I. Tư duy của Đảng về xây dựng Quân đội - từ khát vọng độc lập đến kỷ nguyên vươn mình

II. Xây dựng quân đội hiện đại - bối cảnh, định hướng chiến lược và vấn đề đặt ra

Xây dựng Quân đội hiện đại là chủ trương đúng đắn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng ta; được xác định dựa trên những cơ sở khách quan, khoa học của bối cảnh tình hình thế giới, khu vực, trong nước, Quân đội và yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Bối cảnh mới

Hiện nay, thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại; hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song đang đứng trước nhiều thách thức mới. Các nước lớn và các trung tâm quyền lực tiếp tục điều chỉnh chiến lược, học thuyết quân sự, quốc phòng, củng cố liên minh, mở rộng hiện diện, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, song cạnh tranh sẽ ngày càng quyết liệt hơn. Xung đột quân sự, chiến tranh cục bộ, chạy đua vũ trang, quân sự hóa không gian biển, không gian mạng, không gian vũ trụ tiếp tục diễn ra gay gắt, làm gia tăng sự bất ổn, khó lường.

Biên đội tàu chiến đấu mặt nước của Vùng 4 Hải quân. Nguồn: qdnd.vn

Trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử, tự động hóa,… cùng với sự ra đời của nhiều loại vũ khí thông minh, hiện đại, đã và đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiến hành chiến tranh. Xuất hiện các hình thái chiến tranh và phương thức tác chiến mới, như: chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh phi tiếp xúc, chiến tranh phi đối xứng, chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin, tác chiến đa miền, tác chiến điện tử, tác chiến bằng vũ khí công nghệ cao, v.v. Không gian, đối tượng và phương thức tác chiến cũng không ngừng mở rộng, đan xen giữa các lĩnh vực truyền thống và phi truyền thống, đặt ra những yêu cầu mới, rất cao đối với sự nghiệp xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục là địa bàn cạnh tranh chiến lược quyết liệt giữa các nước lớn, các trung tâm quyền lực; tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo, trong đó có Biển Đông diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều nhân tố gây mất ổn định. Ở trong nước, sau 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử; tiềm lực, cơ đồ, vị thế và uy tín quốc tế không ngừng được nâng cao, tạo nền tảng quan trọng để củng cố quốc phòng, xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang tạo ra những tiền đề mới để từng bước làm chủ công nghệ, hiện đại hóa vũ khí, trang bị, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc.

Cùng với đó, sau thời gian xây dựng Quân đội theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số lực lượng tiến thẳng lên hiện đại, tổ chức biên chế của Quân đội được điều chỉnh ngày càng tinh, gọn, mạnh, đồng bộ, phù hợp với nghệ thuật quân sự Việt Nam; nhiều lực lượng tác chiến mới được thành lập. Chất lượng huấn luyện, giáo dục, đào tạo, xây dựng chính quy được nâng lên. Công nghiệp quốc phòng đạt bước tiến vượt bậc. Hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng tiếp tục được đẩy mạnh, tạo cơ hội mở rộng hợp tác, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tiếp cận những thành tựu khoa học, công nghệ quân sự hiện đại.

Tuy nhiên, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng đang đứng trước những khó khăn, thách thức mới. Các thế lực thù địch, phản động tiếp tục đẩy mạnh chiến lược “Diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, thực hiện âm mưu “phi chính trị hóa” Quân đội; triệt để lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước, Quân đội, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Cùng với đó, các thách thức an ninh phi truyền thống, như: an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, biến đổi khí hậu,... ngày càng gia tăng, đòi hỏi phải nâng cao năng lực ứng phó, bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống.

Đặc biệt, từ thực tiễn các cuộc chiến tranh, xung đột quân sự gần đây trên thế giới cho thấy, chiến tranh xâm lược nước ta (nếu xảy ra) đó sẽ là một cuộc chiến tranh hiện đại, địch sử dụng vũ khí công nghệ cao, sức hủy diệt lớn ngay từ đầu. Không gian tác chiến sẽ mở rộng trên các môi trường: không, bộ, biển, không gian mạng, điện từ, v.v. Ranh giới giữa tiền tuyến và hậu phương không phân biệt rõ ràng, do địch sử dụng vũ khí có khả năng tác chiến tầm xa, độ chính xác cao.

Để bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa, trong mọi tình huống, cùng với đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, đòi hỏi chúng ta phải đặc biệt quan tâm chăm lo xây dựng Quân đội hiện đại, làm nòng cốt cho toàn dân đánh thắng mọi cuộc chiến tranh xâm lược. Đây là vấn đề sống còn của quốc gia và cũng là quy luật trường tồn của dân tộc.

Biên đội tiêm kích Su30-MK2 của lực lượng Không quân Việt Nam bay trình diễn tại Lễ khai mạc Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024. Nguồn: TTXVN

Định hướng chiến lược

Trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn, đánh giá toàn diện thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới, Đại hội XIV của Đảng xác định: “Xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”; trong đó xác định rõ mục tiêu xây dựng Quân đội hiện đại. Đây là chủ trương đúng đắn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng ta trong sự nghiệp xây dựng Quân đội, tăng cường quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Mục đích xây dựng Quân đội hiện đại là nhằm tạo bước phát triển mới về chất, bảo đảm cho Quân đội ta ngày càng cách mạng hơn, chính quy hơn, tinh nhuệ hơn, có trình độ, khả năng và sức mạnh chiến đấu cao hơn, đủ sức đánh bại mọi kẻ thù xâm lược, trong mọi hình thái chiến tranh và ứng phó kịp thời, hiệu quả với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống. Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước. Mục đích hiện đại hóa Quân đội của chúng ta hoàn toàn không nhằm chạy đua vũ trang, mà là để nâng cao năng lực phòng ngừa, răn đe, ngăn chặn nguy cơ chiến tranh, thực hiện nhất quán quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy trong thời kỳ mới.

Nội dung xây dựng Quân đội hiện đại có nội hàm rộng lớn, toàn diện, trong đó tập trung vào những vấn đề cốt lõi. Thứ nhất, xây dựng con người hiện đại. Đây là nhân tố quan trọng hàng đầu, gốc rễ để xây dựng và vận hành tổ chức, làm chủ vũ khí, trang bị và phương thức tác chiến hiện đại. Theo đó, phải xây dựng đội ngũ cán bộ, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, đặc biệt tinh nhuệ về chính trị, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Có am hiểu sâu sắc về khoa học, nghệ thuật quân sự. Có khả năng học tập nhanh, làm chủ, khai thác hiệu quả các loại vũ khí, trang bị hiện đại. Có tư duy nhạy bén, linh hoạt, sáng tạo trước các tình huống tác chiến mới; có phương pháp làm việc khoa học, tính kỷ luật cao; có sức khỏe bền bỉ để thích nghi với điều kiện tác chiến khắc nghiệt, dài ngày trong môi trường phức tạp. Thứ hai, tổ chức, lực lượng bảo đảm “tinh, gọn, mạnh” - các cơ quan, đơn vị được xây dựng cân đối, đồng bộ, hợp lý, khoa học giữa các thành phần, lực lượng; bảo đảm vận hành thông suốt, mệnh lệnh từ cấp chiến lược đến cấp chiến thuật qua ít đầu mối trung gian nhất để tăng cường hiệu lực chỉ huy tập trung, thống nhất và khả năng phản ứng tức thời trước mọi tình huống. Thứ ba, có vũ khí, trang bị hiện đại, hàm lượng công nghệ cao; có hỏa lực mạnh, độ chính xác cao, bảo đảm khả năng phòng vệ linh hoạt, ứng phó kịp thời các cuộc tập kích chiến lược, chiến thuật bất ngờ, cường độ cao của đối phương; được tích hợp, kết nối giữa các chủng loại vũ khí trang bị khác nhau, tạo thành sức mạnh tổng hợp dưới sự chỉ huy tập trung, thống nhất. Thứ tư, có hệ thống tự động hóa chỉ huy hoàn chỉnh, hiện đại, liên hoàn, vững chắc từ cấp chiến lược đến cấp chiến dịch, chiến thuật, bảo đảm khả năng chỉ huy, điều hành liên tục, thống nhất, toàn diện trong mọi tình huống. Thứ năm, có hệ thống lý luận quân sự, quốc phòng và khoa học quân sự không ngừng phát triển, theo sát thực tiễn phát triển đất nước và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Thứ sáu, công tác hậu cần, kỹ thuật bảo đảm linh hoạt, kịp thời, đầy đủ cho các nhu cầu của Quân đội cả thời bình và thời chiến, trong mọi tình huống chiến tranh hiện đại, công nghệ cao, trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và các thách thức an ninh phi truyền thống khác. Thứ bảy, có nền công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại; làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, đủ sức nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sản xuất thành công nhiều chủng loại vũ khí, trang bị hiện đại đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc, v.v.

Tổ hợp Tên lửa Trường Sơn do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội nghiên cứu, chế tạo. Nguồn: qdnd.vn

Thực chất, xây dựng Quân đội hiện đại chính là giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc; bảo đảm cho Quân đội ta luôn là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; có tính thống nhất cao về tư tưởng, tổ chức và hành động; có tổ chức biên chế tinh, gọn, mạnh, phương pháp làm việc khoa học, hiệu quả; có con người hiện đại, vũ khí, trang bị hiện đại và phương thức tác chiến hiện đại; có chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu ngày càng cao, làm nòng cốt bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống.

Những vấn đề đặt ra

Xây dựng Quân đội hiện đại là công việc đặc biệt hệ trọng, vừa cấp thiết, vừa cơ bản lâu dài; là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị, trong đó Quân đội nhân dân giữ vai trò nòng cốt. Nhiệm vụ này rất vẻ vang, song cũng rất nặng nề, với không ít khó khăn, thách thức và vấn đề đặt ra.

Một là, về nhận thức. Xây dựng Quân đội hiện đại là chủ trương đúng đắn, quyết sách chiến lược của Đảng, cần có sự thống nhất cao về nhận thức và hành động. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn có một bộ phận cán bộ, đảng viên và Nhân dân chưa nhận thức đầy đủ về vấn đề này: chưa thấy rõ vị trí, vai trò, sự cần thiết và nội dung cơ bản của xây dựng Quân đội hiện đại; còn đồng nhất hiện đại hóa Quân đội với mua sắm vũ khí, trang bị hiện đại; hoặc cho rằng đây là nhiệm vụ riêng của Quân đội, v.v. Thực tế đó đòi hỏi, phải đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, tạo sự thống nhất cao hơn nữa về nhận thức trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân về sự cần thiết, cũng như vị trí, vai trò, nội dung và yêu cầu, giải pháp xây dựng Quân đội hiện đại. Từ đó đề cao trách nhiệm của các tổ chức, các lực lượng trong tham gia xây dựng.

Hai là, về nguồn nhân lực và tổ chức, lực lượng. Muốn có Quân đội hiện đại trước hết phải có con người hiện đại và tổ chức hiện đại. Theo đó, cán bộ, chiến sĩ phải có bản lĩnh, trình độ chuyên môn cao, tư duy khoa học, năng lực tương ứng để làm chủ và phát huy hiệu quả vũ khí, trang bị. Tuy nhiên trên thực tế, trình độ, cơ cấu nguồn nhân lực giữa các lĩnh vực, lực lượng hiện nay còn chưa thật đồng đều; khả năng làm chủ vũ khí, trang bị mới, hiện đại của cán bộ, chiến sĩ ở một số đơn vị còn có mặt hạn chế; chuyên gia đầu ngành, các tổng công trình sư “có tên tuổi” còn thiếu. Vấn đề này đặt ra cấp thiết phải đột phá nâng cao chất lượng huấn luyện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài quân sự. Cùng với đó, cần tiếp tục kiện toàn các tổ chức, lực lượng theo hướng tinh, gọn, mạnh, có cơ cấu hợp lý, phù hợp với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc và đặc điểm chiến tranh hiện đại.

Ba là, về khoa học, công nghệ và vũ khí, trang bị. Xây dựng Quân đội hiện đại đòi hỏi tính tự chủ cao về khoa học, công nghệ và vũ khí, trang bị. Trong khi đó, năng lực làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược của ta chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu; khả năng tiếp cận, tiếp nhận và chuyển giao công nghệ từ nước ngoài ngày càng khó khăn; hạ tầng phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm mới còn ở mức độ nhất định. Đây là vấn đề đặt ra cần được quan tâm giải quyết để kịp thời khai thông các “điểm nghẽn”, qua đó nâng cao năng lực tự chủ khoa học, công nghệ quân sự, từng bước làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, bảo đảm tính chủ động, tự lực, tự cường trong nghiên cứu, chế tạo, sản xuất vũ khí, trang bị; nhất là các loại vũ khí có ý nghĩa chiến lược, uy lực lớn, sức răn đe cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng, chiến đấu của Quân đội, bảo vệ Tổ quốc.

Bốn là, về định hướng chính trị và huy động nguồn lực. Xây dựng Quân đội hiện đại là để Quân đội ta ngày càng cách mạng hơn, chính quy hơn, tinh nhuệ hơn; đồng thời, đòi hỏi nguồn lực lớn về ngân sách, khoa học, công nghệ, cơ sở hạ tầng và nhân lực chất lượng cao. Đây là nhiệm vụ vừa cấp thiết trước mắt, vừa cơ bản lâu dài, nhằm không ngừng nâng cao năng lực phòng thủ của đất nước. Để đạt hiệu quả thiết thực, đòi hỏi phải giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp, về mọi mặt của Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước, có vậy mới giữ vững định hướng chính trị, đồng thời mới có thể huy động được mọi nguồn lực, cũng như sức mạnh của toàn dân để xây dựng Quân đội hiện đại. Đây cũng là vấn đề có tính nguyên tắc, đảm bảo cho Quân đội ta luôn giữ vững bản chất giai cấp công nhân, có tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ.

Năm là, về lý luận, nghệ thuật quân sự. “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là nét đặc sắc của nghệ thuật quân sự Việt Nam. Hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, từ thực tiễn các cuộc xung đột quân sự trên thế giới gần đây cho thấy sự xuất hiện ngày càng nhiều hình thái, phương thức chiến tranh, loại hình tác chiến mới. Để đáp ứng yêu cầu đối phó với một cuộc chiến tranh hiện đại trong tương lai, đòi hỏi tất yếu phải tập trung nghiên cứu, phát triển lý luận, nghệ thuật quân sự, đặc biệt là cách đánh, phương pháp và phương thức tác chiến. Đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng Quân đội hiện đại hiện nay.

Những vấn đề trên không chỉ phản ánh yêu cầu khách quan trong hiện thực hóa chủ trương của Đảng về xây dựng Quân đội hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới, mà còn là những nội dung trọng tâm cần được tập trung giải quyết bằng hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi trong thời gian tới.

CAO THÀNH - QUANG HỢP - THANH TÙNG - BÁ PHÚ - VIẾT VƯƠNG - VĂN VƯỢNG

(Số sau: III. Nắm chắc thời cơ, vượt qua thách thức, quyết tâm xây dựng Quân đội hiện đại)