Thứ Hai, 16/11/2026, 14:07 (GMT+7)
Bình luận - Phê phán Phòng, chống "DBHB"; bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định: “Nhận thức sâu sắc, đầy đủ và thực hiện nhất quán quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc”1. Vì vậy, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo vừa có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp chấn hưng dân tộc, phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, vừa đấu tranh, phản bác lại các luận điệu sai trái của các thế lực thù địch về lĩnh vực quan trọng này.
Nhận diện âm mưu, thủ đoạn chống phá và nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, nền giáo dục Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội đổi mới, tiếp thu thành tựu khoa học, công nghệ và kinh nghiệm giáo dục tiên tiến của thế giới để xây dựng quốc gia hùng cường, thịnh vượng.
Tuy nhiên, giáo dục và đào tạo cũng là lĩnh vực mà các thế lực thù địch tập trung chống phá, bằng phương thức đẩy mạnh tuyên truyền quan điểm “phi chính trị hóa” giáo dục, phủ nhận vai trò định hướng chính trị, tư tưởng trong giáo dục và đào tạo; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước. Đồng thời, cổ xúy lối sống thực dụng, vị kỷ, tuyệt đối hóa lợi ích cá nhân, xem nhẹ trách nhiệm đối với cộng đồng và Tổ quốc. Những luận điệu này nếu thẩm thấu vào thế hệ trẻ có thể làm suy giảm niềm tin, phai nhạt mục tiêu, lý tưởng cách mạng, nhận thức lệch lạc về lịch sử, truyền thống dân tộc và sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ đi trước, dẫn đến biểu hiện “nhạt Đảng, khô Đoàn”, v.v.
Lợi dụng chủ trương tự chủ đại học, xã hội hóa giáo dục và yêu cầu đa dạng hóa nguồn lực của Đảng, các thế lực có quan điểm sai trái, thậm chí cực đoan đã và đang tìm mọi cách thúc đẩy xu hướng tuyệt đối hóa cơ chế thị trường, coi giáo dục đơn thuần như một loại dịch vụ để mua bán điểm, bằng cấp, thỏa mãn ý muốn cá nhân. Nếu không được nhận thức đầy đủ và quản lý đúng đắn, xu hướng này lan rộng, có thể làm nảy sinh tâm lý chạy theo lợi nhuận, coi nhẹ trách nhiệm xã hội, xem nhẹ giáo dục nhân cách con người và làm suy giảm tính nhân văn của nền giáo dục nước nhà.
Bên cạnh đó, nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa còn xuất phát từ những hạn chế, bất cập nội tại của giáo dục và đào tạo, như: hiện tượng tiêu cực, bệnh thành tích, bất cập trong nội dung, chương trình, một bộ phận cán bộ quản lý, nhà giáo và người học có biểu hiện suy giảm ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp, v.v. Những bất cập này nếu không kịp thời khắc phục sẽ làm suy giảm niềm tin của Nhân dân, học sinh, sinh viên, tạo điều kiện để các thế lực thù địch xuyên tạc, phủ nhận bản chất và thành tựu của nền giáo dục nước ta.
Nhận thức đúng đắn về định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo ở nước ta
Định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo ở nước ta trước hết được thể hiện ở mục tiêu, quan điểm giáo dục của Đảng. Giáo dục phải hướng tới phát triển con người mới xã hội chủ nghĩa toàn diện về đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức công dân, niềm tự hào, tự tôn dân tộc, có trách nhiệm với cộng đồng và năng lực thích ứng nhanh trước những biến đổi của đời sống chính trị - xã hội. Trong đó, giáo dục chính trị, tư tưởng thống nhất chặt chẽ với giáo dục tri thức, kỹ năng và nghề nghiệp, tạo nên những con người “vừa hồng, vừa chuyên”, có năng lực chuyên môn sâu, bản lĩnh chính trị vững, đạo đức và trách nhiệm xã hội cao, thực hiện tiến bộ xã hội.
Nền giáo dục theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta phải góp phần hình thành những công dân có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước; thượng tôn pháp luật, tôn trọng quyền, lợi ích chính đáng của người khác, biết đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Trong đó, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, lòng yêu nước; ý thức tự chủ, tự lực, tự cường và khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc phải được bồi dưỡng phù hợp với từng cấp học, từng đối tượng bằng phương pháp giáo dục thuyết phục, thiết thực và hiệu quả.
Định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo còn thể hiện ở việc kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới của Đảng. Giữ vững nền tảng ấy không đồng nghĩa với giáo dục giáo điều, duy ý chí hay khép kín trước tri thức của nhân loại. Điều quan trọng là vận dụng các giá trị lý luận ấy làm cơ sở giúp người học hình thành thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, cách mạng, năng lực phân tích, đánh giá và lựa chọn thông tin có căn cứ, qua đó nâng cao khả năng tự chủ trong nhận thức và trách nhiệm với xã hội.
Mặt khác, định hướng xã hội chủ nghĩa còn thể hiện ở tính nhân dân, tính dân tộc, tính khoa học, tính hiện đại và tính đại chúng của nền giáo dục Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước. Giáo dục phải phục vụ Nhân dân, bảo đảm cơ hội học tập ngày càng bình đẳng cho mọi người, quan tâm đến người học ở những vùng khó khăn, các nhóm yếu thế. Đồng thời, giáo dục và đào tạo phải gắn với truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo lý và những giá trị tốt đẹp của dân tộc, chủ động tiếp thu thành tựu khoa học, công nghệ và tinh hoa văn hóa nhân loại đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới.
Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xã hội hóa và tự chủ giáo dục là những chủ trương lớn của Đảng nhằm huy động nguồn lực, nâng cao chất lượng đào tạo. Song, xã hội hóa giáo dục không đồng nghĩa với thương mại hóa, tự chủ không có nghĩa là buông lỏng quản lý nhà nước hay tách rời mục tiêu phục vụ xã hội, vì con người và lợi ích quốc gia - dân tộc. Hiệu quả đổi mới giáo dục phải được đo bằng chất lượng con người, nguồn nhân lực và sự đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước, bảo đảm đúng định hướng xã hội chủ nghĩa.
Những giải pháp cơ bản giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo
Trước hết, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Đây là vấn đề có tính nguyên tắc, bảo đảm cho giáo dục và đào tạo phát triển đúng mục tiêu, chủ trương, đường lối của Đảng mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định; đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị (khóa XIII) “Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”. Theo đó, cấp ủy, tổ chức đảng trong các học viện, nhà trường phải thực sự là hạt nhân lãnh đạo, đồng thời phải đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo theo hướng thiết thực, dân chủ, tôn trọng quy luật giáo dục và phát huy tính chủ động, sáng tạo của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, người học và cha mẹ học sinh, sinh viên. Đối với các cơ sở giáo dục ngoài công lập, cần bảo đảm sự quản lý của Nhà nước, sự định hướng chính trị, tư tưởng và việc chấp hành pháp luật, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở này phát huy nguồn lực xã hội cho phát triển giáo dục và đào tạo.
Hai là, đổi mới căn bản việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, lịch sử, đạo đức, pháp luật và truyền thống dân tộc cho học sinh, sinh viên. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh người học hằng ngày tiếp xúc với lượng thông tin lớn. Giáo dục lý luận chính trị, nhất là giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới của Đảng cần tránh cách truyền đạt khô cứng, nặng về áp đặt, mà phải gắn với những vấn đề thực tiễn sinh động của đất nước, những câu chuyện lịch sử cụ thể và những vấn đề mà thế hệ trẻ quan tâm. Tập trung giúp người học hiểu vì sao phải yêu nước, thương dân; vì sao phải tôn trọng các giá trị lịch sử truyền thống; vì sao độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn duy nhất đúng đắn của cách mạng Việt Nam, v.v. Từ đó hình thành thái độ, niềm tin trên cơ sở nhận thức đúng bản chất các vấn đề, chứ không phải bằng khẩu hiệu đơn thuần.
Ba là, xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục vừa “hồng” vừa “chuyên”. Người thầy có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách của người học, thầy giỏi trò mới giỏi. Vì vậy, mỗi nhà giáo phải thực sự là tấm gương mẫu mực về đạo đức, nhân cách, trách nhiệm, lòng nhân ái, tinh thần khoa học và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Cùng với việc nâng cao trình độ chuyên môn, chú trọng bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng sư phạm và năng lực công nghệ. Không thể có một nền giáo dục tốt nếu đội ngũ cán bộ trực tiếp làm giáo dục chưa thật sự tốt. Điều này phải thực hiện đúng lời căn dặn của Bác Hồ: “Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất. Dù là tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh. Đây là một điều rất vẻ vang”2.
Bốn là, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục của nhà trường với giáo dục của gia đình và giáo dục của xã hội. Nhân cách của mỗi cá nhân được hình thành từ sự kết hợp tác động giáo dục của môi trường gia đình, nhà trường, môi trường văn hóa, cộng đồng dân cư và không gian mạng. Nhà trường cần phối hợp thường xuyên với gia đình trong quản lý, giáo dục học sinh, sinh viên; đồng thời, phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Sinh viên Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong tạo dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh. Cần quan tâm xây dựng văn hóa ứng xử, tinh thần tôn sư trọng đạo, đoàn kết với bạn bè, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và đất nước.
Năm là, chủ động đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Không gian mạng đang trở thành môi trường tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm và lối sống của thế hệ trẻ. Vì vậy, cần nâng cao năng lực nhận diện thông tin giả, thông tin xuyên tạc, kích động; trang bị cho học sinh, sinh viên kỹ năng “mềm” về kiểm chứng nguồn tin thật - giả, đúng - sai và khả năng tư duy, phản biện có cơ sở khoa học. Chủ động cung cấp nội dung thông tin chính thống với cách thể hiện hấp dẫn, có sức thuyết phục về lịch sử truyền thống, văn hóa, con người Việt Nam và những thành tựu của cách mạng. Đấu tranh trên không gian mạng không chỉ là “nói lại” cái sai mà quan trọng hơn là “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, đưa cái đúng, cái tốt, cái đẹp, các giá trị nhân văn đến với người học bằng hình thức phù hợp với tâm lý lứa tuổi của thế hệ trẻ, v.v.
Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược, góp phần bảo đảm sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc phát triển đúng hướng trong kỷ nguyên mới. Trước những biến động nhanh và phức tạp của tình hình thế giới, càng phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đồng thời, không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo. Qua đó, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tạo nền tảng vững chắc để đất nước phát triển nhanh, bền vững.
Thiếu tướng, PGS, TS, NGND. NGUYỄN BÁ DƯƠNG, Nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương __________________________
1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, tr. 378.
2 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 14, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 402.
Định hướng xã hội chủ nghĩa,giáo dục và đào tạo,nguy cơ chệch hướng,nền giáo dục,tự chủ giáo dục
Lý luận về đường lối đổi mới của Đảng - giá trị khoa học và thực tiễn không thể phủ nhận 12/11/2026
Nhận diện thủ đoạn lợi dụng xu hướng “tưởng chừng tự phát” trên không gian số thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” 06/11/2026
Không thể xuyên tạc, phủ nhận khát vọng phát triển “phồn vinh, hạnh phúc” của dân tộc Việt Nam 03/11/2026
Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 - giá trị lịch sử và thời đại không thể phủ nhận 23/10/2026
Giá trị của ổn định chính trị trong phát triển đất nước ở Việt Nam 22/10/2026
Bình đẳng giới ở Việt Nam - giá trị nhân văn, minh chứng sinh động về bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa 19/10/2026
Dân là gốc - mục tiêu xuyên suốt, giá trị cốt lõi trong mọi quyết sách của Đảng 09/10/2026
Không thể phủ nhận, xa rời chức năng cao quý của văn học, nghệ thuật 07/10/2026
Không thể xuyên tạc, phủ nhận kết quả xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 14/09/2026
Từ độc lập dân tộc đến phát triển hùng cường - hành trình tất yếu của cách mạng Việt Nam 10/09/2026
Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 - giá trị lịch sử và thời đại không thể phủ nhận
Không thể xuyên tạc, phủ nhận khát vọng phát triển “phồn vinh, hạnh phúc” của dân tộc Việt Nam
Giá trị của ổn định chính trị trong phát triển đất nước ở Việt Nam
Nhận diện thủ đoạn lợi dụng xu hướng “tưởng chừng tự phát” trên không gian số thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”
Bình đẳng giới ở Việt Nam - giá trị nhân văn, minh chứng sinh động về bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa
Lý luận về đường lối đổi mới của Đảng - giá trị khoa học và thực tiễn không thể phủ nhận
Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong giáo dục và đào tạo