Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là hệ giá trị đặc sắc, nguồn sức mạnh nội sinh quan trọng, bảo đảm cho Quân đội luôn vững mạnh về chính trị, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ qua các giai đoạn cách mạng. Hiện nay, trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng Quân đội, tăng cường quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, đòi hỏi phải phát huy hơn nữa giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên định xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tạo nền tảng vững chắc không ngừng nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Để góp phần làm rõ hơn về vấn đề này, Tạp chí Quốc phòng toàn dân trân trọng giới thiệu loạt 03 bài viết của nhóm tác giả: Phạm Tuấn - Minh Đức - Đình Bằng - Gia Đồng.

I. Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” - giá trị nền tảng trong xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị

Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” - sự kết tinh bản chất cách mạng của Quân đội nhân dân Việt Nam

Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là giá trị đặc sắc, được hình thành, phát triển cùng quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành và chiến thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam; trên cơ sở nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối và sự giáo dục, rèn luyện của Đảng, sự thương yêu, đùm bọc, giúp đỡ của Nhân dân, truyền thống, văn hóa của dân tộc. Đó là lòng trung thành tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng của Đảng; ý chí quyết chiến, quyết thắng; tinh thần dám hy sinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là đạo đức cách mạng trong sáng; lối sống giản dị, khiêm tốn; ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm; tinh thần đoàn kết, thương yêu đồng chí, đồng đội; trách nhiệm và tình cảm sâu nặng đối với Nhân dân, v.v. Những giá trị ấy không chỉ phản ánh phẩm chất tốt đẹp của người quân nhân cách mạng, mà còn là sự hội tụ của các yếu tố chính trị, tư tưởng và đạo đức, làm nên bản chất, truyền thống và sức mạnh chiến đấu của Quân đội ta.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Đoàn Cao xạ Tam Đảo, ngày 25/9/1966. Ảnh tư liệu

Xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị là vấn đề có tính nguyên tắc, bảo đảm cho Quân đội luôn tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng, giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân, không ngừng nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”¹. Tư tưởng đó không chỉ đề cập đến vai trò của chính trị đối với hoạt động quân sự mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng một nền tảng tinh thần đủ sức chuyển hóa mục tiêu, lý tưởng cách mạng thành niềm tin, ý chí và hành động tự giác của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Nền tảng tinh thần đó được kết tinh tập trung trong văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”.

Thực chất, sức mạnh chính trị - tinh thần của Quân đội được biểu hiện tập trung ở bản lĩnh chính trị kiên định, sự thống nhất về mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật, mối quan hệ gắn bó máu thịt với Nhân dân và khả năng vượt qua mọi khó khăn, thử thách để hoàn thành nhiệm vụ. Các yếu tố đó không tồn tại một cách tự nhiên mà được nuôi dưỡng, củng cố thường xuyên bởi hệ giá trị của văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”. Điều đó cho thấy, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” không đơn thuần là một bộ phận của đời sống văn hóa quân sự mà còn là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh đặc biệt quan trọng bảo đảm cho Quân đội luôn vững mạnh về chính trị. Vai trò ấy được thể hiện thông qua quá trình chuyển hóa các giá trị văn hóa thành bản lĩnh chính trị, niềm tin, ý chí, động lực hành động và sức mạnh tinh thần, tạo nền tảng để Quân đội giữ vững bản chất cách mạng và hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.

Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” - nền tảng sức mạnh chính trị - tinh thần của Quân đội

Trước hết, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là nền tảng hình thành niềm tin, bản lĩnh của cán bộ, chiến sĩ. Sức mạnh chính trị - tinh thần của Quân đội bắt nguồn từ sự kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, niềm tin tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, sự kiên định đó chỉ thực sự bền vững khi lý tưởng cách mạng được chuyển hóa thành các giá trị thấm sâu vào đời sống tinh thần và hành động của mỗi quân nhân. Đó chính là văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” - cầu nối gắn kết chặt chẽ giữa nhận thức chính trị với tình cảm, niềm tin và hành động cách mạng; biến lý tưởng thành động lực, chuẩn mực ứng xử và thước đo giá trị trong thực tiễn. Nhờ đó, lòng trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân không chỉ là trách nhiệm mà trở thành nhu cầu tự thân, xuất phát từ danh dự, tự hào và ý thức cống hiến của mỗi quân nhân. Trên nền tảng ấy, bản lĩnh chính trị của cán bộ, chiến sĩ được bồi đắp ngày càng vững chắc, thể hiện ở sự kiên định trước mọi khó khăn, thử thách; sự thống nhất giữa nhận thức và hành động; khả năng nhận diện, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch; giữ vững mục tiêu, lý tưởng chiến đấu trước những tác động phức tạp của tình hình.

Bộ đội Lữ đoàn Đặc công 429 ngày đêm khổ công tập luyện để tinh thông kỹ năng “luồn sâu đánh hiểm”. Nguồn: baoquankhu7.vn

Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là nền tảng xây dựng đạo đức cách mạng, tạo nên sức mạnh chính trị - tinh thần to lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hơn 80 năm qua, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” đã bồi đắp và định hình hệ giá trị đạo đức đặc trưng của người quân nhân cách mạng: trung thành với Tổ quốc, với Đảng, tận tụy với Nhân dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, v.v. Những giá trị ấy trở thành chuẩn mực chung, chi phối nhận thức, thái độ và hành động, giúp mỗi quân nhân luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của Nhân dân và của tập thể lên trên hết; sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của Nhân dân.

Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” tạo động lực mạnh mẽ làm cho quá trình tu dưỡng, rèn luyện, giữ gìn phẩm chất đạo đức, chấp hành kỷ luật, xây dựng lối sống trong sạch, lành mạnh trở thành trách nhiệm, danh dự và yêu cầu tự thân của mỗi quân nhân. Nhờ đó, cán bộ, chiến sĩ giữ vững phẩm chất cách mạng, nâng cao khả năng đề kháng trước những tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường, chủ nghĩa cá nhân và các biểu hiện suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống; bảo đảm cho Quân đội luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.

Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” tạo nên sự đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động trong toàn quân - yếu tố có ý nghĩa quyết định làm nên sức mạnh chính trị - tinh thần, nền tảng cốt lõi không ngừng nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng đoàn kết và khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”². Tư tưởng đó đã trở thành một giá trị bền vững trong văn hóa quân sự, được hun đúc và phát triển qua các thế hệ cán bộ, chiến sĩ. Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” xây dựng và củng cố mối quan hệ đồng chí, đồng đội trên cơ sở yêu thương, tôn trọng, tin cậy, giúp đỡ lẫn nhau; đề cao tinh thần đồng cam cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi, sẵn sàng nhận khó khăn về mình vì tập thể. Những giá trị ấy tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa cá nhân với tập thể, giữa cấp trên với cấp dưới,… thể hiện trong đời sống thường ngày và được thử thách, khẳng định trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; thực hiện các nhiệm vụ khó khăn, gian khổ. Từ lời thề danh dự: “đoàn kết chặt chẽ với nhau như ruột thịt trên tình thương yêu giai cấp, hết lòng giúp đỡ nhau lúc thường cũng như lúc ra trận, thực hiện toàn quân một ý chí”, hình thành sự đồng thuận cao trong nhận thức và hành động, tạo nên sức mạnh của một khối thống nhất về ý chí và quyết tâm trong toàn quân. Mỗi cán bộ, chiến sĩ cùng hướng tới mục tiêu chung, cùng thực hiện nhiệm vụ chung, cùng đặt lợi ích của Quân đội, của Tổ quốc và Nhân dân lên trên hết. Đây là cơ sở quan trọng để giữ vững kỷ luật, phát huy sức mạnh tập thể, bảo đảm cho Quân đội luôn thống nhất, vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.

Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 312, Quân đoàn 12 di chuyển người dân về nơi an toàn trong bão lũ. Nguồn: qdnd.vn

Đặc biệt, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là nền tảng vững chắc của mối quan hệ máu thịt Quân với dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân đội ta là quân đội nhân dân. Nghĩa là con em ruột thịt của nhân dân. Đánh giặc để tranh lại độc lập thống nhất cho Tổ quốc, để bảo vệ tự do hạnh phúc của nhân dân. Ngoài lợi ích của nhân dân, quân đội ta không có lợi ích nào khác”³. Mối quan hệ đó không chỉ được xác lập bằng chức năng, nhiệm vụ mà còn được bồi đắp bằng những giá trị văn hóa mang tính nhân văn sâu sắc. Tinh thần kính trọng dân, giúp đỡ dân, bảo vệ dân, hết lòng phục vụ Nhân dân, gắn bó với Nhân dân, sẵn sàng hy sinh vì cuộc sống bình yên của Nhân dân,… đã trở thành một trong những giá trị cốt lõi của văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”. Chính những giá trị đó tạo nên niềm tin yêu của Nhân dân đối với Quân đội, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc - nền tảng xã hội sâu xa của sức mạnh chính trị - tinh thần và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Như vậy, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” vừa là sự kết tinh bản chất cách mạng, truyền thống vẻ vang và mục tiêu lý tưởng chiến đấu của Quân đội; vừa là nguồn sức mạnh nội sinh trực tiếp tham gia hình thành, nuôi dưỡng và củng cố sức mạnh chính trị - tinh thần của Quân đội. Chính sự thống nhất giữa hệ giá trị văn hóa và nền tảng chính trị đã tạo nên bản sắc riêng có, làm nên sức sống bền vững và khả năng hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó cũng là lý do vì sao trong suốt quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, việc xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị luôn gắn liền với việc xây dựng, giữ gìn và phát huy phẩm chất, hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”. Trong đó, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị tạo cơ sở để bồi đắp và phát triển các giá trị văn hóa; ngược lại, văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” lại trở thành nguồn sức mạnh nội sinh góp phần củng cố nền tảng chính trị - tinh thần của Quân đội.

Tuy nhiên, giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”  không chỉ được khẳng định trong nhận thức lý luận mà còn được kiểm nghiệm, chứng minh bằng thực tiễn. Chính quá trình xây dựng, chiến đấu, chiến thắng và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam qua các thời kỳ cách mạng đã khẳng định sâu sắc vai trò của văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” đối với xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị; đồng thời, đặt ra những yêu cầu mới đối với việc giữ gìn, phát huy hệ giá trị đó trong điều kiện hiện nay. Đó cũng là những vấn đề cần tiếp tục được làm sáng tỏ.
____________________         

1 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 7, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 217.

2 - Sđd, Tập 1, tr. 14.

3 - Sđd, Tập 7, tr. 334.

(Số sau: II. Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” với xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị - thực tiễn và những vấn đề đặt ra).