Nhằm chống phá chủ trương, đường lối xây dựng Quân đội của Đảng, các thế lực thù địch đang ra sức xuyên tạc, cho rằng quan điểm “người trước, súng sau” không còn phù hợp trong điều kiện hiện đại hóa Quân đội và phát triển vũ khí công nghệ cao. Thực chất, đó là âm mưu phủ nhận vai trò quyết định của nhân tố con người, làm suy giảm nền tảng chính trị tinh thần của Quân đội ta, cần kiên quyết đấu tranh bác bỏ.

Quan điểm “người trước, súng sau” là một trong những nội dung cốt lõi trong tư tưởng quân sự của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng.

Nội hàm của quan điểm này không phải là tuyệt đối hóa nhân tố con người hay xem nhẹ vai trò của vũ khí, trang bị, mà khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa con người và vũ khí; trong đó, vũ khí, trang bị là yếu tố vật chất quan trọng, còn con người giữ vai trò trung tâm, là chủ thể sáng tạo, tổ chức, quản lý, khai thác, sử dụng và quyết định hiệu quả phát huy sức mạnh của vũ khí, trang bị. Vì vậy, trong mọi giai đoạn cách mạng, nhất là khi xây dựng Quân đội hiện đại, cần đồng thời chăm lo xây dựng con người và hiện đại hóa vũ khí, trang bị; song, xây dựng con người luôn là khâu then chốt, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và khả năng hoàn thành mọi nhiệm vụ của Quân đội.

Biểu quyết thông qua Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình hiện đại hóa quân đội trên thế giới, phương thức tiến hành chiến tranh có những thay đổi sâu sắc. Lợi dụng thực tế đó, trên các trang mạng, diễn đàn và một số nền tảng truyền thông xã hội, các thế lực thù địch tăng cường xuyên tạc quan điểm “người trước, súng sau”. Họ cho rằng, chiến tranh hiện đại chỉ là “cuộc đấu của công nghệ, của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vũ khí thông minh và các hệ thống tác chiến tự động”; vì thế, công nghệ và vũ khí mới là yếu tố quyết định, còn con người chỉ giữ vai trò thứ yếu. Từ lập luận ngụy biện đó, họ cho rằng quan điểm “người trước, súng sau” đã lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại. Nguy hiểm hơn, một số đối tượng còn cố tình đối lập giữa xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị với hiện đại hóa Quân đội; họ xuyên tạc cho rằng việc chú trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng bản lĩnh và phẩm chất của quân nhân sẽ làm “mất thời gian”, “giảm nguồn lực” cho hiện đại hóa vũ khí, trang bị.

Thực chất, đây là âm mưu thâm độc nhằm phủ nhận những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh và quân đội; phủ nhận vai trò quyết định của nhân tố con người đối với sức mạnh chiến đấu của quân đội, từ đó hạ thấp vai trò của công tác đảng, công tác chính trị, từng bước phủ nhận nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội và thúc đẩy âm mưu “phi chính trị hóa” Quân đội. Vì vậy, nhận diện đúng bản chất, thủ đoạn của các quan điểm sai trái đó và kiên quyết đấu tranh bác bỏ là yêu cầu quan trọng nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững bản chất cách mạng và sức mạnh chiến đấu của Quân đội ta trong tình hình mới.

Trước hết, quan điểm “người trước, súng sau” có cơ sở vững chắc từ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của con người trong lịch sử và trong chiến tranh. Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, con người là chủ thể sáng tạo lịch sử; trong hoạt động quân sự, con người quyết định việc tổ chức, tiến hành chiến tranh cũng như tạo ra, làm chủ và phát huy hiệu quả các phương tiện vật chất của chiến tranh. V.I. Lênin chỉ rõ: “Trong mọi cuộc chiến tranh, rốt cuộc thắng lợi đều tùy thuộc vào tinh thần của quần chúng đang đổ máu trên chiến trường”¹. Kế thừa và phát triển sáng tạo quan điểm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt nhân tố con người ở vị trí trung tâm, giữ vai trò quyết định sức mạnh chiến đấu của quân đội cách mạng. Theo Người, vũ khí, trang bị dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là công cụ vật chất, do con người nghiên cứu, chế tạo; sức mạnh của nó chỉ được phát huy thông qua những con người có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí chiến đấu cao và năng lực làm chủ khoa học, kỹ thuật quân sự: “vũ khí là cần, nhưng quan trọng hơn là con người vác súng”².

Thực tiễn phát triển của chiến tranh hiện đại không làm thay đổi quy luật đó. Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vũ khí thông minh hay các hệ thống tự động hóa chỉ làm thay đổi phương thức tác chiến, không thể thay thế vai trò của con người trong nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sử dụng vũ khí, trang bị cũng như hoạch định chiến lược, chỉ huy và ra quyết định tác chiến. Do đó, lấy sự phát triển của khoa học, công nghệ quân sự để phủ nhận quan điểm “người trước, súng sau” là cách nhìn phiến diện, thiếu cơ sở khoa học; trái lại, chính sự phát triển của khoa học, công nghệ quân sự hiện đại càng khẳng định vai trò quyết định của nhân tố con người và giá trị bền vững của quan điểm “người trước, súng sau” trong điều kiện mới.

Niềm vui của cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 3, Quân khu 1 sau giờ huấn luyện. Nguồn: baothainguyen.vn

Thứ hai, lịch sử của dân tộc ta và thực tiễn chiến tranh thế giới đều khẳng định chân lý: con người là nhân tố quyết định sức mạnh chiến đấu và kết cục chiến tranh. Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là minh chứng sinh động cho quy luật đó. Trong điều kiện thường xuyên phải đối mặt với kẻ thù có ưu thế vượt trội về kinh tế, quân sự và vũ khí, trang bị, dân tộc ta vẫn giành thắng lợi nhờ phát huy cao độ sức mạnh của lòng yêu nước, ý chí độc lập tự chủ, tinh thần đại đoàn kết và nghệ thuật quân sự độc đáo, sáng tạo. Từ những chiến thắng như: Bạch Đằng, Chi Lăng - Xương Giang đến các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, cũng như trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trong thời đại Hồ Chí Minh đã khẳng định: ưu thế vũ khí không quyết định thắng bại cuối cùng, mà chính con người với bản lĩnh chính trị, trí tuệ, ý chí quyết tâm và năng lực tổ chức, phát huy sức mạnh tổng hợp mới là quyết định.

Thực tiễn thế giới đương đại cũng tiếp tục khẳng định quy luật không thay đổi: sức mạnh quân sự không thể chỉ đo bằng quy mô lực lượng hay mức độ hiện đại của vũ khí, trang bị, mà phụ thuộc trực tiếp vào nhân tố con người và nền tảng chính trị - tinh thần. Sự sụp đổ của Liên Xô và những biến động ở Đông Âu cuối thế kỷ XX là bài học sâu sắc cho thấy, dù sở hữu lực lượng quân sự lớn mạnh và nhiều loại vũ khí hiện đại, nhưng khi nền tảng tư tưởng bị xói mòn, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản bị đánh mất, lý tưởng và niềm tin chính trị suy giảm thì sức mạnh quân sự quốc gia cũng suy yếu từ bên trong. Ngày nay, dù trí tuệ nhân tạo, phương tiện không người lái, vũ khí thông minh và công nghệ quân sự tiên tiến ngày càng phát triển, nhưng mọi quyết định chiến lược, tổ chức sử dụng lực lượng và kết cục chiến tranh vẫn phụ thuộc vào con người. Điều đó cho thấy, hiện đại hóa vũ khí, trang bị là yêu cầu tất yếu, nhưng sức mạnh chiến đấu của Quân đội ta trước hết và quan trọng nhất vẫn được tạo nên từ bản lĩnh chính trị, lý tưởng chiến đấu, ý chí, tinh thần kỷ luật và niềm tin chiến thắng của cán bộ, chiến sĩ. Đó cũng là minh chứng cho giá trị bền vững của quan điểm “người trước, súng sau” trong xây dựng Quân đội hiện đại.

Thứ ba, hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu, chiến thắng và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam là minh chứng trực tiếp bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc, phủ nhận quan điểm “người trước, súng sau”. Từ khi được thành lập với 34 chiến sĩ và vũ khí thô sơ, Quân đội ta đã được xây dựng trước hết trên nền tảng chính trị vững chắc, lý tưởng chiến đấu cao đẹp và sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng. Lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy, mọi thắng lợi của dân tộc đều bắt nguồn từ việc phát huy sức mạnh con người, mà cốt lõi là nhân tố chính trị - tinh thần. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công là kết quả của nghệ thuật nắm bắt thời cơ và phát huy sức mạnh của toàn dân tộc. Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 được tạo nên từ tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, biến thiếu thốn vật chất thành sức mạnh tinh thần vô địch, đánh bại đội quân nhà nghề được trang bị vũ khí, trang bị hiện đại. Đại thắng mùa Xuân năm 1975 tiếp tục khẳng định bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam qua nghệ thuật chỉ đạo chiến lược “Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng”, hiện thực hóa khát vọng: “Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Những thắng lợi đó cho thấy, sức mạnh quân sự trước hết nằm ở bản lĩnh chính trị, ý chí độc lập, niềm tin và năng lực tổ chức, phát huy sức mạnh của con người.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, quan điểm “người trước, súng sau” tiếp tục giữ vai trò định hướng trong xây dựng Quân đội đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc. Đại hội XIV của Đảng xác định, xây dựng Quân đội nhân dân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”; đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng theo hướng “Tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại”³, từng bước làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ tiên tiến, lưỡng dụng và các lĩnh vực then chốt. Trên cơ sở đó, xây dựng Quân đội được triển khai đồng bộ giữa con người, tổ chức và vũ khí, trang bị, trong đó con người giữ vai trò trung tâm, quyết định chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu.

Trong điều kiện hiện nay, “người trước” là xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, kỷ luật nghiêm minh; chú trọng xây dựng đội ngũ “quân nhân số” có tư duy đổi mới sáng tạo, năng lực làm chủ khoa học, công nghệ tiên tiến và các hệ thống tác chiến hiện đại. Vì vậy, hiện đại hóa Quân đội không chỉ là hiện đại hóa vũ khí, trang bị mà trước hết là hiện đại hóa con người, bảo đảm đủ phẩm chất và năng lực để làm chủ, phát huy hiệu quả các loại vũ khí, trang bị hiện đại. Điều đó tiếp tục khẳng định giá trị bền vững của quan điểm “người trước, súng sau” trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

Mọi sự xuyên tạc, phủ nhận quan điểm này đều nhằm làm lệch lạc nhận thức về nguồn gốc sức mạnh của Quân đội, qua đó tác động đến bản chất cách mạng và nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội. Vì vậy, cần chủ động nhận diện, kiên quyết đấu tranh bác bỏ các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời, tiếp tục quán triệt và vận dụng đúng đắn quan điểm “người trước, súng sau” trong xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Đại tá, TS. ĐẶNG TRƯỜNG MINH, Phó Chủ nhiệm Khoa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Kỹ thuật Quân sự
__________________         

1 - V.I. Lênin – Toàn tập, Tập 41, Nxb CTQG, H. 2005, tr. 147.

2 - Võ Nguyên Giáp (Chủ biên) – Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Nxb CTQGST, H. 2017, tr. 248.

3 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 184.