Cuối cùng, Mỹ và các nước phương Tây một lần nữa lại phải sử dụng chiến thuật cũ rích là cáo buộc Chính quyền Xy-ri sử dụng vũ khí hóa học; trong khi lờ đi bằng chứng mà phía Nga và Ủy ban Liên hợp quốc cùng công tố viên Các-la Đen Pôn-te đã khẳng định rằng, chính lực lượng nổi dậy mới là người sử dụng vũ khí hóa học. Mục đích của họ trong ván cờ Xy-ri là gì? Phải chăng họ sợ nếu Đa-mát giành chiến thắng họ sẽ mất tất cả, nên đó chỉ là cớ để thực hiện bước can dự leo thang nguy hiểm.

Diễn biến đáng lo ngại

Tình hình Xy-ri kể từ khi bùng phát cuộc bạo động chính trị vào tháng 3-2011 đến nay đang chứng kiến một hiện tượng rất đáng lo ngại trong nền chính trị thế giới. Đó là sự vi phạm trắng trợn nguyên tắc cơ bản trong Hiến chương Liên hợp quốc, can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền. Điển hình là một số nước thuộc nhóm “Những người bạn của Xy-ri” đã ngang nhiên công nhận cái gọi là “các lực lượng đối lập” ở quốc gia này, bao gồm cả các tổ chức khủng bố, các đội quân đánh thuê, các tổ chức tội phạm và coi đó là “đại diện” hợp pháp duy nhất của nhân dân Xy-ri. Không những thế, họ còn công khai phủ nhận và đòi loại bỏ Tổng thống B. An Át-xát – người được nhân dân Xy-ri bầu cử một cách dân chủ; đơn phương ủng hộ việc thành lập cái gọi là “chính phủ Xy-ri quá độ” trên cơ sở các lực lượng đối lập ô hợp do một kẻ sống lưu vong ở nước ngoài đứng đầu. Đáng lo ngại hơn, một số thế lực trong và ngoài khu vực, nhất là các nước lớn vừa bí mật, vừa công khai hỗ trợ tài chính, viện trợ vũ khí cho lực lượng của các bên và sử dụng họ như công cụ để thực hiện một “cuộc chiến tranh ủy nhiệm” ở Xy-ri, làm cho cuộc khủng hoảng chính trị ở nước này vốn đã phức tạp lại càng phức tạp hơn.

Trong thời gian gần đây, những sự kiện dồn dập diễn ra trong và ngoài Xy-ri cùng những “bằng chứng” về sử dụng vũ khí hóa học đã đưa cuộc khủng hoảng ở nước này bước sang giai đoạn mới. Ở trong nước, các hoạt động quân sự, nhất là các chiến dịch tiến công tổng lực của Quân đội Xy-ri vào các địa bàn chiến lược đã làm cán cân lực lượng nghiêng về phía các lực lượng trung thành với Tổng thống B. An Át-xát. Bên ngoài Xy-ri, các hoạt động ngoại giao con thoi của Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Giôn Ke-ri; Hội nghị các nước công nghiệp phát triển (G-8) đã tập trung gây sức ép với Nga khi bàn về tình hình Xy-ri; quyết định của Liên minh châu Âu, của Tổng thống Mỹ B. Ô-ba-ma cũng như của Hội nghị nhóm các nước “Những người bạn của Xy-ri” nhằm tăng cường viện trợ quân sự trực tiếp cho các lực lượng đối lập ở Xy-ri. Điều đó cho thấy, cuộc khủng hoảng ở quốc gia Trung Đông này còn phức tạp, kéo dài với những can dự ngày càng công khai, nguy hiểm từ bên ngoài có thể dẫn tới một cuộc chiến tranh lớn với kết cục chưa thể lường hết được.

Bước can dự leo thang nguy hiểm từ bên ngoài

Trong thời gian qua, do Nga và Trung Quốc kiên quyết dùng quyền phủ quyết tại Hội đồng bảo an Liên hợp quốc nên “Những người bạn của Xy-ri” không thể áp dụng kịch bản can thiệp quân sự trực tiếp vào Xy-ri (như NATO đã từng làm ở Li-bi năm 2011) mà buộc phải tiến hành “chiến tranh qua tay người khác”. Theo đó, các lực lượng đối lập ở nước này, mà nòng cốt là “Quân đội Xy-ri tự do” đã nhận được viện trợ toàn diện về chính trị, tài chính và vũ khí, trang bị từ bên ngoài để lật đổ Chính quyền Đa-mát bằng mọi giá; thậm chí họ còn treo thưởng nhiều triệu USD cho ai “lấy được thủ cấp” của Tổng thống B. An Át-xát. Tuy nhiên, chủ trương chiến lược này của họ đang đứng trước nguy cơ phá sản do hai nguyên nhân chủ yếu. Thứ nhất, bản thân các lực lượng đối lập ở Xy-ri ngày càng thể hiện rõ ràng là một đội quân ô hợp, bao gồm nhiều tổ chức có quan hệ mật thiết với mạng lưới khủng bố “An Kê-đa”, như “An Nut-ra”,… đã bộc lộ bản chất phi nghĩa nên không được người dân Xy-ri ủng hộ. Thứ hai, trong nội bộ các lực lượng đối lập không có sự đoàn kết, thống nhất, luôn bị chia rẽ và hiện đang rơi vào thế bất lợi trong việc lật đổ chế độ của Tổng thống B. An Át-xát.

Để hóa giải sự bế tắc cho các lực lượng đối lập ở Xy-ri, Mỹ, NATO và các đồng minh trong khu vực đã tìm mọi cách để có thể can thiệp trực tiếp vào nội tình Xy-ri. Ngày 13-6-2013, trong một cuộc họp báo qua điện thoại, ông Ben Rô-đét, Phó Cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Mỹ B. Ô-ba-ma đã thông báo rằng, Mỹ đã có “bằng chứng” Chính quyền Đa-mát sử dụng vũ khí hóa học để chống lại lực lượng nổi dậy. Ngay sau cáo buộc này, Oa-sinh-tơn đã quyết định viện trợ quân sự cho các lực lượng nổi dậy ở Xy-ri. Trước đó, ngày 27-5-2013, Liên minh châu Âu (EU) cũng đã nhất trí dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với phe đối lập, nhưng vẫn giữ nguyên lệnh cấm vận này đối với Chính phủ Xy-ri. Các nhà quan sát cho rằng, đây là một trong những bước can dự nguy hiểm, vừa vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc, vừa thúc đẩy cuộc nội chiến ở nước này thêm phần phức tạp, đẫm máu và có nguy cơ lan rộng ra toàn khu vực.

Nhận xét về tuyên bố trên đây của ông Ben Rô-đét, Bộ Ngoại giao Nga cho rằng, lập luận của Mỹ là không có cơ sở và chỉ có cơ quan kiểm tra độc lập của Liên hợp quốc mới có thẩm quyền xác định vũ khí hóa học có sử dụng ở Xy-ri hay không, sử dụng khi nào và ai sử dụng? Dư luận quốc tế cũng tỏ ra lo ngại và hoài nghi về tính chính xác của những “bằng chứng” mà Mỹ vừa công bố, nhất là trong bối cảnh hiện nay, trong một thế giới bất an, liệu những gì các bên đưa ra có thể bảo đảm chắc chắn về tính xác thực của chúng. Hẳn mọi người còn nhớ, cách đây hơn 10 năm, những bằng chứng “giả như thật” được Mỹ trưng ra Hội đồng bảo an Liên hợp quốc về cái gọi là “vũ khí sát thương hàng loạt tại I-rắc” để tạo cớ cho cuộc chiến tranh xâm lược đầy tai tiếng của Mỹ. Về sau này, lần lượt một số chính khách trong chính giới Mỹ (lúc bấy giờ) đã thừa nhận sai lầm và lấy đó là “điều hối tiếc lớn nhất trong sự nghiệp chính trị” của họ. Còn giờ đây, Phó trợ lý Tổng thống Mỹ về an ninh quốc gia, ông Ben Rô-đét lại đưa ra tuyên bố về “bằng chứng” Chính quyền Xy-ri sử dụng vũ khí hóa học trong một cuộc họp báo (qua điện thoại) mà không nhà báo nào được hỏi hoặc chất vấn. Cách làm này của ông Ben Rô-đét khiến dư luận đặt nghi vấn ngay từ đầu về “chứng cứ” do Mỹ đưa ra nhằm cáo buộc Xy-ri sử dụng vũ khí hóa học. Trong khi đó, bà Các-la Đen Pôn-te, một thành viên của Ủy ban điều tra độc lập các vi phạm nhân quyền ở Xy-ri do Liên hợp quốc bảo trợ đã liên tục cảnh báo rằng, bà có được thông tin về việc những kẻ cực đoan có vũ trang ở Xy-ri đã từng sử dụng tác nhân hóa học. Đặc biệt, vừa qua (ngày 09-7-2013), Nga đã trình lên Hội đồng bảo an Liên hợp quốc bằng chứng mà họ thu thập được về việc các lực lượng đối lập ở Xy-ri sử dụng vũ khí hóa học để chống lại quân đội Chính phủ. Còn các chuyên gia quân sự cho rằng, Chính phủ Xy-ri sẽ không sử dụng vũ khí hóa học, ít nhất là vào thời điểm hiện tại, bởi điều đó sẽ không có lợi cho chính họ. Vũ khí hóa học là một ưu thế của quân đội Xy-ri, nhưng vì nhiều nguyên nhân nên không ai có thể bảo đảm rằng chỉ có quân đội Xy-ri mới có. Hơn nữa, việc sử dụng nó cũng phải hết sức cân nhắc; thông thường là ở tình thế bất lợi, đường cùng. Đối với quân đội Xy-ri, hiện họ đang giành lợi thế, nên liệu họ có cần phải sử dụng đến vũ khí hóa học không? Họ có “dại” đến mức không tính đến hiệu quả vượt “giới hạn đỏ” để “mua” sự can thiệp đối lập từ bên ngoài, nhất là những bước can dự leo thang nguy hiểm của phương Tây trong thời gian tới. Do vậy, lời cáo buộc trên liệu có cơ sở không, hay thực chất là nhằm che đậy, dọn đường cho những hoạt động can thiệp hòng vực dậy sự yếu kém của lực lượng nổi dậy trong việc lật đổ Chính quyền Đa-mát.

Rõ ràng, với việc công khai viện trợ vũ khí cho lực lượng nổi dậy, Oa-sinh-tơn đang có sự thay đổi thái độ đối với vấn đề Xy-ri, nhưng xem ra sự hỗ trợ này khó có thể giúp lực lượng nổi dậy (vốn ô hợp và đang ở thế bất lợi) thành công trong việc lật đổ chế độ của Tổng thống B. An Át-xát. Tuy nhiên, với cáo buộc Đa-mát vượt qua “giới hạn đỏ”, Mỹ đang cân nhắc tất cả các giải pháp; trong đó, không loại trừ việc can dự trực tiếp bằng quân sự đối với Xy-ri, nhưng có thể theo một hướng tiếp cận mới. Hiện nay, Lầu Năm Góc đã triển khai 200 binh sĩ thuộc Sư đoàn Thiết giáp số 1 cùng Sở chỉ huy (ở Giooc-đa-ni) gần biên giới Xy-ri; bố trí các tên lửa Pa-tri-ốt ở giữa biên giới Thổ Nhĩ Kỳ và Giooc-đa-ni; thỏa thuận cung cấp vũ khí cho các đồng minh trong khu vực và có kế hoạch nhanh chóng triển khai khoảng 20.000 quân Mỹ hoặc nhiều hơn để sẵn sàng “ra tay” với Xy-ri khi cần thiết. Theo Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chắc Hây-gen, việc triển khai lực lượng nói trên nằm trong kế hoạch quân sự lớn, có thể do Mỹ, các đồng minh châu Âu và Trung Đông thực hiện. Đồng thời, Oa-sinh-tơn cũng đang tiến hành các chiến dịch trên mặt trận ngoại giao, thông tin để chuẩn bị mở đường, “hợp thức” cho cuộc chiến hòng lật đổ Chính quyền Xy-ri. Nếu điều này xảy ra, Mỹ sẽ phải đối mặt với sự phản đối từ dư luận trong nước và quốc tế; bị lôi kéo vào một cuộc chiến tranh khu vực với nhiều hệ lụy khôn lường như đã từng xảy ra ở I-rắc và Áp-ga-ni-xtan.

Như vậy, Xy-ri đang phải đối mặt với tình thế hiểm nghèo - bước can dự leo thang nguy hiểm từ bên ngoài, đứng đầu là Mỹ. Vừa qua, trong cuộc họp báo chung với Thủ tướng Đức An-ge-la Mec-ken tại Diễn đàn kinh tế Pê-téc-bua lần thứ 17, Tổng thống Nga V. Pu-tin đã cảnh báo về một khoảng trống quyền lực sẽ rơi vào tay các thế lực hồi giáo cực đoan khi chế độ của Tổng thống B. An Át-xát sụp đổ. Đây sẽ là tình huống nguy hiểm có thể đưa Xy-ri tiếp tục rơi vào cuộc xung đột đẫm máu giữa các phe phái tôn giáo không có hồi kết. Thực tiễn bài học từ I-rắc và hậu “Mùa xuân Ả-rập” ở Ai Cập gần đây đã cho cộng đồng thế giới nói chung, các nước khu vực Trung Đông – Bắc Phi nói riêng những bài học sâu sắc. Vì thế, giải pháp thay đổi chế độ của một quốc gia như Xy-ri chưa chắc đã đem lại cho người dân nước này một tương lai tốt đẹp, nhất là các giải pháp đó lại xuất phát từ sự can thiệp, áp đặt từ bên ngoài; đồng thời, có thể tạo ra sự bất ổn, đe dọa hòa bình và ổn định đối với toàn khu vực và thế giới./.

NGÔ QUYỀN