Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược ngày càng mang tính toàn diện trên không gian địa - chính trị, địa - kinh tế, công nghệ, dữ liệu, tài chính, chuỗi cung ứng, năng lượng và không gian mạng. Các thách thức truyền thống và phi truyền thống đan xen, tác động đến kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh quốc gia... Thực tiễn đó đòi hỏi chuyển mạnh từ quản lý sang quản trị quốc gia hiện đại; từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất; từ phản ứng thụ động sang chủ động dự báo, phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và kiến tạo phát triển, trong đó quan hệ giữa an ninh và phát triển là trung tâm.

An ninh không chỉ là điều kiện bảo vệ thành quả, mà ngày càng trở thành thuộc tính nội tại và năng lực của chính sự phát triển. Đồng thời, phát triển không chỉ tạo nguồn lực cho quốc phòng, an ninh, mà còn tạo dựng nền tảng thể chế, công nghệ, văn hóa, xã hội, con người, năng lực tự chủ và sức mạnh tổng hợp của quốc gia.

1- Đổi mới tư duy về mô hình phát triển và quản trị phát triển quốc gia hiện đại

Qua 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, tư duy lý luận của Đảng ta về phát triển, quản trị quốc gia không ngừng được bổ sung và hoàn thiện. Nhận thức về phát triển ngày càng mở rộng theo hướng gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hóa, con người, bảo vệ môi trường; gắn xây dựng phát triển đất nước với củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh và nâng cao hiệu quả đối ngoại, đẩy mạnh hội nhập quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Ngày hội Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2026 tại bản Lóng Luông, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La, ngày 15/7/2026. Ảnh: TTXVN

Phát triển ngày nay không đơn thuần là gia tăng quy mô nền kinh tế, nâng cao thu nhập hay mở rộng năng lực sản xuất, mà chính là quá trình tạo dựng đồng bộ năng lực thể chế, kinh tế, xã hội, văn hóa, con người, khoa học, công nghệ, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; trọng tâm là nâng cao chất lượng sống, bảo đảm điều kiện phát triển toàn diện của con người, hạnh phúc của Nhân dân và củng cố, nâng cao vị thế quốc gia.

Bước vào kỷ nguyên mới, mô hình phát triển dựa nhiều vào vốn, tài nguyên, lao động giá rẻ và gia tăng đầu vào đã bộc lộ giới hạn. Lợi thế phát triển ngày càng được quyết định bởi chất lượng thể chế, trình độ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực quản trị, mức độ tự chủ và khả năng chống chịu của quốc gia. Đổi mới mô hình phát triển phải là sự chuyển đổi đồng bộ, cả về mô hình tăng trưởng kinh tế, mô hình quản trị quốc gia, mô hình phát triển văn hoá, xã hội, con người, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và sâu xa hơn, là hướng tới thực hiện thành công mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam.

Đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, về bản chất đã được Đảng ta khẳng định là quá trình chuyển đổi từ mô hình phát triển truyền thống sang mô hình phát triển hiện đại, bao trùm, nhân văn và bền vững, lấy con người làm trung tâm; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu; văn hóa là nền tảng; quản trị phát triển quốc gia hiện đại là phương thức tổ chức và dẫn dắt phát triển. Theo đó, tất yếu chúng ta cần một phương thức quản trị mới. Quản lý nhà nước vẫn là chức năng không thể thay thế, nhưng quản trị phát triển quốc gia hiện đại có phạm vi rộng hơn, nhiều thực thể tham gia, vượt qua sự cứng nhắc của quản lý hành chính và sự điều hành tách biệt của từng ngành, từng lĩnh vực. Đó là phương thức “Đảng lãnh đạo, Nhà nước kiến tạo, nhân dân làm chủ”⁽¹⁾; sự tham gia có trách nhiệm của thị trường, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cộng đồng và người dân; năng lực kiến tạo thể chế, điều phối lợi ích, huy động, phân bổ và kiểm soát nguồn lực; khả năng chuyển hóa đường lối và mục tiêu chiến lược thành hành động và kết quả thực tiễn.

Chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị không làm suy giảm vai trò của Nhà nước, càng phải tăng cường kỷ luật, kỷ cương, hài hòa và trật tự. Hơn nữa, đó là quá trình nâng tầm vai trò của Nhà nước từ trực tiếp xử lý công việc sang kiến tạo pháp luật, thể chế, xây dựng môi trường sáng tạo, năng lực quản trị hệ thống, dẫn dắt các chuyển đổi lớn và xử lý vấn đề liên ngành, liên vùng, liên cấp.

Quản trị hiện đại phải chuyển từ chỗ chủ yếu tập trung vào quy trình sang coi trọng kết quả, sản phẩm, thời gian thực; từ chia cắt thông tin sang kết nối, chia sẻ dữ liệu; từ phối hợp tình thế sang kết nối hệ thống được thể chế hóa; từ phản ứng hành chính sang điều hành dựa trên dự báo, bằng chứng, kịch bản và đánh giá rủi ro. Điểm cốt lõi không chỉ là làm cho từng cơ quan, từng lĩnh vực hoạt động hiệu quả hơn, mà còn phải tổ chức được sự vận hành thống nhất của toàn bộ hệ thống phát triển quốc gia. Quan trọng hơn, trong bối cảnh hiện nay, trước yêu cầu mới về quản trị quốc gia hiện đại, cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng ta về kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc; theo tinh thần Nghị quyết số 44-NQ/TW, ngày 24/11/2023, của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII, “Về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, cần kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh, mở rộng đối ngoại. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong mọi chặng đường của cách mạng Việt Nam.

Trước đây, quốc phòng và an ninh thường được nhìn nhận chủ yếu như điều kiện bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ thành quả phát triển. Cách tiếp cận đó vẫn hoàn toàn đúng, nhưng chưa đủ trong điều kiện mới. Khi động lực phát triển mới đồng thời tạo ra hình thức phụ thuộc và dễ tổn thương mới, an ninh phải được tích hợp ngay từ đầu trong cấu trúc của phát triển. Mỗi chiến lược, quy hoạch, chính sách, dự án hạ tầng, kế hoạch chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hay hội nhập quốc tế… đều cần được xem xét cả về khả năng tạo động lực phát triển và khả năng củng cố năng lực tự chủ, an toàn, thích ứng, sức chống chịu của quốc gia. Không thể chờ đến khi dự án hoàn thành, hệ thống đi vào vận hành hoặc sự cố xảy ra mới bổ sung yêu cầu về an ninh. An ninh phải thực sự trở thành một tiêu chí của chất lượng quyết sách và một thành tố trong thiết kế mô hình phát triển.

An ninh là nền tảng và môi trường của phát triển. Không có hòa bình, ổn định chính trị - xã hội, trật tự, kỷ cương, an toàn pháp lý, niềm tin xã hội, khả năng dự báo chính sách thì không thể huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực trong dài hạn. Môi trường an ninh vững chắc làm giảm chi phí rủi ro, củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư, bảo vệ dòng lưu chuyển của vốn, hàng hóa, con người, dữ liệu, tri thức và công nghệ.

An ninh đồng thời là thuộc tính và tiêu chuẩn của phát triển. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, nhưng phụ thuộc quá mức vào một thị trường, một nguồn công nghệ, một tuyến vận tải hoặc một nguồn năng lượng thì không thể được coi là phát triển vững chắc. Một quá trình số hóa nhanh, nhưng dữ liệu quốc gia, hạ tầng số trọng yếu không được bảo vệ sẽ khiến cho thành tựu phát triển đạt được có thể gặp rủi ro rất lớn. Mức độ an ninh, an toàn, tự chủ, thích ứng và chống chịu phải trở thành tiêu chí đánh giá chất lượng phát triển.

Ở chiều ngược lại, phát triển là nền tảng, đồng thời là phương thức để củng cố an ninh. Phát triển kinh tế tạo nguồn lực, hạ tầng; khoa học, công nghệ tạo năng lực tự chủ chiến lược; phát triển văn hóa, giáo dục, con người tạo động lực nội sinh bền vững; tiến bộ, công bằng xã hội tạo niềm tin, củng cố đoàn kết, làm giảm nguyên nhân sâu xa của bất ổn; thể chế minh bạch, hiệu quả góp phần tăng cường đồng thuận, nâng cao trách nhiệm xã hội. An ninh của một quốc gia không thể bền vững nếu ở đó phát triển trì trệ, bất bình đẳng, lệ thuộc, dễ tổn thương và thiếu niềm tin chiến lược.

Phát triển toàn diện, hiện đại, bền vững, bao trùm chính là phương thức căn bản để giải quyết từ gốc những nguy cơ an ninh. Khi người dân có việc làm, sinh kế ổn định, được tiếp cận công bằng với giáo dục, y tế, dịch vụ công và cơ hội phát triển; cộng đồng có khả năng tự bảo vệ, thích ứng và phục hồi trước cú sốc; xã hội duy trì được niềm tin, kỷ cương, đồng thuận, thì nền tảng của an ninh quốc gia được củng cố vững chắc.

An ninh và phát triển thống nhất với nhau, nhưng cũng có thể phát sinh bất đối xứng. Điều này đặt ra yêu cầu về việc quản trị hợp lý, đúng đắn. Tuyệt đối hóa mục tiêu phát triển ngắn hạn có thể dẫn đến xem nhẹ rủi ro môi trường, xã hội, công nghệ và chủ quyền, nhưng “an ninh hóa” mọi vấn đề, áp dụng biện pháp kiểm soát “quá mức” cũng có thể làm thui chột động lực sáng tạo, thu hẹp không gian đổi mới, làm tăng chi phí tuân thủ và bỏ lỡ cơ hội phát triển. Quản trị hiện đại phải nhận diện lợi ích dài hạn, phân loại rủi ro, xác định ngưỡng chấp nhận, thiết kế cơ chế kiểm soát phù hợp. An ninh là điều kiện bảo đảm, là động lực đặc biệt để thúc đẩy phát triển nhanh hơn, đúng hướng hơn và bền vững hơn.

Vì vậy, tư duy lý luận mới của Đảng ta hiện nay không những nhấn mạnh việc tiếp tục “kết hợp” an ninh với phát triển như hai lĩnh vực song hành, mà còn tích hợp mục tiêu an ninh và phát triển trong một chỉnh thể quản trị, từ hoạch định chiến lược, kiến tạo thể chế, phân bổ nguồn lực đến tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá kết quả.

2- Xây dựng cấu trúc an ninh trong quản trị phát triển quốc gia hiện đại

Các nguy cơ ngày nay không hiện hữu riêng lẻ, không dừng ở biên giới hành chính hay phạm vi một ngành, một lĩnh vực, mà có tính liên thông, xuyên quốc gia, có thể tích tụ âm thầm, nhưng cũng có thể bùng phát rất nhanh, gây hiệu ứng dây chuyền. Vì thế, tư duy an ninh tuyến tính, đơn ngành, chủ yếu xử lý hậu quả không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Trong điều kiện đó, cần hình thành một cấu trúc tư duy mới về an ninh, bao gồm an ninh toàn diện, an ninh bao trùm, an ninh chủ động và an ninh kiến tạo phát triển. Đây không phải là nội dung tách rời, mà chính là các phương diện của một logic tư duy thống nhất về an ninh quốc gia trong quản trị phát triển hiện đại.

Thứ nhất, an ninh toàn diện phản ánh sự mở rộng về phạm vi, đối tượng và không gian bảo vệ. Bên cạnh bảo vệ an ninh chính trị, bảo vệ vững chắc chủ quyền, trật tự, an toàn xã hội, ngày càng nổi lên vấn đề an ninh kinh tế, tài chính, năng lượng, lương thực, nguồn nước, y tế, môi trường, văn hóa, con người, khoa học - công nghệ, dữ liệu, không gian mạng, chuỗi cung ứng, hạ tầng trọng yếu… Nhấn mạnh tính chất “toàn diện” có nghĩa là bổ sung lĩnh vực an ninh, sâu xa hơn là nhận thức được tính hệ thống và sự chuyển hóa, đan xen ngày càng phức tạp giữa các loại rủi ro, thách thức phát triển. Tính chất toàn diện cũng phản ánh phương thức tổ chức, phát huy sức mạnh; yêu cầu nhận diện rõ việc phải bảo vệ những gì, bảo vệ bằng cách nào và bằng sức mạnh nào. Đó là sự kết hợp đồng bộ công cụ chính trị, pháp luật, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; sự phối hợp liên ngành, liên cấp, liên vùng; sự gắn kết giữa Trung ương với địa phương, giữa lực lượng chuyên trách với các thực thể phát triển, giữa năng lực của Nhà nước với nguồn lực của doanh nghiệp, cộng đồng và nhân dân. Bảo đảm an ninh toàn diện không có nghĩa là chia đều trách nhiệm hoặc tất cả cùng làm một việc, mà đòi hỏi có sự phân định rõ thẩm quyền, đầu mối, cơ chế chia sẻ dữ liệu, quy trình phối hợp, trách nhiệm giải trình và khả năng quản trị, chỉ huy thống nhất khi xuất hiện tình huống phức tạp. Đó là sự tổng hợp về tiềm lực, lực lượng, thế trận, công cụ, nguồn lực, thông tin và phương thức hành động.

Thứ hai, an ninh bao trùm thể hiện mục tiêu, giá trị và đối tượng thụ hưởng của an ninh. Quan niệm về an ninh bao trùm nhấn mạnh con người vừa là trung tâm của phát triển, vừa là chủ thể, mục tiêu cao nhất của bảo đảm an ninh. An ninh quốc gia chỉ thật sự vững chắc khi an ninh của con người, cộng đồng, doanh nghiệp, địa phương được bảo đảm; khi không có nhóm xã hội, khu vực hay lĩnh vực nào nằm ngoài tầm nhìn an ninh phát triển. Một xã hội còn nhiều người bị bỏ lại phía sau, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn thiếu cơ hội phát triển, nhóm yếu thế không được bảo vệ trước rủi ro chuyển đổi sẽ tích tụ bất ổn lâu dài. Vì thế, an ninh bao trùm phải gắn với an sinh xã hội, an toàn, an dân, bình đẳng cơ hội, công bằng trong tiếp cận dịch vụ công, bảo vệ nhóm dễ tổn thương, củng cố niềm tin, nâng cao sức chống chịu của cộng đồng. Bảo vệ Tổ quốc trước hết phải bảo vệ cuộc sống bình yên, có điều kiện phát triển toàn diện, phẩm giá, lợi ích hợp pháp và hạnh phúc của nhân dân. Khi người dân được tham gia, được bảo vệ, được thụ hưởng công bằng thành quả phát triển, mỗi người dân, mỗi cộng đồng sẽ trở thành một thực thể tích cực của nền an ninh quốc gia.

Cán bộ Công an xã Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang tuyên truyền pháp luật, vận động quần chúng tại địa bàn dân cư. Ảnh: dantocphattrien.vietnamnet.vn

Thứ ba, an ninh chủ động phải trở thành tư duy xuyên suốt và phương thức hành động căn bản trong bảo vệ an ninh quốc gia. Cốt lõi của an ninh chủ động là giữ vững tự chủ chiến lược; nâng cao năng lực dự báo, nhận diện sớm nguy cơ, hình thái xâm phạm an ninh mới; không để đất nước lệ thuộc hoặc rơi vào thế bị động trước biến động phức tạp, khó lường. Chủ động xây dựng thế trận lòng dân, thế trận an ninh nhân dân vững chắc từ Trung ương đến cơ sở; chuẩn bị đầy đủ tiềm lực, tổ chức lực lượng tinh, gọn, mạnh, sẵn sàng xử lý hiệu quả mọi tình huống. Đồng thời, phải làm chủ công nghệ, kỹ thuật, dữ liệu, hạ tầng thiết yếu, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội, kinh tế tăng trưởng bền vững. “Bảo vệ an ninh phải được triển khai từ sớm, từ xa, ngay trong từng chiến lược, quy hoạch, dự án”⁽²⁾ và trên mọi không gian phát triển; kiên quyết không để xảy ra tổn thất chiến lược đối với đất nước.

Thứ tư, an ninh kiến tạo phát triển là bước chuyển quan trọng trong tư duy về chức năng của an ninh quốc gia. An ninh không dừng lại ở mục tiêu phòng ngừa, xử lý nguy cơ gây mất ổn định, mà phải chủ động tạo lập môi trường hòa bình, ổn định, an toàn, có khả năng dự báo cho phát triển. Theo đó, bảo đảm an ninh phải gắn với khơi thông nguồn lực, bảo vệ môi trường đầu tư, duy trì sự vận hành thông suốt của thị trường, công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng; đồng thời, củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư và đối tác quốc tế. Trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ và đổi mới sáng tạo, an ninh kiến tạo phát triển đòi hỏi đa dạng hóa thị trường, đối tác, nguồn cung; nâng cao năng lực nội sinh, sức chống chịu, khả năng thích ứng trước cú sốc; góp phần nâng cao năng lực từng bước làm chủ công nghệ lõi, hạ tầng chiến lược, dữ liệu quan trọng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; chủ động kiểm soát nguy cơ lệ thuộc, đứt gãy hoặc bị chi phối. Tuy nhiên, tự chủ không đồng nghĩa với khép kín, mà phải gắn với chủ động hội nhập quốc tế, mở rộng hợp tác, tiếp cận tri thức, công nghệ và nguồn lực tiên tiến. An ninh vì thế trở thành năng lực kiến tạo, vừa bảo vệ thành quả, vừa mở đường, tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững.

Bốn thành tố an ninh nói trên tạo thành một chỉnh thể thống nhất: toàn diện về phạm vi, hiện đại về chất lượng, tổng hợp về phương thức, bao trùm về mục tiêu và đối tượng, kiến tạo về chức năng; chủ động về dự báo chiến lược; hình thành một cấu trúc của an ninh quốc gia tổng hợp, bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ nhân dân, bảo vệ chế độ, tạo lập môi trường thuận lợi cho phát triển; gắn kết quản trị an ninh với quản trị phát triển trong giai đoạn hiện nay. 

3- Một số giải pháp tích hợp trong quản trị phát triển quốc gia hiện đại

Để đưa tư duy lý luận mới về quan hệ giữa an ninh và phát triển vào thực tiễn quản trị quốc gia, cần tập trung thực hiện một số giải pháp lớn sau đây:

Thứ nhất, hoàn thiện tư duy lý luận về quản trị phát triển và an ninh quốc gia.

Sự phát triển tư duy lý luận về quản trị phát triển quốc gia hiện đại đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Khi phát triển và an ninh được tích hợp trong cùng một chỉnh thể, mọi quyết sách phát triển phải đồng thời hướng tới tạo lập động lực tăng trưởng, nâng cao năng lực tự chủ, khả năng thích ứng và sức chống chịu của quốc gia; đồng thời, chính sách về quốc phòng, an ninh và đối ngoại thực sự là một cấu phần đóng góp vào việc bảo vệ, mở rộng không gian phát triển, củng cố niềm tin, thu hút nguồn lực và nâng cao vị thế đất nước. Theo đó, quản trị phát triển quốc gia hiện đại không chỉ là quản lý quá trình phát triển, mà còn là kiến tạo và dẫn dắt sự phát triển.

Cần làm rõ nội hàm, người tiến hành, nguyên tắc, công cụ, yêu cầu của quản trị phát triển; phân định, nhưng không tách rời giữa lãnh đạo, quản lý và quản trị; xác lập quan hệ giữa mục tiêu phát triển với yêu cầu an ninh trong từng chiến lược, từng quy hoạch, từng chính sách phát triển. Tích hợp an ninh với vấn đề phát triển không được thực hiện cơ học, làm thu hẹp không gian phát triển, mà phải trở thành phương pháp đánh giá chất lượng, tính bền vững, khả năng chống chịu của quyết sách. Mỗi chính sách phát triển cần được xem xét toàn diện về cả hiệu quả kinh tế, tác động xã hội, môi trường, khả năng tự chủ và rủi ro an ninh có thể phát sinh. Trên cơ sở đó, cần xây dựng chương trình nghiên cứu liên ngành cấp quốc gia, kết nối các lĩnh vực then chốt gắn với mối quan hệ giữa an ninh và phát triển, như khoa học chính trị, kinh tế, luật học, xã hội học, công nghệ, an ninh… để luận giải sự thống nhất giữa an ninh toàn diện, an ninh bao trùm, an ninh kiến tạo phát triển.

Thứ hai, nâng cao năng lực dự báo và quản trị chiến lược các thách thức an ninh.

Quản trị hiện đại không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm đã có, mà phải có khả năng nhận diện, dự báo được xu hướng mới, nguy cơ tiềm ẩn, cả thách thức có xác suất thấp, nhưng tác động lớn. Năng lực dự báo phải trở thành một cấu phần thường xuyên của quá trình lãnh đạo, hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện.

Cần xây dựng hệ thống phân tích, dự báo rủi ro chiến lược, cơ chế chia sẻ thông tin, phương pháp xây dựng kịch bản, thử nghiệm chính sách, đánh giá sức chống chịu của từng lĩnh vực, địa phương, hạ tầng trọng yếu. Tư duy phòng ngừa từ sớm, từ xa phải được cụ thể hóa bằng dữ liệu, hệ thống chỉ báo, quy trình ra quyết định và trách nhiệm rõ ràng.

Thách thức liên ngành không thể được xử lý hiệu quả bằng bộ máy, quy trình hành chính biệt lập. Cần xác định rõ đầu mối, thẩm quyền điều phối, chế độ chia sẻ dữ liệu, cơ chế huy động nguồn lực, trách nhiệm giải trình đối với vấn đề an ninh kinh tế, năng lượng, y tế, môi trường, không gian mạng, dữ liệu, chuỗi cung ứng...

Phân cấp, phân quyền trong việc xử lý các thách thức an ninh và phát triển phải đi đôi với giao quyền cụ thể, phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi, kiểm tra, giám sát, bảo đảm chỉ huy thống nhất khi cần thiết. Phải khắc phục bằng được tình trạng một vấn đề thuộc trách nhiệm của nhiều cơ quan, nhưng không có cơ quan nào chịu trách nhiệm đến cùng.

Xây dựng chuẩn mực về thu thập, quản lý, chia sẻ, khai thác, bảo vệ dữ liệu. Phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, hệ thống ra quyết định dựa trên dữ liệu phải gắn với bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ quyền riêng tư, chủ quyền số quốc gia trên không gian mạng và khả năng tự chủ công nghệ. Thu hẹp khoảng cách số, nâng cao kỹ năng số của cán bộ, người dân, không để quá trình số hóa làm gia tăng bất bình đẳng hoặc tạo ra nhóm bị loại trừ mới hoặc nhóm đứng trước nguy cơ cao về an ninh mạng, an ninh dữ liệu... Quản trị số chỉ thật sự hiện đại khi vừa nâng cao hiệu quả hoạt động của Nhà nước, vừa mở rộng cơ hội phát triển, bảo đảm quyền lợi của nhân dân.

Thứ ba, đổi mới mô hình phát triển gắn với bảo đảm an ninh, củng cố tự chủ chiến lược.

Tự chủ không đồng nghĩa với khép kín, riêng rẽ, tách biệt, mà thực chất là có đủ khả năng lựa chọn, thay thế, thích ứng, không bị động trước sức ép bên ngoài. Cần phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp nền tảng, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao; đa dạng hóa thị trường, đối tác, nguồn vốn, nguồn cung; nâng cao vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị, chuỗi sản xuất toàn cầu.

Mỗi bước hội nhập phải “vừa mở rộng cơ hội phát triển, vừa củng cố năng lực tự chủ chiến lược, kết nối chiến lược và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc”. Phải chuyển từ tư duy thụ động ứng phó phụ thuộc sang chủ động chiến lược và quản trị quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, khai thác hiệu quả mặt tích cực của hội nhập quốc tế, nhưng không được để hình thành điểm nghẽn, sự đứt gãy có thể làm suy giảm năng lực hoạch định chính sách của quốc gia.

Bước phát triển tư duy lý luận này tạo cơ sở để tiếp tục hoàn thiện hệ thống lý luận của Đảng trong điều kiện chủ động thích ứng với chuyển đổi lớn của thời đại. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, an ninh mạng, an ninh kinh tế, an ninh chuỗi cung ứng và các thách thức an ninh phi truyền thống không còn là vấn đề riêng lẻ của từng ngành, từng lĩnh vực, mà cần được nghiên cứu và xử lý trong tổng thể mô hình phát triển quốc gia hiện đại và trong một phương thức quản trị thống nhất.

Thứ tư, tạo nền tảng xã hội vững chắc cho phát triển, bảo đảm an toàn, có năng lực thích ứng và chống chịu cao.

Cần củng cố hệ thống an sinh linh hoạt, nâng cao chất lượng dịch vụ công, bảo vệ nhóm yếu thế, phát triển sinh kế bền vững, chú trọng vùng khó khăn, địa bàn chiến lược, khu vực chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, chuyển đổi năng lượng và tự động hóa.

Niềm tin xã hội, văn hóa trách nhiệm, tinh thần thượng tôn pháp luật, sức mạnh cộng đồng phải được coi là nguồn lực quan trọng của an ninh quốc gia. Một xã hội đoàn kết, có niềm tin, có khả năng tự tổ chức, tương trợ sẽ có sức chống chịu cao hơn trước cú sốc, đồng thời tạo nền tảng xã hội vững chắc cho phát triển.

Yêu cầu về sức chống chịu phải được cụ thể hóa từ cơ sở, nơi người dân trực tiếp đối mặt với thiên tai, dịch bệnh, mất việc làm, tội phạm công nghệ và cú sốc đời sống. Mỗi địa phương cần lập, cảnh báo bản đồ rủi ro đến cấp cộng đồng, tổ chức diễn tập phù hợp, phát triển mạng lưới cảnh báo và lực lượng hỗ trợ tại chỗ có khả năng ứng phó kịp thời khi hệ thống trung tâm bị gián đoạn. Cơ chế bảo hiểm, tín dụng khẩn cấp, hỗ trợ chuyển đổi nghề, phục hồi sinh kế để giúp người dân không rơi vào vòng xoáy nghèo đói sau khủng hoảng. Đồng thời, cần quan tâm đến sức khỏe tinh thần, khả năng tiếp cận thông tin đáng tin cậy, năng lực nhận biết thông tin sai lệch. Qua đó, người dân vừa là đối tượng được bảo vệ, vừa trở thành chủ thể tham gia phòng ngừa rủi ro, góp phần nâng cao năng lực ứng phó và khả năng phục hồi của xã hội.

Đổi mới tư duy về mô hình phát triển và quản trị phát triển quốc gia là đòi hỏi khách quan, có ý nghĩa quyết định đối với việc hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Theo đó, cần chuyển từ coi an ninh chủ yếu là điều kiện bảo vệ sang xác định an ninh là cấu phần nội tại của phát triển; từ ứng phó với rủi ro sang chủ động dự báo, phòng ngừa, thích ứng và nâng cao sức chống chịu. Quản trị phát triển quốc gia hiện đại phải gắn kết chặt chẽ an ninh với phát triển, kiến tạo thể chế, huy động nguồn lực phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, toàn dân và toàn xã hội. An ninh tạo ra môi trường và niềm tin cho phát triển; phát triển củng cố tiềm lực và nền tảng bền vững cho an ninh, qua đó bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, giữ vững độc lập, tự chủ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.

GS, TS. NGUYỄN XUÂN THẮNG, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương
_______________________

1 - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb. CTQGST, H. 2021, tr. 284. 

2 - Sđd, tr. 156.

Nguồn: tapchicongsan.org.vn