Những năm gần đây, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, tình hình thời tiết trên đất nước ta diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan, gây thiệt hại nặng nề về người, tài sản của Nhà nước và Nhân dân. Trước thực tế đó, cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam luôn phát huy vai trò lực lượng nòng cốt, điểm tựa vững chắc của Nhân dân trong phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, góp phần tỏa sáng hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, được Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin tưởng và ghi nhận.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và các đại biểu chung vui cùng Nhân dân trong Lễ khánh thành Dự án tái thiết khu dân cư thôn Làng Nủ, xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai (nay là xã Phúc Khánh, tỉnh Lào Cai), tháng 12/2024.

Việt Nam là quốc gia có địa hình đa dạng, phức tạp; trung bình mỗi năm phải chịu ảnh hưởng trực tiếp từ 12 đến 14 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, kèm theo các đợt mưa lớn kéo dài, gây lũ lớn, ngập lụt trên diện rộng, sạt lở đất; cùng với đó, hiện tượng hạn hán và xâm nhập mặn,… diễn biến rất khó lường.

Hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây nên những thiệt hại hết sức nặng nề về người và tài sản của Nhân dân, cơ sở hạ tầng của đất nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Năm 2025 được ghi nhận có nhiều hiện tượng thời tiết bất thường; tính đến cuối tháng 11/2025, đã có 15 cơn bão, 06 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông và trở thành năm có số lượng bão, áp thấp nhiệt đới hoạt động nhiều nhất kể từ khi có số liệu quan trắc (năm 1961), gây ra những thiệt hại nghiêm trọng trên cả nước.

Trong bối cảnh đó, Quân đội đã luôn xung kích đi đầu, thể hiện rõ trách nhiệm chính trị trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân; trở thành điểm tựa vững chắc của Nhân dân trong phòng, chống thiên tai. Thấm nhuần lời Bác Hồ dạy: “Khi bão lũ thì việc chống bão, chống lụt phải đặt lên trên hết”¹, “Quân đội ta là quân đội nhân dân. Nghĩa là con em ruột thịt của nhân dân… bảo vệ tự do hạnh phúc của nhân dân”², Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, cấp ủy, chỉ huy các cấp trong toàn quân luôn coi trọng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn và xác định đây là “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình” của Quân đội.

Với hệ thống tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh, khả năng cơ động cao và kinh nghiệm thực tiễn phong phú, các cơ quan, đơn vị đã chủ động xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai theo từng cấp độ rủi ro; chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư kỹ thuật theo phương châm: “bốn tại chỗ”, “ba sẵn sàng”³; tăng cường luyện tập các phương án cơ động, cứu hộ, cứu nạn trong các điều kiện địa hình - khí hậu khác nhau. Tập trung giáo dục, quán triệt, thực hiện nghiêm các nghị quyết, chỉ thị, công điện chỉ đạo và hướng dẫn của cấp trên, thường xuyên nắm chắc tình hình địa bàn, diễn biến của khí hậu, thời tiết; chủ động phối hợp chặt chẽ với các lực lượng để cùng Nhân dân, các cấp, các ngành, cấp ủy, chính quyền địa phương triển khai hiệu quả các phương án ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.

Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu 1 kiểm tra, chỉ đạo khắc phục hậu quả mưa lũ do ảnh hưởng của cơn bão số 11 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên (tháng 10/2025).

Thực hiện chỉ đạo của Quân ủy Trung ương và đồng chí Bộ trưởng Bộ Quốc phòng: “Bộ đội chủ động đến với dân, chứ không chờ dân khó khăn phải tìm đến bộ đội... Quân đội sẽ làm hết sức mình vì Nhân dân...”, và quan điểm “giúp dân là mệnh lệnh từ trái tim”, giai đoạn 2021 - 2025, các cơ quan, đơn vị trong toàn quân đã điều động trên 1,5 triệu lượt người và trên 64.000 phương tiện, giúp Nhân dân ứng phó, khắc phục hậu quả mưa bão, cứu được gần 12.000 người, gần 1.300 phương tiện; kêu gọi trên 12 triệu lượt người với hơn 2,4 triệu lượt phương tiện, chữa cháy gần 4.000 nhà và hơn 6.000 ha rừng; hỗ trợ di dời gần 275.000 hộ dân đến nơi tránh trú an toàn. Từ cuối tháng 9/2025 đến nay, liên tiếp xảy ra các trận mưa lớn kéo dài, gây ngập lụt, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất làm thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, Quân đội đã tham gia giúp Nhân dân và địa phương khắc phục hậu quả: tìm kiếm người mất tích; cung cấp, vận chuyển hàng hóa cứu trợ⁴; phun khử khuẩn, tiêu độc, vệ sinh môi trường, nguồn nước; tu sửa, vệ sinh nhà cửa, cơ sở y tế, trường học, trụ sở cơ quan, đường giao thông; thu hoạch lúa, hoa màu, khắc phục sự cố đê điều, hồ đập, v.v. Đồng thời, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã hỗ trợ gia đình, thân nhân cán bộ, chiến sĩ bị thiệt hại do thiên tai với số tiền gần 12,3 tỉ đồng.

Đặc biệt, hưởng ứng “Chiến dịch Quang Trung”, thần tốc xây dựng lại, sửa chữa nhà ở cho các gia đình có nhà bị thiệt hại do các đợt thiên tai vừa qua tại miền Trung, Tây Nguyên, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị đóng quân tại các tỉnh, thành phố từ Hà Tĩnh đến Lâm Đồng đã và đang phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, ban, ngành, đoàn thể các địa phương, huy động trên 125.000 lượt cán bộ, chiến sĩ và trên 5.000 lượt phương tiện các loại để hỗ trợ, giúp Nhân dân xây dựng, sửa chữa trên 600 căn nhà bị đổ sập, lũ cuốn trôi. Với tình cảm và tinh thần trách nhiệm cao nhất, làm việc không kể ngày đêm, các đơn vị Quân đội quyết tâm hoàn thành việc xây mới nhà cho các hộ dân bị sập, hư hỏng hoàn toàn trước ngày 20/01/2026 (phấn đấu vượt mốc thời gian so với Chính phủ quy định là 10 ngày), góp phần bảo đảm mọi người dân bị mất nhà do thiên tai đều có chỗ ở, được đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ - năm 2026 trong mái ấm an toàn, như mục tiêu của Chiến dịch đã xác định.

Với quyết tâm “vượt nắng, thắng mưa, không thua bão gió”, các đơn vị đã kết hợp chặt chẽ giữa phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai với công tác dân vận, phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tuyên truyền, vận động Nhân dân chủ động phòng, chống thiên tai, kỹ năng ứng phó, giữ gìn vệ sinh môi trường sau mưa lũ; góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc, tô thắm hình ảnh cao đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”. Sự có mặt kịp thời của các đơn vị Quân đội trong những hoàn cảnh khó khăn, phức tạp; hình ảnh hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ Quân đội không quản ngại khó khăn, nguy hiểm, dầm mình trong mưa lũ để đưa từng người dân ở khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn; vượt qua sóng to, gió lớn để tiếp tế lương thực, nhu yếu phẩm, tìm kiếm cứu nạn, giành giật sự sống cho người dân,… đã tiếp thêm động lực và là điểm tựa vững chắc cho Nhân dân vượt qua khó khăn, mất mát, từng bước ổn định cuộc sống.

Nhân dân tỉnh Nghệ An bịn rịn chia tay bộ đội trở về đơn vị sau khi hoàn thành nhiệm vụ giúp Nhân dân phòng, chống, khắc phục hậu quả cơn bão số 3 (tháng 7/2025).

Thời gian tới, dự báo xu hướng thời tiết ngày càng cực đoan, khó lường do tác động của biến đổi khí hậu; theo đó, công tác phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Phát huy truyền thống, phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ” trong tình hình mới, cán bộ, chiến sĩ toàn quân tiếp tục xác định việc giúp Nhân dân phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai là trách nhiệm chính trị, “mệnh lệnh từ trái tim”, “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình” của Quân đội. Trong đó, tập trung thực hiện tốt một số nội dung chủ yếu sau:

Một là, tăng cường giáo dục, xây dựng quyết tâm cao cho cán bộ, chiến sĩ đối với nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn. Theo đó, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần tăng cường giáo dục cho cán bộ, chiến sĩ nhận thức sâu sắc và thực hiện nghiêm quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng liên quan đến công tác phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn; đồng thời, tích cực phổ biến, tuyên truyền về nguy cơ và hậu quả do thiên tai, bão, lũ gây ra. Từ đó, xác định rõ phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ chính trị quan trọng, là tình cảm, trách nhiệm, nghĩa cử cao đẹp của cán bộ, chiến sĩ Quân đội với Nhân dân. Xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ có ý chí quyết tâm cao; luôn là lực lượng xung kích, nòng cốt đi đầu, kịp thời có mặt ở những nơi khó khăn nhất, hiểm nguy nhất, sẵn sàng hy sinh để bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân, với tinh thần: “Tính mạng con người là trên hết, trước hết”, “Ở đâu có khó khăn, hiểm nguy, ở đó có bộ đội”. Không để xảy ra biểu hiện chủ quan, đơn giản, ngại khó khăn, gian khổ.

Hai là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo đối với nhiệm vụ giúp Nhân dân phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai. Cấp ủy, chỉ huy cơ quan, đơn vị tiếp tục đề cao trách nhiệm, thường xuyên lãnh đạo, chỉ đạo theo dõi nắm chắc tình hình, dự báo sát đúng, chủ động xây dựng kế hoạch, phương án để ứng phó với diễn biến của thiên tai trên địa bàn. Thực hiện tốt phương châm: “phòng ngừa là chính, tích cực, chủ động ứng cứu nhanh và có hiệu quả”; cần chuẩn bị tốt nguồn lực để ứng phó có hiệu quả với các tình huống thiên tai; duy trì nghiêm chế độ trực sẵn sàng chiến đấu, trực phòng, chống lụt bão, đảm bảo luôn có đủ lực lượng, phương tiện để triển khai các biện pháp phòng, chống cho cơ quan, đơn vị và cơ động nhanh nhất tham gia ứng cứu, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, không để bị động, bất ngờ. Khi có tình huống thiên tai xảy ra, bám sát sự chỉ đạo của cấp trên, chủ động rà soát, điều chỉnh kế hoạch, phương án phòng, chống thiên tai sát với đặc điểm địa bàn, tình huống, sẵn sàng cơ động nhanh, tiếp cận hiện trường sớm nhất để cứu dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước và Nhân dân. Cùng với đó, các đơn vị cần quan tâm rà soát, cập nhật tình hình gia đình cán bộ, chiến sĩ trên địa bàn bị ảnh hưởng, thiệt hại do thiên tai gây ra, đề xuất biện pháp giải quyết theo phân cấp, kịp thời động viên cán bộ, chiến sĩ vượt qua khó khăn, sớm ổn định cuộc sống, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Ba là, tiếp tục triển khai thực hiện hiệu quả nhiệm vụ hành quân dã ngoại làm công tác dân vận, giúp đỡ Nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai. Đây được xác định là một nội dung trọng tâm trong thực hiện chức năng “đội quân công tác” của Quân đội, góp phần củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân, xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc. Thực hiện nhiệm vụ quan trọng này, các đơn vị cần bám sát cơ sở, địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, nơi còn nhiều khó khăn; kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền, vận động Nhân dân chấp hành tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước với tham gia giúp dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai.

Bốn là, tăng cường lan tỏa và nhân rộng các mô hình, điển hình “dân vận khéo” trong phòng, chống thiên tai. Các đơn vị cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thông tấn, báo chí trong và ngoài Quân đội đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đưa tin bài, hình ảnh về các hoạt động của bộ đội tham gia giúp Nhân dân phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, góp phần lan tỏa phẩm chất, hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ” trong thực hiện nhiệm vụ. Kịp thời rút kinh nghiệm, động viên, khen thưởng, nhân rộng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc. Phát huy tốt vai trò của các tổ chức, lực lượng, kiên quyết đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạn lợi dụng tình hình thiên tai để chống phá Đảng, Nhà nước và Quân đội.

Thiên tai ở Việt Nam ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường và hậu quả ngày càng thảm khốc hơn, đe dọa an toàn tính mạng, đời sống Nhân dân và ảnh hưởng đến nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Trong mọi hoàn cảnh, cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt, xung kích đi đầu, là điểm tựa vững chắc của Nhân dân trong phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tỏa sáng phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ” trong kỷ nguyên mới.

Thiếu tướng BẾ HẢI TRIỀU, Cục trưởng Cục Dân vận
___________________

1 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 10, Nxb CTQG,  H. 2011, tr. 597.

2 - Sđd, Tập 7, tr. 334.

3 - “Bốn tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ; lực lượng tại chỗ; vật tư, phương tiện tại chỗ; hậu cần tại chỗ. “Ba sẵn sàng”: sẵn sàng phòng ngừa chủ động; sẵn sàng ứng phó kịp thời; sẵn sàng khắc phục khẩn trương, hiệu quả.

4 - Lương thực, thuốc men, quần áo, chăn màn; xuất cấp 284,5 tấn lương khô để các đơn vị hỗ trợ Nhân dân bị thiệt hại do bão, lũ lụt, sạt lở đất gây ra.