Phát triển kinh tế nhà nước và bảo đảm cho kinh tế nhà nước thật sự giữ vai trò chủ đạo là quan điểm nhất quán của Đảng ta trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thực tiễn 40 năm đổi mới đất nước đã khẳng định quan điểm đó là hoàn toàn đúng đắn, cần tiếp tục quán triệt và kiên định thực hiện. Thế nhưng, các thế lực thù địch vẫn không ngừng xuyên tạc, phủ nhận điều này. Vì vậy, đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc là việc làm cấp thiết, cả trước mắt và lâu dài, nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.  

Phát triển kinh tế nhà nước và giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một vấn đề cốt lõi trong lý luận về đường lối đổi mới - bộ phận cấu thành nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây cũng là chủ đề mà các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để tận dụng ưu thế của các phương tiện truyền thông không thân thiện với Việt Nam, mạng internet và các nền tảng mạng xã hội (Facebook, Tiktok, YouTube,…) để ra sức chống phá, xuyên tạc, với nhiều chiêu trò thâm độc, nhằm “bôi đen” chủ trương phát triển kinh tế nhà nước của Đảng. Qua đó, hòng làm dao động, dẫn tới giảm sút niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân ta vào sự lãnh đạo của Đảng.

Kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Những chiêu trò, luận điệu xuyên tạc chủ yếu

Một là, họ ra sức phủ nhận sự hiện diện của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đặt kinh tế nhà nước và kinh tế thị trường là những thực thể đối lập, triệt tiêu nhau. Họ cho rằng, nền kinh tế thị trường phải dựa hoàn toàn trên sở hữu tư nhân; sự can thiệp của nhà nước hay doanh nghiệp nhà nước sẽ làm “méo mó thị trường, cản trở cạnh tranh và kìm hãm sự phát triển”(!). Họ còn “thổi phồng” sự hoạt động kém hiệu quả của một số doanh nghiệp nhà nước thời gian qua, rồi quy chụp: kinh tế nhà nước chỉ phù hợp với nền kinh tế kế hoạch hóa, bao cấp; còn trong nền kinh tế thị trường chỉ là “gánh nặng cho nền kinh tế”(!). Từ đó, họ “khuyên” Việt Nam “nên tư nhân hóa toàn diện để sử dụng có hiệu quả hơn các nguồn lực xã hội”(!).

Hai là, cố tình phủ nhận vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Chiêu trò này tinh vi hơn, khi họ thừa nhận sự hiện diện của kinh tế nhà nước trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần hiện nay, nhưng do có sẵn định kiến xấu, với tư duy cũ về kinh tế nhà nước và vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước (như: đồng nhất kinh tế nhà nước với doanh nghiệp nhà nước, quan niệm vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước thể hiện ở sự hiện diện phổ biến và “bao trùm” nền kinh tế của doanh nghiệp nhà nước,...), nên họ rêu rao: “kinh tế tư nhân, chứ không phải là kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo”(!). Từ đó, quy chụp: kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo chỉ là “khẩu hiệu ý thức hệ”, chứ không phải hiện thực(!).

Ba là, đối lập chủ trương phát triển kinh tế nhà nước với phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Họ cho rằng: Bộ Chính trị (khóa XIII) đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia; sau đó lại ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 06/01/2026 về phát triển kinh tế nhà nước, chủ trương kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là sự “mâu thuẫn trong tư duy, lúng túng trong lãnh đạo và chỉ đạo thực tiễn”(!). Theo họ, đã khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, thì không nên chủ trương phát triển kinh tế nhà nước và không nên “kỳ vọng” vào vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước(!). Họ cho rằng, với việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW, kinh tế nhà nước sẽ “lấn át” kinh tế tư nhân và Việt Nam sẽ trở lại thời kỳ “bao cấp” như trước đây(!). Bản chất thực sự của chiêu trò này là cố ý bịa đặt ra sự đối lập giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, từ đó phủ nhận sự tồn tại của kinh tế nhà nước.

Nhìn chung, những chiêu trò, luận điệu xuyên tạc chủ yếu nói trên đều rất tinh vi, thâm hiểm, nhưng hoàn toàn sai cả về lý luận và thực tiễn, cần kiên quyết đấu tranh, bác bỏ bằng những luận cứ khoa học, khách quan.

Những luận cứ đấu tranh, phản bác

Trước hết, cần khẳng định: sự hiện diện của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện đại là một tất yếu khách quan, nhằm khắc phục những “khuyết tật” của thị trường; không đối lập với kinh tế thị trường, không phải là “gánh nặng” cho nền kinh tế. Đây là vấn đề mà cả lý luận và thực tiễn trên thế giới đã chứng minh rất rõ. Theo đó, thị trường không phải lúc nào cũng hiệu quả, mô hình kinh tế thị trường tự điều tiết không phải là mô hình kinh tế tối ưu; sự can thiệp chủ động, hiệu quả của nhà nước thông qua kinh tế nhà nước (ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước,...) là biện pháp quan trọng, cần thiết để khắc phục những “khuyết tật” của thị trường, bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

Nền kinh tế thị trường mà Việt Nam lựa chọn “là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo”¹. Do vậy, sự hiện diện của kinh tế nhà nước trong mô hình kinh tế này là hoàn toàn khách quan, không chỉ để khắc phục những “thất bại của thị trường” như các nền kinh tế thị trường trên thế giới, mà còn là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước điều tiết các cân đối lớn, ổn định vĩ mô, thúc đẩy phát triển kinh tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa của sự phát triển.

Thứ hai, cần nhận thức rõ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo đúng tư duy đổi mới của Đảng. Theo đó, kinh tế nhà nước không đồng nhất với doanh nghiệp nhà nước và không chỉ có doanh nghiệp nhà nước. Nghị quyết số 79-NQ/TW đã chỉ rõ: “Nền tảng của kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh, quốc phòng, như: Đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, các công trình kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư xây dựng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, đơn vị sự nghiệp công lập”.

Trên cơ sở nhận thức đó, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không nhìn nhận ở phạm vi chi phối, “bao trùm” nền kinh tế của số lượng doanh nghiệp nhà nước theo tư duy, nhận thức cũ; mà phải ở khả năng kinh tế nhà nước có thể bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, có khả năng định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; góp phần phát huy giá trị văn hóa và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội và là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp, kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh.

Trong thời kỳ có nhiều cú sốc đan xen, như: đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động lớn lãi suất - tỷ giá, chiến tranh thương mại, thiên tai - dịch bệnh, kinh tế nhà nước phải đóng vai trò giữ ổn định những thị trường thiết yếu, bảo đảm cung ứng các dịch vụ công ích thiết yếu, duy trì đầu tư nền tảng và năng lực dự phòng để ứng phó kịp thời với rủi ro hệ thống. Ngoài ra, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước còn phải được thể hiện ở khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ, chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế; đồng thời, phải là điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân phát triển.

Với nhận thức mới như trên, Nghị quyết số 79-NQ/TW khẳng định: “…sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh, thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế”.

Nhiều doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn, tổng công ty lớn đang hoạt động hiệu quả, bảo đảm các cân đối lớn, ổn định, điều tiết vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược trung và dài hạn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh viễn thông, hạ tầng thiết yếu và những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, như: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN), 04 ngân hàng thương mại nhà nước (Vietcombank, Vietinbank, BIDV, Agribank), Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), Tổng Công ty Tân cảng Sài Gòn, v.v.

Trong thời kỳ xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và đại dịch Covid -19, khi khu vực kinh tế tư nhân có xu hướng co cụm để bảo toàn vốn, thì các doanh nghiệp nhà nước là lực lượng tiên phong trong sản xuất - kinh doanh, đóng vai trò trụ cột trong bảo đảm chuỗi cung ứng hàng hóa, bình ổn giá cả, duy trì sản xuất thiết yếu và thực hiện các nhiệm vụ công ích mà khu vực tư nhân không thể làm hoặc không muốn làm. Hệ thống ngân hàng thương mại nhà nước luôn đóng vai trò chủ lực trong cung cấp vốn cho nền kinh tế, chiếm khoảng 50% thị phần tín dụng toàn hệ thống, không chỉ dẫn dắt mặt bằng lãi suất, mà còn thực hiện các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ thanh khoản cho toàn hệ thống ngân hàng trong những giai đoạn khó khăn nhất.

Thực tiễn đó đã bác bỏ những luận điệu xuyên tạc, coi kinh tế nhà nước chỉ là “gánh nặng” cho nền kinh tế (!), hoặc cho rằng vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước “chỉ là khẩu hiệu ý thức hệ, không có hiện thực”(!) .

Thứ ba, chủ trương phát triển kinh tế nhà nước, duy trì vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không mâu thuẫn, đối lập với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, không cản trở kinh tế tư nhân phát triển. Bởi lẽ, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011) đã xác định: “Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế… Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh”².

Nghị quyết số 79-NQ/TW, cũng xác định: “Kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; tiếp cận công bằng, công khai, minh bạch các nguồn lực, thị trường và cơ hội phát triển; cùng với các thành phần kinh tế trong nước, xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường, bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả”.

Kiên định với quan điểm đó, trên cơ sở tổng kết thực tiễn 40 năm đổi mới đất nước, Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định: “Phát triển kinh tế nhà nước hiệu quả, thật sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế; phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”³.

Với nhận thức mới về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, Nghị quyết số 79-NQ/TW không đặt trọng tâm vào mở rộng quy mô kinh tế nhà nước, mà hướng vào nâng cao hiệu quả và năng lực dẫn dắt của kinh tế nhà nước; chủ trương cơ cấu lại khu vực kinh tế nhà nước theo hướng: các doanh nghiệp nhà nước chỉ tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, có tính nền tảng hoặc liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, ổn định vĩ mô và an ninh kinh tế, như: năng lượng, hạ tầng giao thông, tài chính - ngân hàng, viễn thông và một số ngành chiến lược khác. Trong các lĩnh vực mà thị trường vận hành hiệu quả, doanh nghiệp nhà nước không nhất thiết phải giữ vai trò chi phối; qua đó, tạo không gian phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân.

Chính vì lẽ đó, chủ trương phát triển kinh tế nhà nước, duy trì vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW không đối lập, mâu thuẫn với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68-NQ/TW, không dẫn đến “lấn át” kinh tế tư nhân phát triển như sự xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị; mà ngược lại, còn “trở thành “bệ đỡ”, “mở đường” và “tiếp sức” để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị…”⁴.

Thực tiễn sự phát triển nhanh chóng của kinh tế tư nhân ở nước ta cả về số lượng và chất lượng trong thời gian qua cho thấy rõ điều đó. Từ chỗ còn nhiều hạn chế phát triển, đến nay, khu vực kinh tế tư nhân đã có gần 01 triệu doanh nghiệp và hơn 05 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã phát triển lớn mạnh, khẳng định thương hiệu và vươn ra thị trường khu vực, thế giới, như: Vingroup, Sun Group, TH Group, Vinamilk, Vietjet, v.v. Đó là minh chứng thuyết phục bác bỏ mọi luận điệu sai trái, xuyên tạc.

Nhận thức đúng vai trò của kinh tế nhà nước và đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế nhà nước là hai nhiệm vụ cơ bản, cấp bách trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. Để đấu tranh hiệu quả với các luận điệu sai trái về vấn đề này, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân về nội dung Nghị quyết số 79-NQ/TW, nhất là những nội dung cốt lõi, điểm mới của Nghị quyết; tích cực đấu tranh, phản bác các thông tin sai trái. Trên cơ sở đó, triển khai thực hiện tốt trong thực tiễn các quan điểm chỉ đạo, giải pháp chủ yếu mà Nghị quyết đã chỉ ra, góp phần nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước, đảm bảo cho kinh tế nhà nước thật sự giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

NGUYỄN NGỌC HỒI
_______________       

1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2021, tr. 128.

2 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 73.

3 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 95.

4 - Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW - Báo Nhân dân, số 25669, ngày 26/02/2026, tr. 02.