Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 diễn ra từ ngày 15 đến 17/9/2026 tại Trung Quốc, đúng dịp kỷ niệm 20 năm thành lập, với sự tham dự của các đoàn đại biểu đến từ gần 100 quốc gia, vùng lãnh thổ và tổ chức quốc tế, cùng đông đảo chuyên gia, học giả. Qua các phiên thảo luận, Diễn đàn tiếp tục khẳng định vai trò là một kênh đối thoại quốc phòng, an ninh có phạm vi toàn cầu, đồng thời phản ánh nỗ lực của Trung Quốc trong thúc đẩy các sáng kiến, định hình chương trình nghị sự và mở rộng ảnh hưởng trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh trên trường quốc tế.

Mở rộng đối thoại, gia tăng ảnh hưởng

Qua hai thập niên phát triển, Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh từng bước khẳng định vị thế là một diễn đàn đối thoại cấp cao về quốc phòng, an ninh có tầm ảnh hưởng quốc tế.

Từ năm 2014, Diễn đàn được tổ chức thường niên thay vì hai năm một lần; cấp độ đại biểu tham dự và phạm vi trao đổi ngày càng được mở rộng. Nếu như trong những năm đầu, Diễn đàn chủ yếu là không gian trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu, học giả về quốc phòng, an ninh (đối thoại kênh 2), thì nay đã phát triển theo mô hình đối thoại kênh 1,5 với sự tham gia của cả quan chức chính phủ, quân đội và giới nghiên cứu, chuyên gia. Sự phát triển này góp phần nâng cao khả năng kết nối, thúc đẩy trao đổi quan điểm, tăng cường hiểu biết và tìm kiếm cơ hội hợp tác trong các vấn đề an ninh khu vực và toàn cầu.

Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13. Nguồn: TTXVN

Diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh thế giới diễn biến phức tạp, xung đột và cạnh tranh chiến lược gia tăng, từ khu vực châu Âu đến Trung Đông và châu Á. Trong bối cảnh đó, các nội dung thảo luận tập trung vào những vấn đề then chốt, như: trật tự quốc tế, ổn định chiến lược, giải pháp cho các cuộc xung đột cục bộ, an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương và vai trò của các nước đang phát triển trong quản trị an ninh toàn cầu,… đúng như chủ đề đã xác định: “Xây dựng đồng thuận về ổn định, cùng thúc đẩy quản trị an ninh”. Bên cạnh các phiên thảo luận công khai, Diễn đàn còn tổ chức những cuộc trao đổi cấp cao và thảo luận học thuật kín về quan hệ Trung Quốc - Mỹ, triển vọng hòa bình tại Trung Đông, trí tuệ nhân tạo (AI) và quản trị an ninh.

Trong phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân nhấn mạnh 06 định hướng: (1) Tạo đồng thuận trước những thách thức an ninh mới; (2) Duy trì ổn định thông qua chủ nghĩa đa phương; (3) Chủ động ngăn ngừa nguy cơ từ những bài học lịch sử; (4) Giải quyết bất đồng bằng đối thoại, tham vấn; (5) Thúc đẩy an ninh gắn với phát triển; (6) Tăng cường hợp tác bằng hành động cụ thể. Tại tiệc chào mừng Diễn đàn tối 15/9, Phó Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Hàn Chính cũng nhấn mạnh việc tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc, thúc đẩy chủ nghĩa đa phương thực chất, giải quyết bất đồng bằng đối thoại, tham vấn; đồng thời, đề cao cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, bảo đảm công nghệ phục vụ nhân loại. Những thông điệp trên phản ánh cách tiếp cận mà Trung Quốc muốn thúc đẩy trong lĩnh vực an ninh quốc tế, với trọng tâm là đối thoại, hợp tác và vai trò của các cơ chế đa phương. Đáng chú ý, việc đề cao Sáng kiến An ninh toàn cầu (GSI) cùng các sáng kiến quản trị toàn cầu cũng cho thấy Trung Quốc đang nỗ lực gắn các đề xuất của mình với quá trình giải quyết những thách thức an ninh mới; qua đó, thúc đẩy các quan điểm và sáng kiến do nước này đề xuất và mở rộng vai trò trong định hình các cơ chế quản trị an ninh khu vực và quốc tế.

Xu hướng đa cực hóa và vai trò của các nước đang phát triển

Điểm đáng chú ý của Diễn đàn năm nay là không gian nghị sự rộng mở dành cho các quốc gia đang phát triển thuộc châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh. Chương trình chính thức của Diễn đàn đã dành một phiên toàn thể cho chủ đề “Vai trò và tầm nhìn của các nước đang phát triển”, nhằm tạo cơ hội để các nước đang phát triển trao đổi quan điểm về quản trị an ninh toàn cầu.

Trong bối cảnh tương quan sức mạnh quốc tế tiếp tục biến đổi theo hướng đa cực, các quốc gia đang phát triển ngày càng có nhu cầu tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng luật lệ, thúc đẩy các ưu tiên phát triển và giải quyết những vấn đề an ninh chung. Tuy nhiên, khả năng phát huy vai trò của nhóm nước này vẫn chịu tác động bởi sự chênh lệch về tiềm lực, khác biệt lợi ích và sức ép cạnh tranh giữa các nước lớn. Vì vậy, mở rộng tiếng nói và sự tham gia của các nước đang phát triển không chỉ góp phần nâng cao tính đại diện mà còn hướng tới một cơ chế quản trị an ninh quốc tế bao trùm hơn.

Ở góc độ rộng hơn, xu hướng đa cực hóa không chỉ thể hiện ở sự phân bố lại tương quan sức mạnh giữa các trung tâm quyền lực, mà còn đặt ra yêu cầu điều chỉnh phương thức hợp tác và quản trị các vấn đề an ninh toàn cầu. Những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, từ xung đột vũ trang, an ninh hàng hải, an ninh mạng đến biến đổi khí hậu và tác động của các công nghệ mới,… đều vượt ra ngoài phạm vi xử lý của bất kỳ một quốc gia riêng lẻ nào. Trong khi đó, sự khác biệt về lợi ích, năng lực và nhận thức an ninh khiến việc hình thành đồng thuận quốc tế ngày càng phức tạp. Vì vậy, việc mở rộng sự tham gia của các nước đang phát triển không chỉ bổ sung góc nhìn đa dạng, mà còn phản ánh đầy đủ hơn những mối quan tâm về an ninh và phát triển của cộng đồng quốc tế.

Mặc dù vậy, việc mở rộng số lượng quốc gia tham gia đối thoại chưa đồng nghĩa với việc hình thành một trật tự an ninh công bằng và hiệu quả hơn. Điều quan trọng là các nước đang phát triển có thực sự được tham gia vào quá trình xác lập chương trình nghị sự, xây dựng quy tắc và giám sát việc thực thi các thỏa thuận hay không. Khả năng duy trì tiếng nói độc lập của các quốc gia này phụ thuộc đáng kể vào năng lực phối hợp dựa trên những lợi ích chung, khả năng hạn chế nguy cơ bị cuốn vào cạnh tranh giữa các nước lớn và sự kiên định trong bảo vệ các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Đây chính là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ bao trùm và giá trị thực chất của những cơ chế đối thoại an ninh đa phương.

Bên cạnh đó, việc Diễn đàn tạo không gian đối thoại cho các quốc gia đang có xung đột hoặc bất đồng cũng phản ánh nỗ lực của Trung Quốc trong thúc đẩy đối thoại, giảm căng thẳng và tìm kiếm giải pháp hòa bình cho các bất đồng quốc tế. Trong bối cảnh sự tham gia của Nga tại một số diễn đàn quốc tế và cơ chế đối thoại an ninh phương Tây bị hạn chế sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh tiếp tục tạo không gian để Moscow thể hiện quan điểm về các vấn đề an ninh quốc tế. Dù vậy, sự hiện diện tại cùng một diễn đàn hay việc chia sẻ một số quan điểm về đối thoại không đồng nghĩa với việc các bên đã thu hẹp bất đồng mà hiệu quả vẫn phụ thuộc vào những nỗ lực ngoại giao cụ thể và khả năng chuyển đối thoại thành hành động.

Cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ

Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Trung Quốc - Mỹ tiếp tục tác động sâu sắc đến môi trường an ninh khu vực và quốc tế, ngay trước cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington ngày 24/9/2026. Vì vậy, những thông điệp được đưa ra tại Diễn đàn về ổn định chiến lược, đối thoại và hợp tác giữa các nước lớn thu hút sự quan tâm đặc biệt.

Trong bài phát biểu tại Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa đa phương, đối thoại và tham vấn trong giải quyết bất đồng, đồng thời cảnh báo những nguy cơ từ chủ nghĩa bá quyền, tư duy được - mất và chủ nghĩa quân phiệt. Đáng chú ý, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trung Quốc đã không trực tiếp đề cập đến Mỹ, vấn đề Đài Loan,… trong những thông điệp này. Cách thể hiện đó cho thấy Trung Quốc lựa chọn nhấn mạnh các nguyên tắc chung về an ninh và hợp tác, thay vì đặt trọng tâm vào việc công khai chỉ trích một đối thủ cụ thể.

Bên cạnh đó, phiên thảo luận về quan hệ Trung Quốc - Mỹ diễn ra ngày 15/9 cho thấy, quan hệ giữa hai nước vẫn là một nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự. Việc dành không gian trao đổi riêng về quan hệ giữa hai nước đã phản ánh nhu cầu duy trì đối thoại trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược còn nhiều khác biệt, nhất là những vấn đề có thể tác động trực tiếp đến hòa bình, ổn định khu vực. Tuy nhiên, đối thoại tại Diễn đàn mới tạo thêm cơ hội trao đổi quan điểm, chưa đủ để khẳng định những bất đồng giữa hai nước đã được thu hẹp.

Theo các nhà nghiên cứu, thách thức lớn nhất trong quan hệ Trung Quốc - Mỹ không chỉ là sự tồn tại của những khác biệt về lợi ích, mà còn là khả năng kiểm soát tác động của cạnh tranh đối với môi trường an ninh khu vực và quốc tế. Cạnh tranh trong lĩnh vực công nghệ, hiện đại hóa quân sự, an ninh mạng và không gian, cùng những bất đồng liên quan đến Đài Loan và Biển Đông,… có thể làm gia tăng nguy cơ nhận thức sai về ý định và hành động của nhau. Khi các kênh liên lạc thiếu ổn định hoặc cơ chế xử lý khủng hoảng không phát huy hiệu quả, một sự cố ngoài dự kiến cũng có thể tạo ra sức ép leo thang. Do đó, việc duy trì đối thoại quốc phòng, các đường dây liên lạc và cơ chế tham vấn khi xảy ra tình huống khẩn cấp có ý nghĩa thiết thực trong phòng ngừa xung đột, ngay cả khi những bất đồng căn bản chưa được giải quyết. Trong bối cảnh đó, các diễn đàn đối thoại như Hương Sơn Bắc Kinh có thể góp phần duy trì tiếp xúc, làm rõ quan điểm và tạo điều kiện trao đổi về những vấn đề cùng quan tâm. Tuy nhiên, vai trò này chủ yếu mang tính hỗ trợ, không thể thay thế các kênh ngoại giao chính thức hoặc cơ chế liên lạc trực tiếp giữa cơ quan quốc phòng hai nước. Do đó, hiệu quả quản lý cạnh tranh chiến lược cần được đánh giá không chỉ qua mức độ tương đồng trong các tuyên bố, mà cần xem xét khả năng duy trì liên lạc khi khủng hoảng xảy ra, thực hiện các thỏa thuận đã đạt được và hạn chế những hành động làm gia tăng nguy cơ đối đầu.

Nhìn từ góc độ an ninh quốc tế, việc Trung Quốc nhấn mạnh đối thoại, quản lý bất đồng và ổn định chiến lược tại Diễn đàn Hương Sơn vừa thể hiện định hướng thông điệp của nước chủ nhà, vừa cho thấy những thách thức trong quan hệ giữa các cường quốc. Hiệu quả của cách tiếp cận này vẫn phụ thuộc vào việc các bên có chuyển những tuyên bố và trao đổi thành cơ chế liên lạc, biện pháp kiểm soát nguy cơ và hợp tác thực chất hay không.

Diễn đàn lần này cho thấy nỗ lực tìm kiếm đồng thuận giữa các bên trong bối cảnh an ninh quốc tế phân hóa sâu sắc, nhất là khi Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến nhằm gia tăng vai trò trong quản trị an ninh khu vực và toàn cầu. Các nhà nghiên cứu cho rằng, hiệu quả thực chất của Diễn đàn cần được đánh giá qua khả năng thúc đẩy hợp tác, xây dựng lòng tin và góp phần giải quyết bất đồng trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, bình đẳng chủ quyền và lợi ích chính đáng của các quốc gia.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tiếp tục gia tăng, việc duy trì đối thoại cởi mở, bao trùm và không loại trừ bên nào có ý nghĩa quan trọng đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới.

TS. VŨ DUY THÀNH, Bộ Ngoại giao