Ngày 05/12/2025, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố Chiến lược An ninh quốc gia mới với nhiều thay đổi lớn theo nguyên tắc “nước Mỹ trước tiên”. Chiến lược này đã xác định tầm nhìn mới về nước Mỹ và thế giới, nhằm mục tiêu đưa nước Mỹ “vĩ đại trở lại” trong thế kỷ XXI.

Chiến lược An ninh quốc gia 2025 của Mỹ. Nguồn: AFP

Điều chỉnh mục tiêu chiến lược toàn cầu

Các nhà nghiên cứu quốc tế cho rằng, với Chiến lược An ninh quốc gia 2025, Mỹ đã điều chỉnh mục tiêu của chiến lược toàn cầu của mình theo hướng không “thống trị” thế giới mà chỉ bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo vệ người dân Mỹ và tương lai của họ. Theo Chiến lược, Washington tìm kiếm hòa bình nhưng luôn sẵn sàng cho chiến tranh nếu bị buộc phải đối mặt, hợp tác khi có lợi và đối đầu khi cần thiết; không áp đặt mô hình của Mỹ lên các nước khác và yêu cầu đồng minh phải chia sẻ gánh nặng an ninh. Theo quan điểm của chính quyền Tổng thống Donald Trump, đây là con đường bảo đảm một nước Mỹ mạnh mẽ, an toàn và thịnh vượng trong thế kỷ XXI.

Trong Chiến lược này, Mỹ tiếp tục xác định năng lực răn đe hiệu quả là nền tảng cốt lõi để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược toàn cầu. Theo đó, Quân đội Mỹ được yêu cầu phải có năng lực chiến đấu và giành chiến thắng trong xung đột cường độ cao, đủ khả năng linh hoạt để đối phó với các mối đe dọa phi đối xứng và dưới ngưỡng chiến tranh. Hoa Kỳ sẽ hiện đại hóa toàn diện lực lượng vũ trang, phát triển năng lực tấn công và phòng thủ tích hợp, bao gồm tên lửa siêu vượt âm và hệ thống phòng thủ tên lửa đa tầng - “Vòm Vàng”; củng cố khả năng răn đe hạt nhân đáng tin cậy, an toàn và hiện đại; coi ổn định chiến lược là lợi ích sống còn thông qua nỗ lực tìm kiếm các cơ chế kiểm soát vũ trang có thể kiểm chứng. Khác với các chiến lược an ninh quốc gia trước đây, Chiến lược An ninh quốc gia mới của Mỹ xác định, sẽ tránh các cuộc chiến vô tận, can thiệp kéo dài, mơ hồ về mục tiêu và không có điểm kết thúc rõ ràng, bởi điều đó có thể làm suy yếu Hoa Kỳ cả về vật chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, khi lợi ích cốt lõi bị đe dọa, Mỹ sẽ hành động nhanh chóng, áp đảo và quyết đoán, với mục tiêu rõ ràng và lộ trình rút lui minh bạch. Hành động can thiệp quân sự chớp nhoáng của Mỹ ở Venezuela ngày 03/01/2026 là minh chứng rõ ràng nhất cho quan điểm này.

Thực hiện Học thuyết Monroe trong bối cảnh mới

Chiến lược An ninh quốc gia 2025 xác định, Tây bán cầu là khu vực chiến lược quan trọng hàng đầu đối với Mỹ. Không có khu vực nào có ảnh hưởng trực tiếp và tức thời hơn tới an ninh biên giới, di cư, tội phạm xuyên quốc gia, chuỗi cung ứng và ổn định nội địa của Mỹ như khu vực Tây bán cầu. Do đó, chính quyền của Tổng thống Donald Trump chủ trương, Mỹ sẽ trở lại thực thi Học thuyết Monroe trong bối cảnh mới để ngăn chặn các cường quốc khác can thiệp, xâm nhập và kiểm soát tài nguyên chiến lược ở Tây bán cầu, như: các cơ sở hạ tầng trọng yếu, cảng biển, tài nguyên thiên nhiên hay mạng lưới viễn thông trong khu vực.

Học thuyết Monroe (ra đời năm 1823) xác định, châu Mỹ là “vùng ảnh hưởng đặc quyền” của Hoa Kỳ; các cường quốc bên ngoài, trước hết là châu Âu, không được can thiệp vào Tây bán cầu; đổi lại, Mỹ không can dự sâu vào châu Âu. Năm 1933, Mỹ không còn coi trọng Học thuyết này khi chính quyền của Tổng thống Franklin Roosevelt triển khai chính sách láng giềng tốt và chuyển trọng tâm chiến lược toàn cầu sang châu Âu. Tuy nhiên, từ năm 2017, sau khi bước vào Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ phục hồi Học thuyết Monroe. Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, Tổng thống Donald Trump thúc đẩy Học thuyết Monroe và coi Mỹ Latinh là ưu tiên số 01 trong chính sách đối ngoại của Mỹ đối với các khu vực trên thế giới. Biện pháp đầu tiên để thực hiện Học thuyết này trong bối cảnh mới là Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh thực hiện chiến dịch quân sự ở Venezuela (ngày 03/01/2026) - hành động gây phản ứng trái chiều từ lãnh đạo nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế.

Định hình lại quan hệ với các đồng minh

Trong suốt nhiều thập niên từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và cả sau Chiến tranh lạnh, Mỹ đảm nhận vai trò bảo đảm an ninh chủ yếu cho các nước đồng minh. Kể từ khi bước vào Nhà Trắng năm 2017 và đặc biệt là sau khi tái đắc cử tổng thống nhiệm kỳ thứ hai vào đầu năm 2025, Tổng thống Donald Trump đã điều chỉnh chính sách an ninh đối với các nước đồng minh để thực hiện chính sách “nước Mỹ trước tiên”. Vì thế, Chiến lược An ninh quốc gia 2025 đã xác định các nước đồng minh, trước hết là các thành viên NATO phải chia sẻ gánh nặng an ninh với Mỹ. Chiến lược mới xác định rõ, Liên minh chỉ bền vững khi cùng chia sẻ chi phí an ninh một cách công bằng; Mỹ sẽ không tiếp tục gánh thay chi phí quốc phòng cho những quốc gia giàu có nhưng không sẵn sàng tự bảo vệ mình. Đồng thời, yêu cầu các đồng minh phải đóng góp tương xứng cho năng lực phòng thủ tập thể; không để đồng minh lợi dụng Mỹ về thương mại, tài chính hay chính sách công nghiệp; coi Liên minh không phải là sự bảo trợ vô điều kiện mà là quan hệ đôi bên cùng có lợi và cùng chịu trách nhiệm chung.

Đối với các đồng minh và đối tác trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Chiến lược mới xác định sẽ tăng cường khả năng răn đe quân sự đáng tin cậy bằng cách củng cố và mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực với các liên minh và đối tác: Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Philippines, Ấn Độ và các quốc gia ASEAN; trong đó, chú trọng bảo vệ chuỗi cung ứng then chốt, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, năng lượng, khoáng sản chiến lược và công nghệ cao; phản đối mạnh mẽ các yêu sách lãnh thổ phi pháp và quân sự hóa các vùng biển. Chiến lược mới vẫn xác định Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là trung tâm cạnh tranh quyền lực lớn nhất trong thế kỷ XXI và mục tiêu của Mỹ là duy trì khu vực này trở thành khu vực tự do và rộng mở, là nơi không một quốc gia nào thống trị hoặc áp đặt ý chí lên các quốc gia khác, luật pháp quốc tế và tự do hàng hải được tôn trọng.

Ngoài ra, Chiến lược An ninh quốc gia 2025 cũng xác định, ngăn chặn bất kỳ cường quốc thù địch nào giành quyền kiểm soát Trung Đông; tránh sa lầy vào các cuộc chiến vô hạn; thúc đẩy hợp tác trong khu vực và sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự có chọn lọc khi lợi ích cốt lõi của Mỹ bị đe dọa.

Điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc và Nga

Với Trung Quốc, Chiến lược An ninh quốc gia 2025 xác định, mối quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh đã chuyển hóa thành gần ngang cấp, tập trung vào công nghệ, thương mại và khả năng kiểm soát các chuỗi cung ứng. Theo các nhà nghiên cứu, khi chiến lược kiềm chế Trung Quốc không còn bền vững, Mỹ tìm cách tránh xung đột và duy trì các quan hệ kinh tế cùng có lợi, dựa trên mức độ phụ thuộc lẫn nhau. Washington sẽ ngăn chặn các hành vi của Bắc Kinh về “cưỡng ép” kinh tế, “đánh cắp” tài sản trí tuệ, trợ cấp cho các doanh nghiệp và “bóp méo” thị trường. Mỹ cũng tăng cường khả năng răn đe để ngăn chặn xung đột, đặc biệt tại eo biển Đài Loan.

Trong quan hệ với Nga, Chiến lược An ninh quốc gia của Mỹ năm 2025 xác định, Nga vẫn là một cường quốc quân sự lớn, có khả năng “gây mất ổn định” khu vực và toàn cầu. Mỹ sẽ ứng xử với Nga trên thế mạnh, đồng thời tránh leo thang không cần thiết có thể dẫn tới xung đột trực tiếp giữa các cường quốc hạt nhân. Sẵn sàng răn đe các hành động của Nga có thể gây bất ổn; hỗ trợ các đồng minh và đối tác trước áp lực của Moscow; duy trì các kênh đối thoại cần thiết nhằm quản lý rủi ro chiến lược, đặc biệt liên quan đến vũ khí hạt nhân.

Điều chỉnh chính sách đối nội

Để thực hiện chủ trương làm cho nước Mỹ “vĩ đại trở lại”, Chiến lược An ninh quốc gia 2025 cũng điều chỉnh một số ưu tiên trong chính sách đối nội.

Một là, ưu tiên nhiệm vụ bảo vệ an ninh biên giới và chống nhập cư bất hợp pháp. Chiến lược mới khẳng định, không có chủ quyền nếu không có biên giới an toàn. Do đó, Mỹ coi bảo vệ biên giới, chống lại làn sóng di cư bất hợp pháp, buôn bán ma túy, buôn người và tội phạm xuyên quốc gia là ưu tiên an ninh quốc gia tuyệt đối. Chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẽ loại bỏ các kẽ hở pháp lý đã từng bị lợi dụng để xâm nhập trái phép; chấm dứt các chính sách thu hút di cư bất hợp pháp trá hình dưới danh nghĩa nhân đạo; mở rộng hợp tác với các quốc gia để ngăn chặn làn sóng di cư ngay từ gốc; sử dụng đầy đủ công cụ kinh tế, ngoại giao, an ninh và thương mại để buộc các quốc gia không hợp tác phải thay đổi chính sách về di cư.

Hai là, xác định an ninh kinh tế là an ninh quốc gia, coi sức mạnh quốc gia bắt đầu từ nền kinh tế nội địa vững mạnh. Theo đó, Mỹ kiên quyết chống lại các hành vi thương mại không công bằng; phản đối các quốc gia trợ cấp cho các doanh nghiệp làm méo mó thị trường hay gây áp lực buộc Mỹ phải chuyển giao công nghệ và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Cùng với đó, sẽ tái định hình chuỗi cung ứng theo hướng an toàn, đa dạng và đặt cơ sở sản xuất tại Mỹ hoặc các quốc gia đáng tin cậy; bảo vệ ngành công nghiệp trọng yếu; sử dụng thuế quan, trừng phạt và các công cụ pháp lý khi cần thiết.

Ba là, ưu tiên duy trì ưu thế công nghệ và đổi mới. Mỹ tiếp tục duy trì ưu thế công nghệ vượt trội, đặc biệt trong các lĩnh vực mang tính quyết định cho quyền lực thế kỷ XXI, như: trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, điện toán lượng tử, công nghệ vũ trụ và công nghệ lưỡng dụng. Kiên quyết ngăn chặn việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm cho các đối thủ chiến lược, đồng thời thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu phản ánh giá trị và lợi ích của Mỹ.

Bốn là, độc lập năng lượng và hiện đại hóa hạ tầng. Chiến lược mới đặt mục tiêu duy trì vị thế “thống trị năng lượng” toàn cầu để đảm bảo giá năng lượng thấp cho người dân và doanh nghiệp trong nước; tập trung khai thác tài nguyên nội địa, như: dầu mỏ, khí đốt và năng lượng truyền thống để giảm chi phí sinh hoạt và tăng cường sức cạnh tranh kinh tế.

Năm là, củng cố các giá trị xã hội truyền thống, gắn kết an ninh quốc gia với các giá trị văn hóa và cấu trúc xã hội; tập trung bảo vệ các giá trị gia đình truyền thống và quyền tự do của công dân, coi đây là một trong những cơ sở nền tảng sức mạnh của nước Mỹ.

Theo các nhà nghiên cứu quốc tế, Chiến lược An ninh quốc gia 2025 của Mỹ là bản lộ trình toàn diện nhằm bảo vệ chủ quyền, thúc đẩy thịnh vượng và duy trì ưu thế công nghệ của Mỹ dựa trên nguyên tắc thực dụng. Bằng cách gắn chặt an ninh kinh tế với an ninh quốc gia và tái định hình các mối quan hệ quốc tế, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang nỗ lực tạo dựng một vị thế mới vững chắc hơn. Đây sẽ là nền tảng cốt lõi chi phối mọi hoạt động đối nội và đối ngoại của Mỹ. Đồng thời, chắc chắn nó cũng sẽ tác động mạnh mẽ đến cục diện chính trị, quân sự và kinh tế toàn cầu trong tương lai gần.

Đại tá LÊ THẾ MẪU