Thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về tư tưởng trong thế hệ trẻ Việt Nam đã, đang và sẽ được các thế lực thù địch đẩy mạnh thực hiện với nhiều âm mưu, thủ đoạn có tính hệ thống, hết sức nguy hiểm. Vấn đề này cần được đấu tranh, ngăn chặn kịp thời, nhằm giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong thế hệ trẻ, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Thế hệ trẻ là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời là nguồn bổ sung kế cận quan trọng cho lực lượng vũ trang và các cơ quan chiến lược của hệ thống chính trị. Đó là lý do mà các thế lực thù địch luôn xác định thanh niên là đối tượng trọng điểm trong âm mưu, thủ đoạn kích động, làm nảy sinh biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về tư tưởng chính trị, suy giảm niềm tin, gây “đứt gãy” lý tưởng cách mạng của thế hệ trẻ.

Ảnh minh họa.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh đặt ra yêu cầu ngày càng cao, việc chủ động đấu tranh, ngăn chặn âm mưu thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong thế hệ trẻ cần được nhìn nhận như một bộ phận hữu cơ của nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa.

1. Thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong thế hệ trẻ - dạng thức tấn công hiểm độc của mưu đồ “diễn biến hòa bình”

Trong hệ thống phương thức chống phá cách mạng Việt Nam, các thế lực thù địch luôn coi việc tác động, kích động, tạo điều kiện làm nảy sinh biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong là con đường ngắn nhất, ít tốn kém nhất nhằm thực hiện mưu đồ thay đổi chế độ chính trị. Trong đó, thanh niên với đặc điểm năng động, nhạy bén, ham học hỏi, song bản lĩnh chính trị chưa thực sự vững vàng và ít kinh nghiệm thực tiễn đã trở thành đối tượng trọng điểm của các thế lực thù địch. Theo đó, chúng triển khai đồng bộ các loại “vũ khí mềm” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, thông tin nhằm từng bước phá hoại trận địa tư tưởng, làm suy yếu nền tảng tinh thần và niềm tin cốt lõi của thế hệ trẻ.

Với tỷ lệ gần 80% người dùng internet tại Việt Nam tham gia mạng xã hội, thời lượng sử dụng trung bình gần 3 giờ mỗi ngày, đặc biệt là thói quen của khoảng 45% thanh niên trong độ tuổi từ 18 đến 34 thường xuyên kiểm tra điện thoại ngay khi thức dậy và trước khi đi ngủ¹, không gian mạng trở thành “mặt trận” không tiếng súng nhưng có sức thẩm thấu tư tưởng nhanh chóng và phức tạp, đang được các thế lực thù địch tận dụng triệt để như một môi trường tác chiến phi truyền thống có cường độ cao. Qua đó, “mật độ tiếp xúc” thông tin gia tăng, tạo điều kiện để những quan điểm sai trái, thù địch dễ dàng xâm nhập, tác động và chi phối nhận thức của giới trẻ trong mọi thời điểm.

Một trong những thủ đoạn nguy hiểm là chúng đẩy mạnh truyền bá quan điểm “phi chính trị hóa” lực lượng vũ trang trong giới trẻ; cổ súy những quan điểm sai trái cho rằng Quân đội và Công an chỉ cần “chuyên nghiệp hóa” về kỹ thuật, nghiệp vụ thuần túy, giữ thái độ “trung lập” về chính trị, không cần đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng. Thực chất, đây là âm mưu hiểm độc nhằm tách rời mối gắn kết chặt chẽ về chính trị, tư tưởng giữa Đảng với lực lượng vũ trang nhân dân; phủ nhận nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội và Công an. Thông qua đó, làm phai nhạt bản chất cách mạng của “Bộ đội Cụ Hồ” và người chiến sĩ Công an nhân dân, từng bước làm suy giảm lý tưởng chiến đấu, lung lay ý chí phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân của thế hệ cán bộ, chiến sĩ kế cận. Khi “thanh bảo kiếm” và “lá chắn” của chế độ bị tác động về tư tưởng, nguy cơ suy giảm sức mạnh bảo vệ Tổ quốc từ bên trong trở nên hiện hữu.

Song song với đó, không gian mạng còn bị các thế lực thù địch triệt để lợi dụng để thực hiện hoạt động xuyên tạc, xét lại lịch sử với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Chúng phát tán thông tin sai lệch, cắt ghép tư liệu, ngụy tạo “chứng cứ” nhằm bôi nhọ giá trị truyền thống dân tộc, phủ nhận công lao của các Anh hùng liệt sĩ - những biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Chúng ra sức xuyên tạc tính chính nghĩa của các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, tạo ra “khoảng trống niềm tin”, gieo rắc hoài nghi về lịch sử trong một bộ phận giới trẻ. Đây là thủ đoạn rất nguy hiểm, vì khi lòng tự hào dân tộc bị xói mòn, các giá trị tinh thần bị bóp méo, giới trẻ dễ rơi vào trạng thái dao động về nhận thức, suy giảm ý chí chính trị, ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm và quyết tâm thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.

Ảnh minh họa. (Nguồn: tienphong.vn)

2. Nhận diện biểu hiện lệch lạc và những tác động nguy hại đối với trận địa tư tưởng của Đảng trong thế hệ trẻ

Quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong thế hệ trẻ diễn ra âm thầm, tinh vi, với những biến đổi dần dần về nhận thức, lối sống, thái độ chính trị. Biểu hiện rõ nét là một số học sinh, sinh viên và thanh niên rơi vào trạng thái “nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị”, suy giảm niềm tin, thờ ơ với các vấn đề chiến lược liên quan đến độc lập, chủ quyền và con đường xã hội chủ nghĩa. Cùng với đó là tâm lý thực dụng, né tránh khó khăn và trách nhiệm, phản ánh sự suy yếu bản lĩnh chính trị và ý chí cống hiến của lực lượng trẻ kế cận.

Trong môi trường số nhiều biến động, một bộ phận thanh niên dễ bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch, thiếu khả năng sàng lọc, dẫn đến chia sẻ, lan truyền các nội dung kích động, chống phá. Thực trạng này không chỉ phản ánh sự lệch lạc về nhận thức mà còn cho thấy cách thức lan truyền thông tin nguy hiểm khi giới trẻ vô tình biến mình thành kênh trung gian phát tán quan điểm thù địch, tạo điều kiện cho các âm mưu gây bất ổn xã hội. Thực tiễn cho thấy, môi trường số luôn tiềm ẩn nhiều yếu tố lệch chuẩn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường quản lý, kiểm soát thông tin và nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng cho giới trẻ. Năm 2024, Việt Nam đã yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới tăng cường ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật Việt Nam, với hàng nghìn nội dung chống phá bị xử lý.

Tác động nguy hại nhất của “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong giới trẻ là làm suy yếu trực tiếp sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân”. Thế hệ trẻ là lực lượng xã hội đông đảo, giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; khi tư tưởng của lực lượng này dao động sẽ hình thành “khoảng trống” an ninh tư tưởng, tạo điều kiện cho các thế lực thù địch khai thác, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, gây bất ổn chính trị từ bên trong. Một khi niềm tin và nhận thức chính trị của thế hệ trẻ bị xói mòn, nền tảng tinh thần của nền quốc phòng toàn dân sẽ mất đi chỗ dựa vững chắc, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của chế độ và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

3. Giải pháp cơ bản nhằm giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong giới trẻ hiện nay

Trước những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và sự gia tăng các phương thức chống phá phi truyền thống, việc giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong thế hệ trẻ cần được xác định là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, đòi hỏi cần triển khai đồng bộ các giải pháp căn cơ, lâu dài, có trọng tâm, trọng điểm.

Một là, đột phá đổi mới nội dung, phương thức giáo dục lý luận chính trị gắn với bồi đắp truyền thống và ý thức trách nhiệm quốc phòng. Công tác giáo dục lý luận chính trị cho thế hệ trẻ hiện nay không thể dừng lại ở những bài giảng mang tính truyền thụ một chiều, nặng về lý thuyết, khô cứng. Thay vào đó, cần được đổi mới căn bản theo hướng đối thoại, tương tác, giải đáp kịp thời và thuyết phục những vấn đề thực tiễn mà giới trẻ quan tâm. Nội dung giáo dục phải bám sát những vấn đề lớn của đất nước, của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong tình hình mới. Chú trọng làm rõ tính khoa học, cách mạng và thực tiễn sinh động của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng thông qua các thành tựu của công cuộc đổi mới; bồi đắp truyền thống yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, ý thức độc lập, tự chủ và trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Để lý tưởng cách mạng và ý thức trách nhiệm quốc phòng được lan tỏa một cách tự nhiên, cần đẩy mạnh đổi mới phương pháp truyền đạt, tăng cường các hình thức trực quan, ngôn ngữ đồ họa, video ngắn, podcast và các nền tảng truyền thông số phù hợp với đặc điểm tâm lý của thế hệ trẻ, tránh áp đặt, giáo điều. Mục tiêu cốt lõi là làm cho thế hệ trẻ nhận thức sâu sắc rằng: bảo vệ Tổ quốc không chỉ là nghĩa vụ pháp lý được quy định trong Hiến pháp và pháp luật, mà còn là vinh dự, trách nhiệm chính trị cao quý của mỗi công dân.

Các hoạt động giáo dục lý luận chính trị và giáo dục quốc phòng, an ninh cần được triển khai đồng bộ, thống nhất trong nhà trường, đơn vị lực lượng vũ trang và các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm tính liên thông, kế thừa và phát triển. Qua đó, từng bước hình thành ở thế hệ trẻ bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức trách nhiệm quốc phòng rõ ràng, sẵn sàng tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Hai là, phát huy vai trò xung kích của lực lượng trẻ trên mặt trận tư tưởng. Trong thế trận quốc phòng toàn dân trên không gian mạng, thế hệ trẻ được xác định là lực lượng xung kích, trực tiếp đảm nhận những nhiệm vụ mới, khó và nhạy cảm. Với ưu thế về khả năng tiếp cận nhanh công nghệ số và nắm bắt kịp thời các xu hướng truyền thông hiện đại, lực lượng trẻ rất thuận lợi trong tham gia nhận diện, đấu tranh, phản bác các luận điệu sai trái, xuyên tạc ngay từ khi chúng manh nha xuất hiện trên không gian mạng. Vai trò xung kích này cần được tổ chức và định hướng thông qua các mô hình, lực lượng nòng cốt do tổ chức Đoàn, hội và lực lượng vũ trang chủ trì, bảo đảm tính chính trị, tính pháp lý và hiệu quả thực tiễn, tránh tình trạng tự phát, cảm tính, thiếu kiểm soát về nội dung và phương thức đấu tranh. Chú trọng xây dựng các “pháo đài tư tưởng” vững chắc trên không gian mạng thông qua sự hiện diện chủ động, có định hướng của các tổ chức Đoàn, hội; tích cực lan tỏa thông tin chính thống, nhân rộng các giá trị tốt đẹp, gương người tốt, việc tốt theo phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”, góp phần trực tiếp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tạo dựng và duy trì môi trường văn hóa lành mạnh, củng cố niềm tin xã hội. Tinh thần xung kích, chủ động và có định hướng sẽ góp phần gắn kết ý Đảng với lòng dân, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng từ sớm, từ xa.

Ba là, tăng cường cơ chế phối hợp giữa lực lượng vũ trang và tổ chức Đoàn trong quản lý, định hướng hành động cho thế hệ trẻ. Sự phối hợp này cần được xây dựng thành cơ chế hiệp đồng chặt chẽ, đồng bộ, xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở và phải được thể chế hóa thông qua các chương trình, kế hoạch cụ thể; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm của Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và tổ chức Đoàn các cấp; bảo đảm tính thường xuyên, liên tục, hiệu quả trong tổ chức thực hiện. Trong đó, tổ chức Đoàn giữ vai trò hạt nhân trong tập hợp, giáo dục và định hướng thế hệ trẻ thông qua các phong trào hành động cách mạng, hoạt động thực tiễn mang tính đặc thù quốc phòng, an ninh, như: “Xung kích bảo vệ Tổ quốc”, “Tháng Ba biên giới”, các mô hình học kỳ quân đội, giáo dục quốc phòng và an ninh gắn với trải nghiệm thực tế,… nhằm xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, nâng cao khả năng tự nhận diện và chủ động đấu tranh với các biểu hiện tư tưởng lệch lạc, quan điểm sai trái, thù địch.

Tập trung xây dựng tổ chức Đoàn, hội các cấp trong lực lượng vũ trang vững mạnh, làm nòng cốt trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nhất là trên không gian mạng. Sự kết hợp giữa tính tổ chức, kỷ luật nghiêm minh của quân nhân với sự năng động, nhạy bén công nghệ của giới trẻ sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, góp phần khắc phục các “khoảng trống” trong công tác tư tưởng, giữ vững trận địa tư tưởng cả trên không gian thực và không gian số.

Bốn là, kiện toàn cơ chế quản lý không gian mạng gắn với xây dựng môi trường văn hóa tinh thần lành mạnh tại cơ sở. Trong kỷ nguyên số, khi các giá trị văn hóa có xu hướng bị “phẳng hóa” và pha trộn nhanh chóng, lòng tự tôn dân tộc và bản lĩnh văn hóa giữ vai trò như một “hệ miễn dịch” tinh thần, giúp thế hệ trẻ không bị hòa tan trước những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa. Khi mỗi cá nhân có đủ bản lĩnh văn hóa, họ sẽ trở thành những chủ thể tự giác, tích cực trong việc bảo vệ chủ quyền tư tưởng của quốc gia, chủ động nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành sức đề kháng tư tưởng nội sinh, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chiến tranh thông tin và các hình thức chống phá phi truyền thống ngày càng gia tăng về mức độ và tính chất phức tạp.

Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, kiên quyết xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật các hành vi lợi dụng internet và mạng xã hội để đầu độc tư tưởng, kích động thế hệ trẻ, gây mất ổn định chính trị - xã hội. Các cấp, ngành và địa phương phải đặc biệt chú trọng xây dựng hệ sinh thái văn hóa tinh thần phong phú, lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc tại cơ sở; bồi đắp cho thế hệ trẻ một nền tảng văn hóa vững chắc, làm cơ sở định hướng nhận thức và hành vi xã hội, ngăn chặn sự xâm nhập của các luồng tư tưởng lai căng, thực dụng.

Trong bối cảnh hội nhập, khi các ranh giới về thông tin trở nên xuyên thấu, việc bảo đảm an ninh tư tưởng phải dựa trên sự kết hợp biện chứng, chặt chẽ giữa “thiết chế quản lý nhà nước” và “sức đề kháng nội sinh” của chính chủ thể thế hệ trẻ. Xây dựng một thế hệ trẻ có tư duy phản biện sắc sảo, có năng lực “miễn dịch” trước các luận điệu xuyên tạc và các giá trị lai căng không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là nhiệm vụ mang tính sống còn đối với sự tồn vong của chế độ.

Cùng với các lực lượng khác trong hệ thống chính trị, Quân đội cần phát huy tốt hơn nữa vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp và xung kích bồi dưỡng thế hệ trẻ vững vàng về chính trị, tư tưởng và bản lĩnh hành động, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, việc hiệp đồng chặt chẽ giữa các thiết chế giáo dục, lực lượng vũ trang và các tổ chức chính trị - xã hội sẽ tạo ra một hệ sinh thái tư tưởng vững chắc để thế hệ trẻ thực sự trở thành những chủ nhân tương lai, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đủ năng lực và trách nhiệm gánh vác sứ mệnh quốc gia trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

PGS, TS. PHAN TRỌNG HÀO
___________________       

1 - https://vneconomy.vn/facebook-google-tiktok-da-go-bo-hon-15-000-noi-dung-vi-pham-phap-luat-viet-nam.htm, truy cập ngày 05/01/2026.