Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra trong tương lai) sẽ là chiến tranh hiện đại, sử dụng rộng rãi vũ khí công nghệ cao, diễn ra trên nhiều không gian tác chiến. Vì vậy, nghiên cứu, phát triển nghệ thuật tác chiến hiện đại trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc là yêu cầu cấp thiết.

Tác chiến hiện đại là một tất yếu khách quan của các quốc gia có nền công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở trình độ cao, tiên tiến, cùng với đó là một quân đội được đầu tư vũ khí, trang bị, phương tiện kỹ thuật công nghệ cao, hiện đại.

Trong chiến tranh hiện đại, các bên tham chiến sẽ đưa vào sử dụng các loại vũ khí hiện đại, thế hệ mới, tốc độ và độ chính xác rất cao, tầm bắn xa, uy lực lớn, rất khó ngăn chặn, như: tên lửa đạn đạo, hành trình, siêu thanh; phương tiện không người lái, vệ tinh quân sự, robot chiến đấu, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI); pháo phản lực, xe tăng thế hệ mới, pháo dẫn đường, bom thông minh; hệ thống quản lý, cảnh báo sớm, chỉ huy, điều khiển tự động hóa; tác chiến điện tử, tác chiến mạng rộng rãi, v.v. Bên cạnh đó, còn kết hợp chặt chẽ, rộng rãi với yếu tố an ninh phi truyền thống; coi trọng lôi kéo đồng minh, tập hợp lực lượng; đẩy mạnh hoạt động tình báo, kích động bạo loạn lật đổ, bạo loạn vũ trang; bao vây, cấm vận làm cho đối phương suy yếu về kinh tế; đánh phá cơ sở hạ tầng, công trình quan trọng; sử dụng phương pháp tác chiến phi trực tiếp tiếp xúc, tác chiến phi đối xứng, v.v.

Tổ hợp tên lửa Trường Sơn do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội sản xuất. Nguồn: qdnd.vn

Ở Việt Nam, nếu xảy ra chiến tranh, đối phương sẽ sử dụng các loại tên lửa tầm xa và phương tiện không người lái tiến công các mục tiêu trọng yếu trong lãnh thổ nước ta. Cho dù đối phương có sử dụng hình thức hay quy mô nào, vũ khí trang bị hiện đại đến đâu thì cũng không thể khuất phục được Nhân dân Việt Nam, với đường lối quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân và đặc biệt là nghệ thuật tác chiến chiến tranh nhân dân Việt Nam - sự kết hợp chặt chẽ giữa tác chiến truyền thống và tác chiến hiện đại. Tuy nhiêm, mặc dù có bề dày kinh nghiệm trong chiến tranh giải phóng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, song trước sự phát triển của chiến tranh hiện đại, đặc biệt là chiến tranh sử dụng vũ khí công nghệ cao và tác chiến đa không gian, chúng ta vẫn còn có hạn chế nhất định về lý luận quân sự. Vì vậy, cần có những nghiên cứu, định hướng về tác chiến hiện đại, dù mới là những nghiên cứu bước đầu.

Trong phạm vi bài viết, tác giả xin trao đổi một số suy nghĩ về tác chiến hiện đại trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc:

Trước hết, tác chiến đánh địch tiến công hỏa lực. Một số cuộc xung đột, chiến tranh gần đây cho thấy, tiến công hỏa lực giữ vai trò rất quan trọng và đã có bước phát triển mới cả về phương tiện, hình thức và phương pháp sử dụng. Khi xâm lược Việt Nam, nhất định đối phương sẽ tiến công hỏa lực quy mô lớn ngay từ đầu và trong suốt quá trình tác chiến, bằng nhiều phương thức, thủ đoạn linh hoạt. Đó không đơn thuần là tiến công hỏa lực đường không bằng không quân, thậm chí sẽ rất hạn chế sử dụng không quân mà chủ yếu sử dụng các loại tên lửa hiện đại và phương tiện không người lái.

Khi đánh địch tiến công hỏa lực, chúng ta cần kết hợp chặt chẽ các biện pháp tác chiến truyền thống và tác chiến hiện đại của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Trong đó, cần xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân ý chí quyết tâm chiến đấu cao, không hoang mang, dao động trước sức mạnh hỏa lực và vũ khí công nghệ cao của địch; tổ chức đánh trả địch với khả năng cao nhất, lấy bảo toàn lực lượng, giữ vững thế trận, duy trì khả năng chỉ huy tác chiến, hiệp đồng trước các đòn tiến công của địch làm mục tiêu hàng đầu. Triển khai đồng bộ các biện pháp phòng tránh, sơ tán, nghi binh, ngụy trang, phân tán lực lượng, cơ động, di chuyển, dịch chuyển linh hoạt. Đồng thời, chủ động phát hiện, đánh trả, làm giảm hiệu quả các phương tiện tiến công hỏa lực của đối phương. Đẩy mạnh nghiên cứu về phương pháp ngăn chặn, vô hiệu hóa tên lửa, phương tiện không người lái của địch, với các vũ khí, trang bị, phương tiện kỹ thuật hiện đại để có thể đánh trả địch tiến công hỏa lực có trọng điểm ngay trên đất địch, từ căn cứ của địch trên biển, đảo. Tăng cường đầu tư mua sắm, sản xuất các loại vũ khí, phương tiện hiện đại, như: tổ hợp tên lửa S-400, S-500, các loại UAV,… và vũ khí phòng không tiên tiến đánh chặn có hiệu quả tên lửa, không quân của địch; xây dựng vòm phòng không bền vững để tăng khả năng tự bảo vệ trước các đòn tiến công hỏa lực của địch; xây dựng các công trình kiên cố ở các khu vực, mục tiêu trọng điểm. Cùng với đó, sử dụng lực lượng đặc biệt, tinh nhuệ, bí mật đưa phương tiện không người lái vào gần địch thực hiện các đòn đánh gần, đánh hiểm khi có điều kiện. Trang bị cho dân quân, tự vệ các loại súng, pháo, tên lửa phòng không tầm thấp, hiện đại để tác chiến rộng khắp đánh tên lửa hành trình, máy bay không người lái của địch.

Hai là, đánh địch đổ bộ đường biển. Việt Nam là quốc gia biển, nên hướng biển sẽ là hướng tiến công chủ yếu của địch. Chúng có thể kết hợp tiến công hỏa lực từ biển với các hoạt động phong tỏa, khống chế đường biển và tổ chức các chiến dịch đổ bộ đường biển, tập trung vào các trọng điểm, khu vực trọng yếu. Với Việt Nam, khi mà sức mạnh quốc gia tăng lên, Quân đội được đầu tư xây dựng hiện đại, thì các quan niệm bảo đảm mọi mặt cho tác chiến còn có hạn sẽ không phù hợp. Nếu chiến tranh xảy ra, chúng ta phải hướng sức mạnh tác chiến ra hướng biển và vùng ven biển; triệt để tận dụng ưu thế của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc; phát huy các yếu tố tác chiến truyền thống, nhưng cũng cần coi trọng nghiên cứu các phương pháp tác chiến hiện đại trên hướng biển, vùng ven biển.

Theo đó, cần chủ động nắm địch từ sớm, từ xa; sử dụng tên lửa tầm xa, phương tiện không người lái đánh địch có trọng điểm khi chúng cơ động trên biển và sử dụng lực lượng đủ mạnh để đánh tiêu diệt lớn quân địch khi chúng cơ động đổ bộ từ tuyến đổi tàu vào bờ, bằng các đòn đánh của lực lượng hải quân, không quân, pháo binh, tên lửa và phương tiện không người lái, v.v. Tập trung lực lượng đánh đòn quyết định ở khu vực mép nước (tuyến mép nước và bám bờ) bằng các đòn đột kích mạnh của bộ binh, xe tăng. Phối hợp chặt chẽ giữa tác chiến của lực lượng hải quân và lực lượng vũ trang tại chỗ; tổ chức các trận đánh, chiến dịch với quyết tâm đánh thiệt hại nặng, thậm chí đánh bại quân địch khi chúng đã lên bờ và đổ bộ đường không để hỗ trợ đổ bộ đường biển. Tiếp tục nghiên cứu, phát triển, hoàn thiện phương pháp tác chiến mới về hiệp đồng quân, binh chủng, tác chiến liên hợp, liên quân, chiến dịch phòng thủ, phòng ngự bờ biển; nghiên cứu bổ sung về lý luận sư đoàn bộ binh phòng ngự bờ biển. Phát huy cao nhất sức mạnh của con người và vũ khí, trang bị hiện đại trên hướng biển trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc.

Ba là, đánh địch tiến công trên bộ. Trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, đánh địch tiến công trên bộ chúng ta có điều kiện phát huy cao độ các phương pháp, kinh nghiệm quý của tác chiến truyền thống. Theo đó, chúng ta cần bám sát, cài xen với địch, thực hiện đánh gần, đánh hiểm, đánh rộng khắp, đánh bên sườn, phía sau bằng các trận đánh, chiến dịch ở các quy mô và hình thức phù hợp. Trong điều kiện mới, cần nghiên cứu, phát triển phương pháp tác chiến đạt tới trình độ hiện đại, theo hướng: phát triển, hoàn thiện tác chiến hiệp đồng quân, binh chủng ở trình độ hiện đại, trên các vấn đề:

Tác chiến phòng thủ, phòng ngự. Khi tiến công trên bộ, địch vẫn phải tiến công theo các trục, các hướng, nhất là các trục đường chủ yếu, quan trọng, phát huy ưu thế về khả năng cơ động, vận dụng linh hoạt các thủ đoạn chiến đấu, đặc biệt là tiến công vượt điểm bằng bộ binh cơ giới và đổ bộ đường không. Vì vậy, chúng ta cần chủ động xây dựng các chốt chiến dịch thật vững chắc ở các khu vực địa hình trọng điểm, hiểm yếu, có lựa chọn, trên các trục đường, nhất là các trục đường huyết mạch (phù hợp với địa giới hành chính mới). Lấy các chốt chiến dịch làm hạt nhân để tiến hành các trận đánh cấp sư đoàn phòng ngự và tổ chức chiến dịch phòng ngự; phát huy sức mạnh hỏa lực pháo binh, tên lửa và phương tiện không người lái, đánh tập trung tại các trọng điểm, sát thương lớn quân địch, buộc chúng phải dừng lại; kết hợp chặt chẽ giữa bộ binh, xe tăng của các đơn vị chủ lực với lực lượng vũ trang tại chỗ tiến hành các trận đánh, chiến dịch tiêu diệt một bộ phận quan trọng quân địch. Thời gian phòng ngự không nên dài để tránh bị sát thương lớn do hỏa lực địch gây ra, đồng thời nhanh chóng chuyển sang tiến công xoay quanh chốt chiến dịch.

Tác chiến phản công, tiến công. Đây là loại hình tác chiến cơ bản, giữ vai trò quyết định, làm thay đổi căn bản cục diện chiến trường, kết thúc chiến tranh, nhất là các loại hình phản công, tiến công chiến lược. Trong tác chiến thì tác chiến phản công, tiến công ở quy mô chiến lược và chiến dịch là các quy mô có thể vận dụng hiệu quả lý luận cơ bản của tác chiến hiện đại; có điều kiện sử dụng các loại hỏa lực tầm xa, phương tiện không người lái đánh đòn phủ đầu mãnh liệt, tập trung hỏa lực với mật độ lớn đánh vào quân địch đang đổ bộ đường không, tạm dừng, lâm thời phòng ngự, phòng ngự, ở thời cơ nhất định, tạo điều kiện để bộ binh, xe tăng thực hành đột kích. Khi tiến hành phản công, tiến công, hết sức coi trọng và phát huy cao độ khả năng cơ động của tăng, thiết giáp, hỏa lực chi viện của không quân, pháo binh, phương tiện bay không người lái,… để đánh địch khi chúng đang cơ động hoặc đổ bộ đường không.

Bốn là, chỉ huy tác chiến. Hiện nay, hệ thống chỉ huy tác chiến của chúng ta vẫn phát huy hiệu quả trong tác chiến truyền thống, nhưng vẫn chưa theo kịp trong tác chiến hiện đại. Để đáp ứng yêu cầu chỉ huy tác chiến trong chiến tranh hiện đại, chúng ta cần tự động hóa hệ thống chỉ huy, đó là: ứng dụng công nghệ thông tin, mạng máy tính để thu thập, xử lý dữ liệu tình báo; xây dựng bức tranh tổng thể về chiến trường để hỗ trợ người chỉ huy ra quyết định nhanh chóng, chính xác và điều phối các hoạt động tác chiến hiệu quả hơn. Thay thế hoặc hỗ trợ một phần phương pháp chỉ huy truyền thống, giúp nâng cao tốc độ và độ chính xác trong các hoạt động quân sự, nhất là trong chỉ huy phòng không, không quân, hải quân, tác chiến điện tử. Tập trung đầu tư, trang bị hệ thống tự động hóa chỉ huy cho các quân chủng, binh chủng, trong đó hướng vào hệ thống chỉ huy các thành phần, như: UAV, quang điện từ, radar, vệ tinh; hệ thống truyền nhận thông tin tốc độ cao, thời gian thực; hệ thống xử lý dữ liệu thông tin tốc độ lớn, thông minh,… qua đó, cung cấp thông tin cho người chỉ huy và tất cả người lính, giúp họ đưa ra quyết định nhanh chóng, kịp thời, chính xác. Cùng với đó, cần đầu tư, nghiên cứu và đưa vào trang bị đồng bộ hệ thống vũ khí hiện đại, công nghệ cao. Tổng quan lại, hệ thống tự động hóa chỉ huy phải đạt được: tự động dò tìm phát hiện mục tiêu từ sớm, từ xa; tự động bám sát mục tiêu; tự động kích hoạt hệ thống đánh trả, đánh chặn.

Bên cạnh các biện pháp tác chiến truyền thống, nghiên cứu, phát triển lý luận tác chiến hiện đại trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết. Đây là yếu tố quan trọng góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Trung tướng, PGS, TS. TRẦN THÁI BÌNH, Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược quốc phòng Việt Nam