Văn học, nghệ thuật là lĩnh vực sáng tạo đặc thù, có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống tinh thần và định hướng các giá trị xã hội. Lợi dụng đặc trưng đó, các thế lực thù địch ngày càng gia tăng thủ đoạn “núp bóng” văn học, nghệ thuật để xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng và chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Chủ động nhận diện và kiên quyết đấu tranh với các thủ đoạn này là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sự thật lịch sử, giữ vững trận địa tư tưởng, văn hóa trong thời kỳ mới.

Văn học, nghệ thuật bồi dưỡng tư tưởng và định hướng giá trị xã hội

Văn học, nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội đặc thù, phản ánh hiện thực bằng hình tượng nghệ thuật, thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan và hệ giá trị của chủ thể sáng tạo. Không chỉ đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, văn học, nghệ thuật còn tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm, niềm tin và hành vi xã hội. Vì vậy, trong mọi chế độ xã hội, nhất là trong xã hội có giai cấp, văn học, nghệ thuật luôn mang tính định hướng tư tưởng, phản ánh lập trường, quan điểm và lợi ích của những lực lượng xã hội nhất định.

Do sự khác biệt về lập trường và phương pháp tiếp cận, lịch sử tư tưởng nhân loại ghi nhận nhiều cách lý giải khác nhau về văn học, nghệ thuật, từ khuynh hướng tuyệt đối hóa yếu tố tinh thần đến quan niệm đề cao tính “tự trị”, tách rời đời sống xã hội. Trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng, chủ nghĩa Mác - Lênin đã xác lập cách tiếp cận khoa học khi khẳng định văn học, nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh hiện thực một cách chân thực, sâu sắc, thông qua việc xây dựng những tính cách điển hình trong những hoàn cảnh điển hình. V.I. Lênin nhấn mạnh: “Sự nghiệp văn học phải thành một bộ phận trong sự nghiệp của toàn thể giai cấp vô sản” và đề cao “nguyên tắc văn học đảng”¹. Đồng thời, Người cũng chỉ rõ yêu cầu tôn trọng quy luật đặc thù của nghệ thuật, bảo đảm sự thống nhất giữa tính tư tưởng và giá trị nghệ thuật. Văn học, nghệ thuật không đứng ngoài đời sống xã hội mà luôn mang tính tư tưởng, tính định hướng, phản ánh hiện thực và tác động trực tiếp đến hệ giá trị xã hội. Văn học, nghệ thuật phải hướng con người vươn đến giá trị nhân văn cao đẹp: chân - thiện - mỹ.

Trung thành và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhất quán xác định vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ đối với sự nghiệp cách mạng và đời sống xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”², “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”³. Quán triệt tư tưởng đó, Đảng ta luôn coi trọng lãnh đạo, xây dựng và phát triển nền văn học, nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xác định đây là lĩnh vực “rất quan trọng, đặc biệt tinh tế của văn hóa; là nhu cầu thiết yếu, thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người; là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam”⁴; văn hóa và con người là “nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển của đất nước”⁵. Qua đó khẳng định, văn học, nghệ thuật luôn giữ vai trò rất quan trọng trong định hướng tư tưởng, bồi đắp các giá trị xã hội và góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Các ca sĩ hòa giọng trong không gian rực rỡ cờ hoa tại Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam khẳng định, văn học, nghệ thuật cách mạng không chỉ phản ánh hiện thực mà còn là sức mạnh tinh thần đặc biệt, trực tiếp bồi đắp lý tưởng cách mạng, khơi dậy lòng yêu nước, củng cố niềm tin và tạo sự thống nhất về nhận thức, ý chí, hành động trong toàn xã hội. Trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, dưới sự lãnh đạo của Đảng, văn học, nghệ thuật phát triển mạnh mẽ, với đặc trưng nổi bật là tính chiến đấu, tính nhân văn và sức cổ vũ sâu rộng⁶; vượt lên giá trị phản ánh hiện thực để trở thành “vũ khí tinh thần” sắc bén, hun đúc ý chí, cổ vũ quân và dân ta vượt qua mọi hy sinh, gian khổ, góp phần làm nên những thắng lợi vĩ đại của dân tộc. Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, văn học, nghệ thuật tiếp tục phát huy vai trò lan tỏa các giá trị chân, thiện, mỹ, tái hiện lịch sử, định hướng thẩm mỹ, bồi dưỡng nhân cách, củng cố niềm tin xã hội và tăng cường “sức đề kháng” trước các biểu hiện lệch lạc về tư tưởng, văn hóa.

Từ lý luận và thực tiễn trên cho thấy, ở bất kỳ giai đoạn nào, văn học, nghệ thuật luôn giữ vị trí quan trọng trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, trực tiếp tham gia định hình hệ giá trị, tác động sâu sắc đến nhận thức, tư tưởng, niềm tin và hành vi xã hội. Chính vì vậy, đây cũng là lĩnh vực thường xuyên bị các thế lực thù địch lợi dụng để chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng dưới nhiều hình thức ngày càng tinh vi, phức tạp.

Nhận diện âm mưu, thủ đoạn “núp bóng” văn học, nghệ thuật để chống phá

Cùng với sự phát triển của không gian số, các thế lực thù địch ngày càng đẩy mạnh hoạt động “núp bóng” văn học, nghệ thuật để xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh tụ, xuyên tạc hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”; phủ nhận các giá trị cách mạng, truyền bá quan điểm sai trái, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Các hoạt động này không chỉ diễn ra công khai, trực diện mà còn được che giấu dưới danh nghĩa “sáng tạo nghệ thuật”, “tự do học thuật” hoặc quyền tự do biểu đạt, kết hợp chặt chẽ với ưu thế lan truyền của công nghệ số, làm gia tăng tính khó nhận diện và mức độ tác động. Nổi lên hiện nay là một số thủ đoạn chủ yếu sau:

Thứ nhất, cổ súy quan điểm “phi chính trị hóa” trong sáng tác và phê bình văn học, nghệ thuật. Biểu hiện dễ nhận thấy là cố tình tách văn học, nghệ thuật khỏi đời sống chính trị - xã hội; né tránh hoặc phủ nhận những thành tựu của đất nước, lịch sử và cách mạng. Họ cố tình rao giảng các quan điểm như “văn học, nghệ thuật phải đứng ngoài chính trị”, “thoát ly sự lãnh đạo của Đảng mới có tự do sáng tạo”, “tự do học thuật”, v.v. Những luận điệu này thường được “khoác áo học thuật” thông qua các khái niệm như “tự trị nghệ thuật”, “nghệ thuật vị nghệ thuật”, “phi ý thức hệ trong nghệ thuật”,... nhằm tạo cảm giác khách quan, tiến bộ và đánh lạc hướng nhận thức.

Thực chất, đây là thủ đoạn đánh tráo khái niệm giữa tự do sáng tạo với phủ nhận trách nhiệm chính trị - xã hội của văn học, nghệ thuật; từng bước tách lĩnh vực này khỏi sự lãnh đạo của Đảng và mục tiêu phục vụ Nhân dân. Khi văn học, nghệ thuật bị dẫn dắt theo quỹ đạo “phi chính trị”, chức năng giáo dục, định hướng và bồi đắp lý tưởng sẽ bị suy giảm; khoảng trống đó dễ bị lấp đầy bởi các quan điểm lệch lạc, phản giá trị, tạo tiền đề cho quá trình “phi chính trị hóa” đời sống tinh thần và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong xã hội.

Thứ hai, “núp bóng” văn học, nghệ thuật để bóp méo lịch sử, xuyên tạc lãnh tụ và phủ nhận các giá trị cách mạng. Đây là một trong những thủ đoạn chống phá đặc biệt nguy hiểm. Thông qua tiểu thuyết, hồi ký, các sản phẩm đa phương tiện và nội dung sáng tạo trên không gian mạng, các thế lực thù địch cắt xén tư liệu, thay đổi bối cảnh, suy diễn chủ quan hoặc sử dụng hệ quy chiếu không phù hợp nhằm dẫn dắt công chúng đến những cách hiểu sai lệch về các sự kiện, nhân vật và tiến trình lịch sử. Họ tập trung xuyên tạc thân thế, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh; cố tình suy diễn, bóp méo động cơ, mục tiêu và ý nghĩa của hành trình tìm đường cứu nước; “tầm thường hóa” hình tượng lãnh tụ, phủ nhận những giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Đồng thời, họ xuyên tạc vai trò lãnh đạo của Đảng, làm mờ tính chính nghĩa của các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc; hạ thấp sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ cách mạng và bôi nhọ hình tượng người chiến sĩ cách mạng, “Bộ đội Cụ Hồ”, qua đó từng bước phủ nhận các giá trị lịch sử, cách mạng của dân tộc.

Về bản chất, đây là thủ đoạn lợi dụng quyền tự do sáng tạo và đặc trưng hư cấu của văn học, nghệ thuật để hợp thức hóa sự xuyên tạc dưới vỏ bọc “góc nhìn mới”, “diễn giải mới” hoặc “hư cấu nghệ thuật”. Khi các nội dung sai lệch được lặp lại nhiều lần với ngôn từ “giễu cợt”, xuyên tạc và lan truyền rộng rãi trên các nền tảng truyền thông, chúng từng bước xóa nhòa ranh giới giữa hư cấu nghệ thuật và sự thật lịch sử, “bình thường hóa” nhận thức sai lệch, làm xói mòn niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh và con đường cách mạng mà dân tộc đã lựa chọn.

Thứ ba, truyền bá hệ giá trị lệch chuẩn, cổ súy lối sống thực dụng dưới vỏ bọc văn học, nghệ thuật. Một số sản phẩm văn học, nghệ thuật, phim ảnh, âm nhạc và chương trình giải trí xuất hiện xu hướng tuyệt đối hóa cái tôi cá nhân, đồng nhất thành công với hưởng thụ vật chất và danh tiếng, trong khi xem nhẹ trách nhiệm xã hội, lý tưởng cống hiến và các giá trị truyền thống của dân tộc. Không ít tác phẩm xây dựng hình tượng phản anh hùng, cổ súy chủ nghĩa cá nhân cực đoan, lối sống thực dụng, vị kỷ, phủ nhận tinh thần yêu nước, ý thức cộng đồng và trách nhiệm công dân.

Đây là phương thức tác động mềm nhưng có sức thẩm thấu sâu và đặc biệt nguy hiểm. Thông qua cảm xúc, thị hiếu và nhu cầu giải trí, các thông điệp lệch chuẩn được truyền tải một cách tự nhiên, khiến người tiếp nhận dễ tiếp thu mà thiếu sự phản biện. Khi được lặp lại với tần suất lớn trên nhiều nền tảng truyền thông, các khuôn mẫu sai lệch từng bước làm suy giảm “sức đề kháng” văn hóa, phai nhạt lý tưởng sống, gây nhiễu loạn hệ giá trị và tạo môi trường thuận lợi cho quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong đời sống tinh thần xã hội.

Thứ tư, lợi dụng công nghệ số và không gian mạng để khuếch đại, hợp thức hóa các sản phẩm chống phá. Sự phát triển của internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) đang bị các thế lực thù địch triệt để khai thác nhằm gia tăng hiệu quả chống phá trên lĩnh vực văn học, nghệ thuật. Nhiều sản phẩm như phim ngắn, video, podcast, truyện kể, nội dung “review” văn hóa, hình ảnh, âm nhạc được cài cắm thông điệp sai trái thông qua ngôn ngữ biểu đạt, tình huống và hình tượng nghệ thuật thay vì tuyên truyền trực diện.

Đặc biệt, công nghệ AI, Deepfake và các công cụ tạo sinh nội dung đang bị lợi dụng để tạo dựng hình ảnh, video, giọng nói và các sản phẩm giả mạo có độ “chân thực cao”, khiến việc nhận diện ngày càng khó khăn. Cùng với cơ chế đề xuất nội dung của các nền tảng xuyên biên giới, các sản phẩm chứa thông tin sai lệch có thể nhanh chóng lan truyền với tốc độ lớn, tạo hiệu ứng tâm lý đám đông và từng bước “bình thường hóa” nhận thức sai lệch đối với lịch sử, văn hóa, chủ quyền quốc gia và các giá trị cách mạng.

Có thể thấy, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng văn học, nghệ thuật như một mũi tiến công trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Dưới vỏ bọc sáng tạo nghệ thuật, họ gieo rắc các quan điểm sai trái, độc hại nhằm làm xói mòn niềm tin, các giá trị văn hóa, đạo đức, từng bước thực hiện âm mưu chống phá Đảng, Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và làm suy yếu sức mạnh nội sinh của đất nước.

Để văn học, nghệ thuật luôn hoàn thành sứ mệnh cao quý

Những thủ đoạn trên cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn học, nghệ thuật đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống, giữa phát huy các giá trị chân, thiện, mỹ với chủ động phòng ngừa, kịp thời đấu tranh, ngăn chặn các biểu hiện lợi dụng văn học, nghệ thuật để chống phá. Theo đó, cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với lĩnh vực văn học, nghệ thuật.

Cấp ủy các cấp cần cụ thể hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng về văn học, nghệ thuật thành chương trình, kế hoạch thực hiện; xác định các lĩnh vực, loại hình, đề tài trọng điểm cần ưu tiên đầu tư và khuyến khích sáng tạo gắn với nhiệm vụ chính trị của đất nước, Quân đội và yêu cầu xây dựng con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Chủ động định hướng đối với các chủ đề về lịch sử, chủ quyền, dân tộc, tôn giáo, văn hóa và tư tưởng ngay từ khâu lựa chọn đề tài, tổ chức sáng tác, thẩm định, phổ biến và quảng bá tác phẩm. Xây dựng chương trình hành động với mục tiêu, chỉ tiêu và trách nhiệm thực hiện cụ thể; “Xây dựng, phát triển văn học - nghệ thuật xứng tầm lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc của công cuộc đổi mới”⁷; thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội trong giai đoạn mới.

Nâng cao năng lực lãnh đạo, định hướng của cấp ủy đối với hoạt động sáng tác, lý luận, phê bình, biểu diễn, xuất bản và quảng bá văn học, nghệ thuật; xây dựng bộ tiêu chí định hướng về tư tưởng, lịch sử, đạo đức và thẩm mỹ làm căn cứ trong thẩm định, đặt hàng, hỗ trợ, phổ biến và tôn vinh tác phẩm, lấy yêu cầu “Xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”⁸ làm chuẩn mực định hướng sáng tạo. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chủ trương của Đảng trong hoạt động văn học, nghệ thuật; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những biểu hiện lệch chuẩn về tư tưởng, xa rời bản sắc văn hóa dân tộc hoặc chạy theo thị hiếu tầm thường, thương mại hóa cực đoan.

Hai là, hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế quản lý nhà nước đối với văn học, nghệ thuật trong điều kiện chuyển đổi số.

Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về văn học, nghệ thuật theo hướng thống nhất, phù hợp với thực tiễn yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Rà soát, bổ sung các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân và các nền tảng số trong sáng tạo, lưu trữ, phổ biến, khai thác tác phẩm; khắc phục những khoảng trống, bất cập trong quản lý đối với các loại hình, phương thức sáng tạo và phát hành mới trên môi trường số. Chú trọng nghiên cứu, xây dựng và ban hành các văn bản pháp lý để bảo vệ sự thật lịch sử, đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, xúc phạm lãnh tụ, anh hùng dân tộc và các giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc; góp phần giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật.

Đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả; kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm và hậu kiểm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong từng khâu quản lý. Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan bảo vệ pháp luật, các hội văn học, nghệ thuật và các cơ quan liên quan trong xây dựng, tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thi hành pháp luật, góp phần tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, bảo đảm các điều kiện pháp lý và chính sách để văn nghệ sĩ yên tâm sáng tạo, cống hiến lâu dài.

Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Ba là, xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ, lực lượng lý luận, phê bình và quản lý văn học, nghệ thuật vững bản lĩnh, giỏi chuyên môn, làm chủ định hướng sáng tạo.

Trọng tâm là nâng cao bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và năng lực chuyên môn của đội ngũ văn nghệ sĩ, lực lượng lý luận, phê bình và quản lý văn học, nghệ thuật thông qua bồi dưỡng lý luận, định hướng giá trị gắn với thực tiễn sáng tác và yêu cầu đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng trong tình hình mới. Đội ngũ văn nghệ sĩ cần nhận thức rõ ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật với các biểu hiện lệch chuẩn, xuyên tạc; giữa đổi mới nghệ thuật với lợi dụng tự do sáng tạo để truyền bá quan điểm sai trái. Tăng cường tổ chức các trại sáng tác, nghiên cứu thực tế, nhất là tại cơ sở, địa bàn chiến lược và trong lực lượng vũ trang, nhằm bổ sung vốn sống, bồi dưỡng lý tưởng, tính chân thực và sức lan tỏa xã hội của tác phẩm.

Đối với lực lượng lý luận, phê bình và quản lý văn học, nghệ thuật, cần tập trung xây dựng đội ngũ có bản lĩnh, trình độ và uy tín chuyên môn, đủ khả năng dẫn dắt, định hướng đời sống văn học, nghệ thuật. Tập trung “Đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, tham mưu trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, nhất là cán bộ chủ chốt thực sự am hiểu về văn hóa, có phẩm chất, bản lĩnh, năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ”⁹. Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ, các hội nhóm văn học, nghệ thuật, các nhà xuất bản, gắn với ý thức tự giác và tính chuyên nghiệp trong sáng tác, phát ngôn; đổi mới công tác đánh giá, tôn vinh và hỗ trợ sáng tác theo hướng thực chất, lấy giá trị tư tưởng, nghệ thuật và tác động xã hội làm thước đo chủ yếu. Thực hiện nhất quán yêu cầu “nâng cao giá trị tư tưởng, nghệ thuật, đồng thời bảo đảm tự do, dân chủ trong sáng tạo văn học, nghệ thuật; khuyến khích những tìm tòi mới làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam; hạn chế các lệch lạc, các biểu hiện chạy theo thị hiếu tầm thường”¹⁰. Qua đó, xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ, lực lượng lý luận, phê bình và quản lý văn học, nghệ thuật vừa có năng lực sáng tạo, vừa có bản lĩnh định hướng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị hoạt động văn học, nghệ thuật trên không gian mạng.

Chủ động làm chủ không gian mạng, đổi mới phương thức quản trị hoạt động văn học, nghệ thuật phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số là điều kiện quan trọng để giữ vững định hướng tư tưởng, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc và nâng cao hiệu quả đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật. Thực hiện hiệu quả yêu cầu “Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và quản lý tốt môi trường văn hóa; phát triển và quản lý có hiệu quả thị trường sản phẩm; dịch vụ văn hóa số”¹¹; tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu số về văn học, nghệ thuật; số hóa các tác phẩm, tư liệu và di sản có giá trị; phát triển các nền tảng số phục vụ sáng tác, lưu trữ, phổ biến và quảng bá tác phẩm; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong quản trị, phân tích xu hướng sáng tạo, bảo tồn và phát huy các giá trị văn học, nghệ thuật.

Trọng tâm là xây dựng hệ thống giám sát, phân tích và cảnh báo sớm trên không gian mạng nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hoạt động lợi dụng văn học, nghệ thuật để xuyên tạc lịch sử, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng, truyền bá sản phẩm văn hóa độc hại và xâm phạm các giá trị văn hóa dân tộc. Kiên quyết “bài trừ các hình thức văn hóa lai căng, hủ lậu ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục; đấu tranh, phản bác những luận điệu xuyên tạc lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng”¹². Tăng cường phối hợp với các nền tảng số xuyên biên giới để kiểm soát, ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời các nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam; nâng cao năng lực phát hiện, xác minh, truy vết và xử lý các tài khoản, hội nhóm phát tán thông tin xấu độc, góp phần làm trong sạch môi trường văn hóa số. Phát huy vai trò của báo chí, truyền thông, các nền tảng số trong nước và đội ngũ văn nghệ sĩ trong lan tỏa các tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao, định hướng thị hiếu thẩm mỹ và nâng cao sức đề kháng văn hóa của xã hội.

Năm là, phát huy vai trò Nhân dân là trung tâm, chủ thể sáng tạo, thụ hưởng và giám sát trong phát triển văn học, nghệ thuật.

Quán triệt và thực hiện nhất quán quan điểm “Phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng”¹³, tập trung nâng cao năng lực thụ hưởng và trình độ thẩm mỹ của Nhân dân, từng bước hình thành khả năng tiếp nhận, đánh giá và lựa chọn các giá trị văn học, nghệ thuật đúng đắn. Đẩy mạnh giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường gắn với giáo dục lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc; mở rộng các hình thức giáo dục cộng đồng thông qua hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở và môi trường số; khơi dậy khát vọng sáng tạo, khuyến khích Nhân dân tham gia sáng tác, bảo tồn, lan tỏa các giá trị văn học, nghệ thuật gắn với đời sống lao động, sản xuất, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thực hiện hiệu quả yêu cầu “Phát huy có hiệu quả giá trị văn hóa và tinh thần cống hiến của con người Việt Nam, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước”¹⁴.

Hoàn thiện cơ chế để Nhân dân thực hiện đầy đủ quyền tham gia góp ý, phản biện, đánh giá và giám sát các hoạt động văn học, nghệ thuật theo phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội văn học, nghệ thuật, báo chí và truyền thông trong tập hợp ý kiến xã hội, phản ánh nhu cầu hưởng thụ văn hóa và phát hiện những biểu hiện lệch chuẩn về tư tưởng, đạo đức, thẩm mỹ trong hoạt động văn học, nghệ thuật. Chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng, tạo sự thống nhất giữa sáng tạo, phổ biến và tiếp nhận các giá trị văn học, nghệ thuật, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng và phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam; phấn đấu thực hiện mục tiêu “đến năm 2045, Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa - sáng tạo năng động”¹⁵.

Giữ vững trận địa văn học, nghệ thuật trong tình hình mới không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là nhiệm vụ chiến lược lâu dài gắn chặt với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và sức mạnh tinh thần của dân tộc. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, hiệu quả, văn học, nghệ thuật sẽ phát triển đúng định hướng, thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong định hướng giá trị, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin và phát huy sức mạnh nội sinh của xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số sâu rộng.

Trung tá, ThS. LÊ GIA ĐỒNG, Tạp chí Quốc phòng toàn dân