Công tác vận tải quân sự là khâu trung tâm của bảo đảm hậu cần, kỹ thuật, nhằm cơ động lực lượng, vận chuyển cung cấp lương thực, vũ khí, trang bị cho các đơn vị tác chiến giành thắng lợi, nối liền hậu phương với các chiến trường. Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra) sẽ là cuộc tranh hiện đại, do vậy công tác vận tải quân sự càng có vai trò đặc biệt quan trọng, cần nghiên cứu thấu đáo để tổ chức thực hiện đạt hiệu quả cao nhất.

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm, trong các cuộc chiến tranh đó, việc vận chuyển lương thảo, cơ động lực lượng kịp thời đã góp phần tạo ra sức mạnh tổng hợp, lập nên những chiến thắng oanh liệt. Ngay từ thời kỳ phong kiến, các triều đại từ nhà Lý, Trần, Lê đến Nguyễn đều xây dựng mạng lưới giao thông vận tải phục vụ cho quân đội và quản lý nhà nước. Các “trạm dịch, trạm lộ” được lập dọc các tuyến đường chiến lược, bảo đảm tiếp tế kịp thời quân lương, vũ khí,… tạo điều kiện cho lực lượng cơ động nhanh, giữ thế chủ động trong tác chiến.

Lữ đoàn 971, Cục Xe máy - Vận tải tổ chức vận chuyển hàng cứu trợ Nhân dân vùng bão lũ phía Bắc, năm 2025.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, với phương châm “bảo đảm giao thông vận tải là nhiệm vụ trung tâm, đột xuất”, công tác vận tải quân sự được triển khai rộng rãi, hiệu quả. Nhân dân ở các khu căn cứ, các đội viên du kích, tự vệ, đồng thời là những chiến sĩ vận tải đầu tiên, sử dụng đa dạng các phương tiện, như: xe thô sơ, thuyền nan, quang gánh,… để vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược, thuốc men cho các đội vũ trang cách mạng chiến đấu và xây dựng lực lượng. Đặc biệt, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, công tác vận tải quân sự có bước phát triển vượt bậc, giải quyết thành công nhiều vấn đề, từ phân tuyến vận tải đến tổ chức, chỉ huy, điều hành, bảo đảm vận tải, kết hợp vận tải cơ giới với vận tải thô sơ,… vận chuyển hàng chục nghìn tấn vũ khí, đạn dược, lương thực, xăng dầu và trang bị từ hậu phương đến chiến trường, góp phần quan trọng vào chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Trong kháng chiến chống Mỹ, công tác vận tải quân sự không chỉ là hoạt động hậu cần thuần túy mà còn là một mặt trận chiến đấu thực thụ, các đơn vị vận tải vừa làm nhiệm vụ vận chuyển, vừa trực tiếp chiến đấu bảo vệ tuyến đường, chống máy bay, phá bom, sửa cầu, mở đường, v.v. Nổi bật là, tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh không chỉ là tuyến vận tải quân sự, tuyến hậu cần chiến lược mà còn là một chiến trường tổng hợp. Đoàn 559 và các lực lượng đã tổ chức hàng trăm binh trạm, ngày đêm vận chuyển vũ khí, xăng dầu, lương thực vào miền Nam. Trên tuyến “Đường Hồ Chí Minh trên biển”, các đơn vị tàu Không số bí mật chuyển hàng nghìn tấn vũ khí, thuốc men vào các chiến trường xa, góp phần quyết định giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước, ngành Vận tải quân sự và công tác vận tải quân sự được quan tâm xây dựng, phát triển về mọi mặt; tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng, khâu trung tâm trong công tác hậu cần, kỹ thuật, bảo đảm cho toàn quân thực hiện thắng lợi nhiệm vụ thường xuyên, đột xuất, nhất là huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo, tham gia sản xuất, phát triển kinh tế, xây dựng đất nước, v.v.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra) sẽ là cuộc chiến tranh hiện đại, đối tượng địch có ưu thế về hỏa lực, sử dụng vũ khí công nghệ cao, trinh sát hiện đại, chế áp điện tử mạnh; hệ thống đường xá, cầu cống, sân bay, bến cảng, các kho, trạm hậu cần, kỹ thuật, hoạt động vận tải,… là một trong những mục tiêu chủ yếu địch tập trung đánh phá, ngăn chặn. Điều đó đặt ra cho công tác vận tải quân sự rất nhiều vấn đề mới, phức tạp và khó khăn. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ công tác vận tải trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, ngay từ thời bình cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về xây dựng lực lượng, thế trận, phát triển nghệ thuật vận tải quân sự, v.v. Phạm vi bài viết xin đề cập một số giải pháp chủ yếu để cùng nghiên cứu, trao đổi.

Một là, tập trung xây dựng lực lượng vận tải quân sự vững mạnh, đáp ứng yêu cầu của chiến tranh hiện đại. Lực lượng vận tải là xương sống, trụ cột trong thực hiện công tác vận tải quân sự, do đó, việc xây dựng lực lượng vận tải phải được tiến hành chủ động ngay từ thời bình, bảo đảm vững mạnh toàn diện về chính trị, tư tưởng, tổ chức, chuyên môn, kỹ thuật và khả năng thích ứng với môi trường tác chiến hiện đại. Quá trình xây dựng lực lượng phải kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng lực lượng vận tải quân sự làm nòng cốt, có trình độ, năng lực cao, với xây dựng lực lượng vận tải nhân dân rộng khắp, lấy vận tải chiến lược, vận tải chiến dịch làm trung tâm, vận tải chiến thuật làm nền tảng, bảo đảm sự gắn kết, thông suốt giữa các cấp, hình thành thế trận vận tải vững chắc, linh hoạt, có chiều sâu, phù hợp với đặc điểm chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Thực hiện mục tiêu này, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật cần nghiên cứu, tham mưu với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về tổ chức xây dựng, phát triển lực lượng vận tải quân sự ở các cấp (chiến lược, chiến dịch, chiến thuật), các loại hình vận tải (cơ giới, thô sơ, đường bộ, đường thủy, đường sắt, hàng không,…) phù hợp với quy hoạch tổ chức, yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại.

Cùng với xây dựng lực lượng, tiếp tục nghiên cứu, đề xuất hiện đại hóa phương tiện, trang bị vận tải đồng bộ với hiện đại hóa vũ khí, trang bị của Quân đội. Trong đó, cần tập trung nghiên cứu, phát triển các phương tiện vận tải cơ động hiện đại như: UAV, UGV, robot vận tải, phương tiện không người lái, phương tiện chuyên dụng trong tác chiến đô thị, khu vực biên giới, hải đảo,… nhằm nâng cao khả năng bảo đảm trong điều kiện chiến tranh hiện đại và tác chiến phi đối xứng. Đồng thời, tăng cường huấn luyện lực lượng vận tải; thường xuyên bồi dưỡng chuyên sâu về chiến thuật, kỹ thuật, nghiệp vụ vận tải; nâng cao năng lực tổ chức, chỉ huy, chỉ đạo công tác vận tải cho các cơ quan, đơn vị, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Hai là, xây dựng thế trận vận tải quân sự vững mạnh. Thế trận vận tải quân sự cần được xây dựng liên hoàn, vững chắc, hình thành thế bảo đảm rộng khắp, liên tục, linh hoạt, kết hợp chặt chẽ tại chỗ với cơ động từ nơi khác đến. Thực hiện đường lối quốc phòng toàn dân và chiến tranh nhân dân, quan điểm hậu cần toàn dân của Đảng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật cần nghiên cứu, tham mưu, chỉ đạo và tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng tiềm lực và thế trận vận tải của nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, liên hoàn, có chiều sâu; có khả năng chuyển hóa nhanh từ thời bình sang thời chiến, bảo đảm cho các tình huống quốc phòng và cho tác chiến, nhất là trên các hướng, địa bàn chiến lược, trọng điểm.

Lữ đoàn 971, Cục Xe máy - Vận tải giao nhiệm vụ vận chuyển vaccine phòng đại dịch Covid-19 cho các lực lượng.

Quá trình tổ chức thực hiện, chú trọng kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng trong xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông, quy hoạch các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ, đường ven biển, biên giới và hệ thống cảng, sân bay, bến bãi, theo hướng lưỡng dụng; vừa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, vừa sẵn sàng đáp ứng yêu cầu công tác vận tải khi có tình huống. Thường xuyên kiểm tra, tu sửa, nâng cấp các tuyến giao thông dự kiến bảo đảm cho tác chiến, nhất là các trục cơ động chiến lược, đường cơ động dự phòng, đường vòng tránh, cầu phà chiến lược, bến vượt sông; chủ động phương án khắc phục nhanh khi bị đánh phá, chia cắt. Xây dựng hệ thống giao thông trong căn cứ hậu phương, căn cứ hậu cần - kỹ thuật liên hoàn, bí mật, vững chắc, nối liền, ăn khớp với hệ thống giao thông quốc gia và khu vực phòng thủ. Đồng thời, thường xuyên kiện toàn, nâng cao hiệu quả hoạt động của hội đồng hậu cần - kỹ thuật từ Trung ương đến cơ sở; tham mưu cho các bộ, ngành, địa phương trong quy hoạch, xây dựng, bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông, xây dựng lực lượng dự bị động viên vận tải, kế hoạch huy động lực lượng, phương tiện bảo đảm cho năm đầu, thời kỳ đầu chiến tranh tạo tiềm lực và thế trận vận tải sẵn sàng phục vụ tác chiến. Tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế phối hợp và chính sách trưng dụng, trưng mua, huy động phương tiện vận tải phù hợp với nền kinh tế thị trường và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Tập trung nghiên cứu điều chỉnh hợp lý thế bố trí các đơn vị vận tải chiến lược, chiến dịch và chiến thuật, bảo đảm phù hợp với thế bố trí tác chiến, thế trận hậu cần - kỹ thuật và đặc điểm địa hình, giao thông của từng địa bàn. Song song với bố trí lực lượng, cần nghiên cứu quy hoạch, điều chỉnh hệ thống kho, trạm, bến bãi, trạm trung chuyển theo hướng phân tán, ngụy trang, kiên cố, gắn chặt với các trục giao thông chiến lược, chiến dịch, chiến thuật, kết hợp giữa cố định với dã chiến, giữa tại chỗ với cơ động, tạo thành mạng lưới vận tải liên hoàn, vững chắc, an toàn.

Ba là, vận dụng linh hoạt, kết hợp đa dạng các phương thức và hình thức vận tải. Trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, yêu cầu công tác vận tải quân sự không chỉ đòi hỏi lực lượng và thế trận vững mạnh, mà còn đòi hỏi nghệ thuật tổ chức vận tải khoa học, hiệu quả, bí mật, an toàn, liên tục. Vì vậy, trên cơ sở quyết tâm, kế hoạch tác chiến, nhất là quyết tâm tác chiến chiến lược, cần chủ động xây dựng, hoàn thiện kế hoạch vận tải, dự kiến phương thức vận tải phù hợp từng nhiệm vụ, địa bàn, đối tượng bảo đảm; lấy vận tải đường bộ bằng ô tô quân sự là chủ yếu để bảo đảm cơ động nhanh, khối lượng lớn, phạm vi rộng, đồng thời kết hợp chặt chẽ với vận tải đường sắt, đường thủy, đường không, đường ống và các phương tiện vận tải khác. Bên cạnh đó, cần chú trọng phát huy ưu thế của vận tải đa phương thức, bảo đảm có thể tổ chức vận chuyển song song hoặc nối tiếp qua nhiều phương thức khác nhau; khi một tuyến, một phương thức bị đánh phá, phong tỏa, có thể nhanh chóng chuyển hướng, chuyển phương thức mà không làm gián đoạn hoạt động vận tải.

Để vận dụng các hình thức, phương thức vận tải có hiệu quả, cần làm tốt công tác bảo đảm vận tải; xây dựng kế hoạch hiệp đồng chặt chẽ giữa lực lượng vận tải với lực lượng bảo đảm giao thông, bảo đảm kỹ thuật và các lực lượng chiến đấu, nhất là công binh, phòng không, thông tin, trinh sát, quân y,… trong mở đường, khắc phục chướng ngại, bảo vệ vận tải, xử trí kịp thời các tình huống trên tuyến. Tổ chức đội hình vận chuyển, lực lượng bảo đảm giao thông phù hợp, chú trọng ngụy trang, giữ bí mật, xây dựng hầm, hào phòng, chống địch trinh sát, đánh phá nơi trú quân, trên đường vận chuyển, nơi giao nhận, xếp dỡ hàng; đồng thời, làm tốt công tác bảo đảm kỹ thuật, sửa chữa, cứu kéo phương tiện, chuẩn bị đầy đủ vật tư, phụ tùng kỹ thuật theo từng phương thức vận tải, bảo đảm tốt nhất phương tiện trong mọi tình huống.

Bốn là, thiết lập hệ thống chỉ huy, điều hành vận tải chặt chẽ, thống nhất. Để đáp ứng yêu cầu chiến tranh hiện đại, cần xây dựng hệ thống chỉ huy, điều hành vận tải từ chiến lược, chiến dịch đến chiến thuật thống nhất, đồng bộ, linh hoạt. Đẩy mạnh nghiên cứu, từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống tự động hóa chỉ huy vận tải, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, Bigdata và các phương tiện trinh sát, giám sát hiện đại nhằm hỗ trợ chỉ huy, điều hành vận tải chính xác, kịp thời; thu thập, xử lý, phân tích nhanh các thông tin về tình hình tác chiến, nhu cầu bảo đảm, trạng thái lực lượng, phương tiện, tuyến đường, kho, trạm, bến bãi,… giúp chỉ huy các cấp ra quyết định điều hành vận tải khoa học, linh hoạt, hiệu quả. Đồng thời, tổ chức tốt các mặt bảo đảm cho chỉ huy, điều hành vận tải, xây dựng, củng cố hệ thống thông tin liên lạc, bảo đảm thông tin chỉ huy liên tục, kịp thời, bí mật; có phương án, trang bị, lực lượng dự phòng để duy trì chỉ huy khi bị địch đánh phá, gây nhiễu, tiến công mạng. Thực hiện chỉ huy, điều hành vận tải tập trung, thống nhất, linh hoạt, điều hòa, phân phối lực lượng, phương tiện, tuyến, thời gian vận chuyển trên cơ sở nhiệm vụ của chiến dịch, chiến lược; chủ động nắm chắc tình hình, xử lý nhanh các tình huống phát sinh trên tuyến, kịp thời điều chỉnh kế hoạch, ưu tiên cho các hướng, nhiệm vụ trọng điểm.

Công tác vận tải quân sự giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động bảo đảm hậu cần, kỹ thuật, duy trì sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Do vậy, cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cả về lý luận và tổ chức thực tiễn, từ đó không ngừng nâng cao năng lực vận tải quân sự, đáp ứng yêu cầu bảo đảm cả trong thời bình và trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Trung tướng, GS, TS. PHAN TÙNG SƠN, Giám đốc Học viện Hậu cần