Thứ Hai, 16/11/2026, 08:57 (GMT+7)
Đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống Quán triệt, thực hiện nghị quyết
Kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh là quan điểm nhất quán, xuyên suốt của Đảng ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua 40 năm đổi mới, tư duy lý luận của Đảng về mối quan hệ này không ngừng được bổ sung, phát triển cả về nội hàm, phạm vi, phương thức và cơ chế thực hiện, góp phần quan trọng định hướng phát triển đất nước nhanh, bền vững, củng cố tiềm lực, sức mạnh quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.
Tư duy của Đảng về kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh ngày càng chủ động, toàn diện và đồng bộ
Dựng nước đi đôi với giữ nước là quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc Việt Nam. Trong thời đại ngày nay, quy luật đó được biểu hiện tập trung ở mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giữa phát triển đất nước với tăng cường quốc phòng, an ninh. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục phát triển nhận thức đó khi nhấn mạnh yêu cầu: “...kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đối ngoại để phát huy sức mạnh mềm Việt Nam góp phần tạo thế và lực mới cho đất nước”1. Bước phát triển mới này thể hiện trên các khía cạnh chính sau:
Thứ nhất, yêu cầu kết hợp mang tính nguyên tắc từng bước phát triển thành yêu cầu kết hợp chặt chẽ, hiệu quả, từ chủ trương chung trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện chiến lược phát triển đất nước. Ngay từ những năm đầu đổi mới, Đảng ta đã xác định kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế là phương hướng cơ bản, lâu dài; phải được thể hiện trong quy hoạch phân vùng kinh tế, phân bố lao động, lực lượng sản xuất, xây dựng các ngành kinh tế - kỹ thuật, phát triển kinh tế địa phương, qua đó hình thành thế bố trí chiến lược thống nhất trên phạm vi cả nước và từng địa bàn. Đại hội VII của Đảng tiếp tục đặt phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự và củng cố quốc phòng toàn dân trong một chiến lược thống nhất. Đại hội VIII mở rộng từ kết hợp kinh tế với quốc phòng đến kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh. Đại hội IX đặt sự kết hợp này trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội và coi đó là một nguồn lực tạo nên sức mạnh tổng hợp bảo vệ Tổ quốc. Các Đại hội: X, XI, XII và XIII tiếp tục cụ thể hóa về địa bàn, lĩnh vực, quy hoạch, kế hoạch và mở rộng sang văn hóa, xã hội, đối ngoại.
Trên cơ sở đó, yêu cầu kết hợp chặt chẽ, hiệu quả được Đại hội XIV đặt trong một chỉnh thể rộng hơn. Điểm đáng chú ý không phải là sự thay đổi bản chất của nguyên tắc kết hợp, mà là nâng cao chất lượng, mức độ và hiệu quả thực chất của sự kết hợp. Quốc phòng, an ninh không thể được xem là yêu cầu bổ sung sau khi các chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án kinh tế đã hình thành, mà phải được tính toán ngay từ quá trình xác định mục tiêu, lựa chọn phương án phát triển, bố trí không gian và phân bổ nguồn lực. Ngược lại, xây dựng tiềm lực quốc phòng, an ninh cũng phải chú ý hiệu quả sử dụng nguồn lực, khả năng lưỡng dụng và đóng góp phù hợp vào phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ hai, quan hệ chủ yếu giữa kinh tế với quốc phòng phát triển thành quan hệ tổng thể giữa kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại với quốc phòng, an ninh, qua đó phát huy sức mạnh tổng hợp quốc gia. Trong những giai đoạn đầu đổi mới, nội dung kết hợp chủ yếu tập trung vào phát triển kinh tế gắn với xây dựng tiềm lực quốc phòng, bố trí lực lượng sản xuất, xây dựng kết cấu hạ tầng, các khu kinh tế - quốc phòng và những địa bàn trọng yếu. Cùng với quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, phạm vi kết hợp ngày càng được mở rộng. Đại hội XII, Đảng ta đặt kinh tế, văn hóa, xã hội trong quan hệ kết hợp chặt chẽ với quốc phòng, an ninh; Đại hội XIII tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu kết hợp kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại với quốc phòng, an ninh và ngược lại. Đến Đại hội XIV phát triển cách tiếp cận này khi đặt quốc phòng, an ninh trong quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đối ngoại, hướng tới phát huy sức mạnh mềm Việt Nam, tạo thế và lực mới cho đất nước. Qua đó cho thấy, trong điều kiện mới, tiềm lực bảo vệ Tổ quốc được hình thành từ sức mạnh tổng hợp của nhiều lĩnh vực, trong đó sức mạnh quân sự, quốc phòng, an ninh gắn bó hữu cơ với tiềm lực kinh tế, khoa học, công nghệ, văn hóa, con người, ổn định xã hội, năng lực quản trị, đối ngoại, cùng uy tín và vị thế quốc tế của đất nước.
Thứ ba, nhận thức ngày càng đầy đủ hơn mối quan hệ tác động hai chiều giữa phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh. Kinh tế phát triển là cơ sở vật chất quan trọng để tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh. Đồng thời, quốc phòng, an ninh vững mạnh, bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và thành quả của sự phát triển, trực tiếp góp phần duy trì môi trường chính trị - xã hội ổn định, bảo đảm an toàn cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư, v.v. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “…gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh”2; đồng thời cũng xác định “giữ vững và củng cố môi trường hòa bình để xây dựng, phát triển đất nước”3. Môi trường hòa bình, ổn định, an toàn trở thành một lợi thế quan trọng của quốc gia trong thu hút đầu tư, công nghệ, nhân tài và mở rộng hợp tác quốc tế. Vì vậy, kết hợp chặt chẽ, hiệu quả phải được hiểu là làm cho mỗi bước phát triển kinh tế góp phần tăng thêm tiềm lực quốc phòng, an ninh; đồng thời, mỗi bước củng cố quốc phòng, an ninh góp phần tạo môi trường, điều kiện và không gian thuận lợi hơn cho phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ tư, sự kết hợp giữa phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh ngày càng gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao tự chủ chiến lược và sức chống chịu của nền kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột cục bộ diễn biến phức tạp, cạnh tranh thương mại, công nghệ gay gắt, chuỗi cung ứng có nguy cơ đứt gãy và các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng rõ nét, vấn đề kinh tế, an ninh ngày càng đan xen, chuyển hóa lẫn nhau. Sự phụ thuộc quá mức vào một thị trường, một nguồn cung, một công nghệ hoặc một hệ thống hạ tầng bên ngoài có thể khiến từ vấn đề kinh tế chuyển nhanh thành thách thức đối với an ninh quốc gia. Vì thế, hiệu quả kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh không thể chỉ được đánh giá ở lượng nguồn lực kinh tế có thể huy động khi cần thiết, mà phải được thể hiện ở năng lực tự chủ, khả năng chống chịu và thích ứng của nền kinh tế trước những biến động lớn.
Thứ năm, phạm vi kết hợp được mở rộng từ các địa bàn chiến lược truyền thống tới các không gian phát triển và bảo vệ mới. Biên giới, biển, đảo, vùng sâu, vùng xa và các địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh luôn là những không gian đặc biệt quan trọng trong kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm xuất hiện những không gian phát triển mới, đồng thời cũng là những không gian cần được bảo vệ, như: không gian mạng, dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, viễn thông, nền tảng số, công nghệ lõi và chuỗi cung ứng công nghệ, v.v. Trong bối cảnh đó, yêu cầu quốc phòng, an ninh phải được đặt ngay trong quá trình xây dựng kinh tế số, xã hội số, chính phủ số, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu; đồng thời, phát huy mạnh mẽ tiềm lực khoa học, công nghệ của quốc phòng, an ninh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ sáu, tư duy về công nghiệp quốc phòng, an ninh tiếp tục phát triển theo hướng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, ngày càng gắn chặt với công nghiệp quốc gia. Từ Đại hội X, Đảng ta đã chủ trương xây dựng công nghiệp quốc phòng trong hệ thống công nghiệp quốc gia, đầu tư có chọn lọc theo hướng hiện đại, vừa phục vụ quốc phòng, vừa phục vụ dân sinh. Qua thực tiễn phát triển, tư duy này ngày càng được hoàn thiện.
Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp xác định: công nghiệp quốc phòng, an ninh là bộ phận quan trọng, ngành đặc thù của công nghiệp quốc gia, thành phần cơ bản của thực lực, tiềm lực quốc phòng, an ninh. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đặt ra mục tiêu: “Xây dựng nền công nghiệp quốc phòng, an ninh chủ động, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại”4. Công nghiệp quốc phòng, an ninh vừa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, đồng thời, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp quốc gia, góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ bảy, từ chú trọng xử lý những vấn đề phát sinh chuyển mạnh đến chủ động nhận diện, phòng ngừa nguy cơ đối với quốc phòng, an ninh ngay trong quá trình phát triển. Trong điều kiện hội nhập sâu rộng, một quyết định phát triển kinh tế nếu không được xem xét đầy đủ từ góc độ quốc phòng, an ninh có thể tạo ra sự lệ thuộc lâu dài, thậm chí ảnh hưởng tới lợi ích chiến lược của đất nước. Vì vậy, kết hợp chặt chẽ, hiệu quả đòi hỏi các yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh phải được tính toán từ sớm, từ xa ngay trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách phát triển. Các chiến lược, quy hoạch, chương trình và dự án lớn, nhất là những dự án liên quan tới hạ tầng chiến lược, năng lượng, viễn thông, dữ liệu, công nghệ then chốt, các địa bàn biên giới, biển, đảo cần được đánh giá đầy đủ về tác động quốc phòng, an ninh. Đây là bước phát triển từ tư duy chủ yếu khắc phục hậu quả đến chủ động quản trị rủi ro, bảo đảm phát triển nhanh, bền vững nhưng đồng thời an toàn, tự chủ và không tạo ra những điểm phụ thuộc có thể ảnh hưởng lâu dài tới quốc phòng, an ninh quốc gia.
Hiện thực hóa tư duy của Đảng về kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh trong kỷ nguyên mới
Một là, cần khắc phục tư duy tách biệt giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh, hoặc chỉ chú trọng kết hợp ở một số địa bàn, lĩnh vực đặc thù. Nhận thức sâu sắc phát triển kinh tế tạo nền tảng vật chất, nguồn lực và thế mới cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; ngược lại, quốc phòng, an ninh vững mạnh là điều kiện quan trọng đảm bảo môi trường hòa bình, ổn định, tạo thuận lợi cho đất nước phát triển nhanh, bền vững. Trên cơ sở đó, các cấp ủy, chính quyền, bộ, ngành và địa phương phải xác định yêu cầu kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh trở thành nội dung xuyên suốt trong hoạch định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành; lồng ghép các yêu cầu quốc phòng, an ninh ngay từ khâu xây dựng quy hoạch, chương trình, dự án; tăng cường thẩm định, kiểm tra, giám sát các dự án, địa bàn chiến lược; chủ động nhận diện, xử lý những bất cập, nguy cơ phát sinh từ thực tiễn. Đồng thời, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện, coi đây là một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả lãnh đạo, quản lý, phát triển kinh tế - xã hội.
Hai là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm yêu cầu kết hợp chặt chẽ, hiệu quả được thực hiện đồng bộ trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chương trình, dự án phát triển. Theo đó, lồng ghép yêu cầu quốc phòng, an ninh ngay từ khâu xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lựa chọn dự án; đồng thời, bổ sung các tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội, công nghệ và khả năng lưỡng dụng đối với các chương trình, dự án quốc phòng, an ninh phù hợp. Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành, địa phương và lực lượng liên quan; khắc phục tình trạng cục bộ, theo đuổi mục tiêu riêng của từng ngành, lĩnh vực, làm giảm hiệu quả tổng thể của sự kết hợp.
Ba là, ưu tiên nguồn lực cho các ngành, lĩnh vực và kết cấu hạ tầng có tính lưỡng dụng cao, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Trọng tâm là các lĩnh vực có khả năng tạo hiệu ứng kép như năng lượng, giao thông chiến lược, logistics, viễn thông, hạ tầng số, dữ liệu, công nghiệp nền tảng, công nghệ cao, công nghiệp quốc phòng, an ninh. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ hai chiều giữa khu vực quốc phòng, an ninh với khu vực dân sự; tập trung làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược. Đây vừa là yêu cầu xây dựng nền quốc phòng, an ninh hiện đại, đồng thời là phương thức nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.
Bốn là, kết hợp chặt chẽ phát triển các địa bàn chiến lược truyền thống với xây dựng năng lực bảo vệ không gian chiến lược mới. Trong điều kiện mới, bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia - dân tộc ngày càng mở rộng, bên cạnh đất liền, biển, đảo, vùng trời là không gian mạng, không gian số và không gian công nghệ với sự biến đổi nhanh chóng. Đối với biên giới, biển, đảo, vùng sâu, vùng xa và các địa bàn trọng yếu, cần tiếp tục gắn đầu tư phát triển hạ tầng, sản xuất, tạo việc làm, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, đời sống của Nhân dân với tăng cường quốc phòng, an ninh. Phát triển kinh tế phải gắn với bố trí, ổn định dân cư, tạo sinh kế bền vững, củng cố hệ thống chính trị cơ sở và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Đồng thời, nâng cao năng lực bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh kinh tế, năng lượng, tài chính và chuỗi cung ứng; bảo vệ hệ thống hạ tầng số và hạ tầng trọng yếu quốc gia.
Năm là, không ngừng nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, lấy hiệu quả thực tế là thước đo chủ yếu của sự kết hợp. Kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ liên ngành, liên lĩnh vực, liên vùng, liên quan tới nhiều cấp và nhiều chủ thể. Theo đó, cần xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy tổng hợp và năng lực xử lý các vấn đề liên ngành. Đồng thời, từng bước xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể hiệu quả kết hợp, như mức độ lưỡng dụng của kết cấu hạ tầng, năng lực bảo đảm an ninh kinh tế và chuỗi cung ứng, trình độ tự chủ công nghệ, sức chống chịu của nền kinh tế, hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội tại các địa bàn chiến lược, khả năng huy động nguồn lực khi có tình huống và mức độ an toàn của những không gian phát triển mới.
Qua 40 năm đổi mới, tư duy lý luận của Đảng về kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh không ngừng được bổ sung, phát triển. Cốt lõi là mỗi bước phát triển kinh tế phải góp phần củng cố tiềm lực, sức mạnh bảo vệ Tổ quốc; đồng thời, mỗi bước tăng cường quốc phòng, an ninh cũng phải tạo thêm điều kiện thuận lợi cho đất nước phát triển nhanh, bền vững.
Đó chính là yêu cầu thực chất để hiện thực hóa quan điểm kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh trong kỷ nguyên phát triển mới.
PGS, TS. VŨ VĂN HÀ, Nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản _____________________
1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, tr. 114.
2 - Sđd, Tập II, tr. 374.
3 - Sđd, Tập I, tr. 113.
4 - Sđd, Tập II, tr. 264.
Tư duy lý luận của Đảng,phát triển kinh tế,tăng cường quốc phòng,an ninh,toàn diện,đồng bộ
Tư duy lý luận mới của Đảng về quản trị phát triển quốc gia hiện đại: Tiếp cận từ mối quan hệ giữa an ninh và phát triển 02/11/2026
Sự phát triển tư duy của Đảng về đối tác, đối tượng trong quan hệ đối ngoại 29/10/2026
Lý luận về đường lối đổi mới của Đảng - giá trị bền vững và tầm vóc lịch sử (Tiếp theo và hết) 27/10/2026
Xây dựng tỉnh Thanh Hóa ổn định về chính trị, giàu về kinh tế, mạnh về quốc phòng, an ninh theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng 26/10/2026
Bước đột phá cho khát vọng và quyết tâm lớn đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững 20/10/2026
Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV: Những quyết sách chiến lược, mở đường phát triển đất nước 16/10/2026
Lý luận về đường lối đổi mới của Đảng - giá trị bền vững và tầm vóc lịch sử (Tiếp theo) 13/10/2026
Xây dựng Quân đội hiện đại - chủ trương đúng đắn, tầm nhìn chiến lược của Đảng (Tiếp theo và hết) 12/10/2026
“Xây dựng khu vực phòng thủ chủ động, vững chắc” - phương thức tổ chức sức mạnh bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới (Tiếp theo và hết) 09/10/2026
Tỉnh Nghệ An tập trung thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược trong kỷ nguyên mới 08/10/2026
Tư duy lý luận mới của Đảng về quản trị phát triển quốc gia hiện đại: Tiếp cận từ mối quan hệ giữa an ninh và phát triển
Sự phát triển tư duy của Đảng về đối tác, đối tượng trong quan hệ đối ngoại
Lý luận về đường lối đổi mới của Đảng - giá trị bền vững và tầm vóc lịch sử (Tiếp theo và hết)
Bước đột phá cho khát vọng và quyết tâm lớn đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững
Xây dựng tỉnh Thanh Hóa ổn định về chính trị, giàu về kinh tế, mạnh về quốc phòng, an ninh theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
Bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về kết hợp phát triển kinh tế với tăng cường quốc phòng, an ninh