Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP&AN) cho sinh viên là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta, nhằm trang bị cho sinh viên những nội dung cơ bản về đường lối quân sự, quốc phòng và các kiến thức, kỹ năng quân sự cần thiết. Qua đó, để sinh viên nhận thức đầy đủ về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những năm qua, công tác GDQP&AN cho sinh viên do các Trung tâm GDQP&AN (sau đây gọi tắt là Trung tâm) và các khoa, bộ môn GDQP&AN các trường đại học, cao đẳng đảm nhiệm; trong đó, hằng năm, các Trung tâm đảm nhiệm GDQP&AN khoảng 30% số sinh viên. Nhận rõ vai trò quan trọng của các Trung tâm trong việc GDQP&AN cho sinh viên, Bộ Quốc phòng (BQP) đã chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cùng các bộ, ngành, địa phương có liên quan tích cực quy hoạch, xây dựng và phát huy hiệu quả của các Trung tâm, nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ GDQP&AN cho sinh viên. Đến năm 2013, cả nước có 32 Trung tâm hoạt động ổn định, đảm nhiệm GDQP&AN cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng theo phân luồng của Bộ GD&ĐT. Các Trung tâm đã quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, nghị định của Chính phủ về công tác GDQP&AN sát với đặc điểm, tình hình và không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy môn học GDQP&AN cho sinh viên. Do được đầu tư khá đồng bộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giáo viên nên chất lượng GDQP&AN của các Trung tâm đảm bảo ngày càng tốt; sinh viên về học tại các Trung tâm ngoài việc được trang bị các kiến thức, kỹ năng quân sự, còn trực tiếp được rèn luyện, trải nghiệm trong môi trường quân sự. Đây là điều kiện, cơ sở quan trọng để sinh viên hình thành nhân cách, tính tổ chức, tính kỷ luật, đảm bảo phát triển toàn diện.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên công tác GDQP&AN cho sinh viên ở các Trung tâm vẫn còn những hạn chế. Đội ngũ cán bộ, giáo viên (CB,GV) của các Trung tâm hiện nay phần lớn là sĩ quan biệt phái, kiến thức toàn diện về quốc phòng - an ninh (QP-AN) cũng như phương pháp, kỹ năng sư phạm, trình độ chưa đạt chuẩn theo quy định của Luật Giáo dục; công tác quy hoạch, xây dựng đội ngũ CB,GV của môn GDQP&AN chưa được coi trọng đúng mức, việc bảo đảm chế độ, chính sách có mặt chưa hợp lý, nên chưa thực sự tạo động lực để họ yên tâm công tác. Hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, thao trường, bãi tập ở nhiều Trung tâm còn thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu đặc thù của môn học. Mặt khác, nhận thức của một bộ phận sinh viên về vị trí, vai trò của công tác GDQP&AN chưa đầy đủ, v.v.

Để nâng cao chất lượng công tác GDQP&AN cho sinh viên tại các Trung tâm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác này, góp phần thực hiện có hiệu quả Luật GDQP&AN đòi hỏi phải tiến hành đồng bộ nhiều nội dung, giải pháp. Cùng với đẩy mạnh triển khai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch Hệ thống Trung tâm GDQP&AN, tích cực huy động các nguồn lực để đầu tư xây dựng, củng cố, nâng cấp toàn diện các Trung tâm,… cần chú trọng thực hiện tốt một số vấn đề cơ bản sau:

Một là, tích cực kiện toàn, nâng cao chất lượng đội ngũ CB,GV của các Trung tâm. Đây là yếu tố quan trọng, quyết định chất lượng giảng dạy môn học GDQP&AN ở các Trung tâm cả trước mắt và lâu dài. Trên cơ sở Luật GDQP&AN và Quyết định 412/QĐ-TTg, ngày 10-4-2012 của Thủ tướng Chính phủ về “Phê duyệt Quy hoạch Hệ thống Trung tâm Giáo dục QP-AN sinh viên giai đoạn 2011 - 2015”, Bộ GD&ĐT và BQP cần tiếp tục phối hợp công tác, đẩy mạnh việc xây dựng, hoàn thiện cơ cấu tổ chức, biên chế đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên ở các Trung tâm đáp ứng yêu cầu thực tiễn hiện nay; trong đó, lấy sĩ quan biệt phái làm lực lượng nòng cốt.

Do phần lớn CB,GV ở các Trung tâm là sĩ quan biệt phái, mới chỉ được đào tạo cơ bản tại học viện, nhà trường trong Quân đội, nên để những CB,GV này sớm có trình độ đạt chuẩn theo quy định của Luật Giáo dục thì Bộ GD&ĐT, BQP, Bộ Công an cần tích cực phối hợp xây dựng quy hoạch, kế hoạch quản lý, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng hợp lý. Theo đó, các Trung tâm xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ CB,GV cả trước mắt và lâu dài theo hướng “chuẩn hóa, trẻ hóa”, đảm bảo cân đối về cơ cấu độ tuổi, trình độ học vấn và kinh nghiệm giảng dạy để có sự kế thừa, vững chắc. Trước mắt, các Trung tâm chủ động rà soát, có kế hoạch cử đi đào tạo một số ngành đối với các giáo viên còn thiếu tiêu chí để đạt chuẩn và dần thay thế giáo viên kiêm nhiệm; đồng thời, coi trọng tạo nguồn tuyển mới đội ngũ CB,GV để dần thay thế đội ngũ sĩ quan biệt phái. Cán bộ quản lý và giáo viên giảng dạy GDQP&AN ở các Trung tâm phải đáp ứng các tiêu chuẩn quy định tại Thông tư 40/2012/TT-BGDĐT, ngày 19-11-2012 của Bộ GD&ĐT.

Để nâng cao chất lượng đội ngũ CB,GV, cùng với tăng cường tuyển chọn, kiểm soát chất lượng nguồn đầu vào và đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, các Trung tâm căn cứ vào tình hình thực tiễn, đặc thù hoạt động của mình, chủ động xây dựng hệ thống những kỹ năng sư phạm cần thiết, như: thiết kế bài giảng, tổ chức điều khiển, định hướng hoạt động, giải quyết các tình huống sư phạm,… và tiến hành tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ CB,GV. Mặt khác, tăng cường hoạt động phương pháp, duy trì dự giờ, bình giảng, hội giảng để đội ngũ CB,GV học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, phương pháp giảng dạy. Hằng năm, các Trung tâm cần tổ chức tốt hội thi giáo viên giỏi, cán bộ quản lý giỏi, xác định đây là một hướng quan trọng để bồi dưỡng, nâng cao năng lực toàn diện cho đội ngũ CB,GV. Để đạt hiệu quả cao, trên cơ sở nội dung quy định của Bộ GD&ĐT, các Trung tâm chủ động điều chỉnh nội dung thi cho phù hợp, hướng mục tiêu vào nâng cao trình độ tổng hợp, năng lực và phương pháp, kỹ năng sư phạm cho đội ngũ CB,GV. Bên cạnh đó, các Trung tâm cần chủ động liên kết với các khoa, bộ môn của nhà trường trực thuộc hoặc các trường đại học, cao đẳng trong khu vực để tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng sư phạm, tin học, ngoại ngữ cho đội ngũ CB,GV; đồng thời, động viên, khuyến khích và tạo điều kiện cho CB,GV học tập, nghiên cứu cập nhật những kiến thức, thông tin mới về QP-AN để họ nâng cao trình độ.

Cùng với đó, cơ quan chức năng của các bộ chủ quản cần tham mưu, đề xuất, xây dựng và trình phê duyệt, ban hành các cơ chế, chính sách đãi ngộ phù hợp để đội ngũ CB,GV tại các Trung tâm yên tâm, gắn bó với công việc.

Hai là, đẩy mạnh đổi mới, nâng cao chất lượng dạy - học. Do tính đặc thù môn học GDQP&AN thường “khô cứng”, người học dễ nhàm chán; bởi vậy, cùng với việc cập nhật kịp thời, bổ sung sự phát triển mới của nhiệm vụ QP-AN, bảo vệ Tổ quốc vào nội dung giảng dạy, các Trung tâm cần đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy cho giáo viên, phương pháp học của sinh viên theo hướng thiết thực, hiệu quả, phù hợp với đối tượng sinh viên và sự phát triển của nhiệm vụ QP-AN. Đồng thời, nâng cao chất lượng soạn giáo án, ứng dụng công nghệ thông tin vào nghiên cứu, trao đổi, cập nhật, khai thác thông tin, tư liệu trong biên soạn giáo án điện tử, mô phỏng các tình huống chiến đấu, động tác kỹ thuật, chiến thuật bộ binh, trường bắn,… và đưa những hình ảnh, thông tin mới về hoạt động QP-AN vào bài giảng, tạo sự sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn người học qua từng chuyên đề.

Trong quá trình lên lớp, giáo viên cần sử dụng nhiều phương pháp giảng dạy, huấn luyện, tích hợp hóa các phương pháp dạy - học trong cùng một bài giảng; khắc phục lối truyền thụ một chiều theo kiểu độc thoại, tăng tính đối thoại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, rèn luyện cho sinh viên năng lực tư duy, vận dụng kiến thức vào thực hành và thông qua thực hành để tiếp thu kiến thức lý thuyết. Các Trung tâm cần xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa trong thời gian sinh viên học tập tại Trung tâm, như: tham quan bảo tàng, di tích lịch sử, nói chuyện truyền thống, hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao và tham gia các hoạt động xã hội,... giúp sinh viên tiếp thu kiến thức từ thực tế, gắn học đi đôi với hành, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả môn học GDQP&AN.

Thực tiễn cho thấy, kiểm tra, thi, đánh giá kết quả học tập của sinh viên là một nội dung quan trọng đối với việc định hướng hoạt động của cả người dạy và người học, động lực để đổi mới phương pháp dạy - học, nâng cao chất lượng GDQP&AN cho sinh viên. Vì vậy, các Trung tâm cần chú trọng đổi mới hình thức kiểm tra, thi để từ đó làm cơ sở cho việc đánh giá chính xác, khách quan kết quả học tập của sinh viên. Thời gian tới, các Trung tâm cần đổi mới cách ra đề thi, đa dạng hình thức thi, kiểm tra, như: trắc nghiệm, tự luận và thực hành cho phù hợp từng học phần. Đồng thời, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, duy trì thực hiện nghiêm quy trình, quy chế trong thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên; khắc phục biểu hiện dễ dãi, giản đơn về môn học. Cùng với đó, để phát huy lợi thế môi trường quân sự của mình, các Trung tâm coi trọng gắn kết chặt chẽ giữa trang bị kiến thức QP-AN với rèn luyện sinh viên. Mặc dù, thời gian sinh viên về học tập, rèn luyện tại các Trung tâm ngắn, nhưng cần duy trì thực hiện nghiêm các chế độ quản lý, rèn luyện kỷ luật. Hiện nay, khi vào Trung tâm sinh viên được biên chế thành các đại đội, trung đội, tiểu đội; trong đó, cán bộ đại đội do cán bộ quản lý hoặc giảng viên sĩ quan biệt phái đảm nhiệm, cán bộ trung đội, tiểu đội do sinh viên kiêm nhiệm là phù hợp. Tuy nhiên, các Trung tâm cần chú ý việc lựa chọn, bồi dưỡng, sắp xếp phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ này, nhất là sinh viên kiêm nhiệm.

Ba là, đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất, từng bước hiện đại hóa trang thiết bị dạy - học. Hằng năm, lưu lượng sinh viên phân luồng vào các Trung tâm ngày một tăng, trong khi đó ngân sách và điều kiện bảo đảm tăng không nhiều. Thời gian qua, ngoài nguồn ngân sách bảo đảm của Nhà nước, các Trung tâm đã chủ động khai thác, huy động các nguồn lực khác để đầu tư mua sắm trang thiết bị dạy học, cải tạo, nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng, giảng đường, thao trường, bãi tập,... Tuy nhiên, những cố gắng đó chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác GDQP&AN cho sinh viên và sự phát triển của nhiệm vụ này. Đến nay, chỉ một số Trung tâm được đầu tư, trang bị cơ sở vật chất tương đối đồng bộ, còn lại phần lớn chưa được đầu tư đúng mức nên cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, như: nơi ăn ở của sinh viên chật chội, xuống cấp; chưa có khu vui chơi, giải trí, sân chơi thể thao, thư viện; hệ thống giảng đường, thao trường, bãi tập chưa đạt chuẩn, phòng học chuyên dùng thiếu các thiết bị phục vụ dạy - học, mô hình, học cụ còn ít,… điều đó đã và đang tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả GDQP&AN cũng như khả năng hoàn thành nhiệm vụ của các Trung tâm.

Để thực hiện lộ trình đến năm 2020, BQP giúp Chính phủ quy hoạch, thành lập đủ 80 Trung tâm, thu hút GDQP&AN cho khoảng 800.000 sinh viên (đạt 90% số sinh viên đại học, cao đẳng được tuyển hằng năm), cần đẩy mạnh đầu tư hiện đại hóa, chuẩn hóa cơ sở vật chất, thiết bị dạy - học của các Trung tâm. Hiện nay, khi Luật GDQP&AN đã có hiệu lực, các cơ quan chức năng của Bộ GD&ĐT, BQP cần đẩy nhanh việc hoàn thành và tích cực triển khai Đề án chuẩn hóa hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị dạy - học trình Chính phủ phê duyệt, đáp ứng yêu cầu công tác GDQP&AN cho sinh viên.

Đại tá LÊ THANH TRÌ

Trưởng phòng Giáo dục Quốc phòng

Cục Dân quân tự vệ