Tác chiến phòng thủ chiến lược có tính tổng hợp cao, liên quan đến nhiều lực lượng, lĩnh vực; tiến hành trong điều kiện khẩn trương, phức tạp. Hiện nay, trước những biến động nhanh chóng, khó dự báo của tình hình thế giới, khu vực và yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, chuẩn bị tác chiến phòng thủ chiến lược cần được quan tâm nghiên cứu toàn diện, tầm nhìn dài hạn.

Chuẩn bị tác chiến phòng thủ chiến lược là nội dung quan trọng của hoạt động quân sự, quốc phòng, được tiến hành từ thời bình. Về thực chất, đó là quá trình chuẩn bị toàn diện về tiềm lực, thế trận, lực lượng, phương án, tập trung trực tiếp vào những điều kiện cần thiết để tổ chức và thực hành tác chiến phòng thủ chiến lược, nhằm giữ vững quyền chủ động chiến lược, xử lý hiệu quả các tình huống quốc phòng, an ninh, làm thất bại các hành động gây hấn, xâm lược, bảo vệ vững chắc chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

Lực lượng diễn tập tác chiến phòng thủ Quân khu 4 thực hành vượt sông. Nguồn: qdnd.vn

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong tương lai (nếu xảy ra) sẽ là cuộc chiến tranh hiện đại, tình huống tác chiến diễn biến nhanh, không gian tác chiến mở rộng, kết hợp đa dạng loại hình tác chiến, lực lượng và các lĩnh vực hoạt động. Cùng với đó, sự phát triển của vũ khí công nghệ cao, phương tiện không người lái, tác chiến điện tử, tác chiến không gian mạng, tác chiến phi tiếp xúc, tác chiến đa miền,… làm thay đổi sâu sắc phương thức tiến hành chiến tranh. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu chuẩn bị tác chiến phòng thủ chiến lược phải tiến hành đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm; kết hợp chặt chẽ giữa chuẩn bị về tư tưởng, tổ chức, con người với xây dựng tiềm lực vật chất, hạ tầng, phương án và cơ chế phối hợp. Bài viết xin trao đổi một số vấn đề cần quan tâm trong quá trình chuẩn bị này.

Một là, nâng cao chất lượng nghiên cứu, dự báo, tham mưu chiến lược, hoàn chỉnh phương án tác chiến phòng thủ chiến lược. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định chất lượng toàn bộ quá trình chuẩn bị. Nếu nhận thức, đánh giá tình hình không đầy đủ, dự báo thiếu chính xác thì việc xác định mục tiêu, yêu cầu, nội dung chuẩn bị sẽ khó sát thực tiễn; lực lượng, phương tiện và thế trận dù được đầu tư cũng khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, trên cơ sở quán triệt sâu sắc đường lối quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân và quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; cần chuyển mạnh tư duy từ chuẩn bị để đối phó sang chủ động nghiên cứu, nhận diện, dự báo và quản trị nguy cơ. Trọng tâm là nâng cao chất lượng nắm, nghiên cứu, phân tích, dự báo chiến lược, nhất là những diễn biến có khả năng tác động trực tiếp đến môi trường chiến lược, các địa bàn trọng điểm, biên giới, biển, đảo và những lĩnh vực nhạy cảm.

Điểm chú ý là, nghiên cứu, dự báo chiến lược phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, trong trạng thái động, với cách tiếp cận toàn diện, đa chiều. Cùng một chủ thể có thể vừa là đối tác, vừa là đối tượng trong những vấn đề, lĩnh vực khác nhau; cùng một tình huống có thể diễn biến qua nhiều cấp độ. Do đó, phải nghiên cứu cả khả năng, ý định, phương thức hành động của đối phương và những yếu tố tác động từ bên ngoài, đồng thời đánh giá đầy đủ thế và lực của ta. Trên cơ sở đó, xây dựng hệ thống kịch bản và phương án theo cấp độ, có tiêu chí nhận diện, điều kiện chuyển cấp, cơ chế báo cáo và thẩm quyền xử lý rõ ràng. Xây dựng quyết tâm tác chiến phòng thủ và dự kiến các tình huống chiến lược có thế xảy ra trên phạm vi cả nước và trên từng hướng, địa bàn chiến lược, môi trường tác chiến. Chủ động phân chia chiến trường, điều chỉnh thế bố trí lực lượng, chuẩn bị các mặt bảo đảm, giữ vững quyền chủ động chiến lược trước mọi tình huống.

Hai là, xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh làm nòng cốt trong tác chiến phòng thủ chiến lược. Trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, vũ khí thông minh ngày càng phổ biến, xây dựng lực lượng đòi hỏi phải có tư duy hệ thống, tổ chức cân đối, đồng bộ, phù hợp với quyết tâm tác chiến chiến lược; đồng thời, huy động, phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng và toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân làm nòng cốt. Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh, hiện đại, nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh và khả năng sẵn sàng chiến đấu; chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực tham mưu, trình độ chỉ huy tác chiến và khả năng làm chủ khoa học, công nghệ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện mới. Cùng với đó, không ngừng nâng cao chất lượng huấn luyện, trình độ sẵn sàng chiến đấu, khả năng cơ động, hiệp đồng tác chiến hiện đại. Đi đôi với lực lượng thường trực, quan tâm xây dựng lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ và các lực lượng tham gia bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm khả năng huy động và phối hợp tác chiến khi cần thiết.

Cuộc diễn tập tác chiến phòng thủ Quân khu 4 sử dụng nhiều phương tiện, khí tài hiện đại. Nguồn: qdnd.vn

Trong toàn bộ quá trình đó, phải đặc biệt coi trọng xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh về chính trị làm cơ sở nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Đây không chỉ là yêu cầu xây dựng con người mà còn là cơ sở bảo đảm cho lực lượng vũ trang giữ vững mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đủ bản lĩnh vượt khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện phức tạp. Đồng thời, tiếp tục điều chỉnh tổ chức, biên chế lực lượng thường trực theo hướng tinh, gọn, mạnh; xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp; từng bước trang bị, khai thác và làm chủ vũ khí, trang bị hiện đại. Xây dựng lực lượng vũ trang phải gắn chặt với xây dựng lực lượng toàn dân, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân; chủ động chuẩn bị đầy đủ các nguồn lực cần thiết, bảo đảm khả năng huy động, chuyển hóa thành sức mạnh thực tế.

Ba là, xây dựng thế trận phòng thủ chiến lược liên hoàn, có chiều sâu, chuyển hóa linh hoạt. Xây dựng thế trận phòng thủ chiến lược là nội dung trọng tâm của công tác chuẩn bị đất nước về quốc phòng. Trong bối cảnh hiện nay, cần đổi mới tư duy theo hướng kiến tạo không gian phòng thủ tích hợp, mở, liên hoàn, kết hợp chặt chẽ giữa các không gian và lực lượng tác chiến. Do đó, phải xây dựng thế trận tổng hợp trên tất cả lĩnh vực, trong đó thế trận quân sự giữ vai trò nòng cốt, được tích hợp đồng bộ trong thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, lấy thế trận phòng thủ quân khu,  khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố làm nền tảng trực tiếp; bảo đảm liên kết chặt chẽ giữa các vùng, miền (chiến trường), giữa các môi trường tác chiến (trên bộ, biển, không, không gian mạng, trường điện từ); chú trọng khu vực, hướng, địa bàn chiến lược, biên giới, biển, đảo.

Đặc biệt, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, xây dựng thế trận phòng thủ chiến lược cần được mở rộng sang các không gian chiến lược mới, nhất là không gian số, không gian mạng. Ngay từ thời bình phải được rà soát, gắn yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Trọng tâm là hệ thống hạ tầng giao thông, thông tin liên lạc, năng lượng, y tế, kho dự trữ có tính kết nối, dự phòng, khả năng bảo vệ và phục hồi cao. Các công trình, dự án quan trọng cần được quy hoạch theo hướng lưỡng dụng, vừa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, vừa đáp ứng yêu cầu quốc phòng khi cần thiết. Đồng thời, chuẩn bị tốt phương án duy trì hoạt động của hệ thống chính trị, cơ sở sản xuất thiết yếu và dịch vụ công trong điều kiện khủng hoảng hoặc bị gián đoạn. Cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, phối hợp, hiệp đồng và huy động nguồn lực tại chỗ phải được hoàn thiện, gắn với khả năng liên kết, hỗ trợ giữa các địa bàn. Qua đó, hình thành thế trận phòng thủ chiến lược vững chắc, có chiều sâu, có khả năng thích ứng, điều chỉnh, chuyển hóa linh hoạt trước những thay đổi của tình huống chiến lược.

Đặc biệt, phải coi trọng xây dựng “thế trận lòng dân”, tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc cho thế trận phòng thủ chiến lược. Sức mạnh phòng thủ không chỉ dựa vào lực lượng và phương tiện vật chất, mà còn bắt nguồn từ niềm tin, ý chí và sự đồng thuận của Nhân dân. Vì vậy, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, gắn phát triển kinh tế với chăm lo đời sống, bảo đảm chính sách an sinh xã hội và chính sách hậu phương quân đội; nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng và an ninh, phát huy vai trò hệ thống chính trị, khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Qua đó, củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận xã hội, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, tạo sức mạnh nội sinh bền vững cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Bốn là, kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ với củng cố sức mạnh quốc phòng, tạo nền tảng cho tác chiến phòng thủ. Cần nhận thức rõ, chuẩn bị tác chiến phòng thủ chiến lược không phải công việc riêng của lực lượng vũ trang hay cơ quan quân sự, mà là một bộ phận quan trọng trong quá trình chuẩn bị thế và lực của đất nước. Sức mạnh phòng thủ chiến lược được hình thành từ sự kết hợp chặt chẽ giữa sức mạnh quân sự với tiềm lực chính trị, kinh tế, khoa học, công nghệ, văn hóa, đối ngoại và sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc. Sự kết hợp đó vừa tạo cơ sở vật chất, kỹ thuật và nguồn lực cho quốc phòng, vừa nâng cao khả năng huy động, tổ chức và phát huy sức mạnh tổng hợp của quốc gia, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Vì vậy, tiếp tục thực hiện tốt chủ trương đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng, an ninh, nhất là tại các địa bàn chiến lược và chú trọng tính lưỡng dụng.

Các khu vực phòng thủ phải được xây dựng ngày càng vững chắc, có khả năng huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực tại chỗ đáp ứng kịp thời yêu cầu tác chiến. Tiếp tục đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp quốc phòng, không ngừng nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất, bảo đảm, sửa chữa và cải tiến vũ khí, trang bị; tăng cường liên kết công nghiệp quốc phòng với công nghiệp quốc gia. Trong chiến tranh hiện đại, năng lực làm chủ công nghệ và bảo đảm kỹ thuật là nhân tố quan trọng duy trì sức chiến đấu và sức bền quốc phòng. Trên cơ sở phát huy nội lực, cần đẩy mạnh đối ngoại quốc phòng và hội nhập quốc tế, chủ động xây dựng lòng tin chiến lược, ngăn ngừa nguy cơ xung đột, giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình, mở rộng không gian phát triển, nâng cao vị thế đất nước và tạo điều kiện xử lý thách thức từ sớm, từ xa.

Cùng với đó, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học quân sự, tổng kết thực tiễn, bổ sung và phát triển lý luận về tác chiến phòng thủ chiến lược, xây dựng khu vực phòng thủ và phát huy sức mạnh chiến tranh nhân dân. Quá trình nghiên cứu phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, bám sát sự phát triển của đối tượng tác chiến và phương thức chiến tranh hiện đại, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế. Kết quả nghiên cứu cần được vận dụng vào đổi mới nội dung huấn luyện, bổ sung phương án, kế hoạch tác chiến và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách có liên quan. Qua đó, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn với phát triển lý luận, giữa nghiên cứu với tổ chức thực hiện, góp phần nâng cao chất lượng chuẩn bị tác chiến phòng thủ chiến lược, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Thiếu tướng, TS. NGUYỄN QUỐC THANH, Khoa Chiến dịch, Học viện Quốc phòng