Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thành công rất tốt đẹp, đánh dấu sự phát triển, tầm nhìn chiến lược và khát vọng vươn mình mạnh mẽ của dân tộc ta trong kỷ nguyên mới. Trong đó, “Phát triển kinh tế nhà nước hiệu quả, thật sự giữ vai trò chủ đạo…”¹ được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có tính đột phá chiến lược, quyết tâm chính trị của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, đòi hỏi cần được quán triệt sâu sắc và triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Quán triệt và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta luôn nhất quán khẳng định vị trí, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân.

Qua các kỳ đại hội, nhận thức lý luận của Đảng về kinh tế nhà nước không ngừng được bổ sung, phát triển và ngày càng hoàn thiện, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Đặc biệt, trên cơ sở tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn qua 40 năm đổi mới đất nước, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: “Phát triển kinh tế nhà nước hiệu quả, thật sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế…”². Đây là sự kế thừa và phát triển tư duy lý luận của Đảng về vị trí, vai trò của kinh tế nhà nước trong điều kiện mới; đồng thời, xác định rõ yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực này trong xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Quang cảnh Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Nguồn: qdnd.vn

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu trên, đòi hỏi tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp tạo bước chuyển biến thực chất trong tổ chức thực hiện, trong đó tập trung vào một số nội dung chủ yếu sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với khu vực kinh tế nhà nước; đồng thời khơi thông, giải phóng, quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn lực kinh tế nhà nước. Đây là giải pháp quan trọng hàng đầu, nhân tố quyết định để giữ vững bản chất nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Thực hiện điều đó đòi hỏi Đảng, Nhà nước tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả tư duy và phương thức lãnh đạo phát triển kinh tế nhà nước theo hướng: từ “chủ trương, định hướng” sang “hành động, bứt phá”; từ “nói đúng” sang “làm được”, “làm hiệu quả”. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước liên quan đến kinh tế nhà nước phải hướng vào mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, hiệu quả hoạt động và khả năng dẫn dắt các thành phần kinh tế khác phát triển. Trọng tâm là tập trung nâng cao chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhà nước.

Cùng với đó, tiếp tục đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại, hành động quyết liệt, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực; bảo đảm công khai, minh bạch trong quản trị, điều hành; phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đi đôi với đề cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể liên quan.

Nhằm khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực kinh tế nhà nước, thời gian tới cần tập trung rà soát, thống kê, chuẩn hóa và số hóa toàn diện các nguồn lực thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Trên cơ sở đó, thực hiện quản lý, hạch toán đầy đủ, minh bạch theo nguyên tắc thị trường, bảo đảm phân bổ và sử dụng nguồn lực hiệu quả, gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển, tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách và thủ tục hành chính đang cản trở quá trình huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực kinh tế nhà nước; xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định, thuận lợi để huy động, phát huy hiệu quả các nguồn lực. Đặc biệt, cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực kinh tế nhà nước; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực, kiên quyết phòng, chống thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, “sân sau” và mọi hành vi trục lợi chính sách. Qua đó, tạo chuyển biến thực chất trong huy động và phát huy các nguồn lực phát triển, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hai là, phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn và dẫn dắt nền kinh tế. Nền kinh tế ở nước ta là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế cùng phát triển, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Đây là “nội lực vật chất” quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng điều tiết kinh tế vĩ mô, định hướng phát triển và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ, phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không đồng nghĩa với việc nhà nước bao cấp hay can thiệp hành chính vào hoạt động của thị trường, mà cốt lõi là nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh và sức lan tỏa của khu vực kinh tế nhà nước. Qua đó, thực hiện tốt vai trò kiến tạo phát triển, điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn; định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Để hiện thực hóa trọng trách này, yêu cầu tiên quyết trong thời gian tới là tập trung phát triển kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh, chủ quyền kinh tế và năng lực tự chủ của đất nước. Tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, điều tiết và ứng phó chính sách, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo nền tảng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030.

Ảnh minh họa: vov.vn

Cùng với đó, các ban, bộ, ngành Trung ương cần quán triệt, thực hiện tốt tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Kinh tế nhà nước phải chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo, trở thành “điểm tựa quốc gia” trong kỷ nguyên mới”³ và phải xây dựng được “5 điểm tựa lớn”: về an ninh và chủ quyền kinh tế; điều tiết, ổn định và sức chống chịu; dẫn dắt cho khu vực tư nhân; dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi; điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Đồng thời, phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu, thước đo, thời hạn, cơ chế kiểm tra, năng lực hạch toán và có chế tài rõ ràng trong quản lý đối với kinh tế nhà nước.

Phấn đấu đưa kinh tế nhà nước thực sự là lực lượng tiên phong trong thực hiện các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV của Đảng đã xác định, góp phần “đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP”⁴; v.v.

Ba là, đẩy mạnh xây dựng doanh nghiệp nhà nước trở thành lực lượng nòng cốt, tiên phong trong các ngành, lĩnh vực trọng yếu. Doanh nghiệp nhà nước vừa là chủ thể sản xuất, kinh doanh, vừa là lực lượng kinh tế nòng cốt, là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô của Nhà nước, góp phần ổn định kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Do đó, tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp nhà nước theo hướng tinh gọn, nâng cao năng lực quản trị, hiệu quả sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh, đủ sức vươn tầm khu vực và thế giới là một tất yếu khách quan, nhiệm vụ chiến lược để tăng cường tiềm lực quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Để tạo bứt phá chiến lược, đòi hỏi phải tập trung xây dựng các doanh nghiệp nhà nước ở những lĩnh vực yêu cầu nguồn lực lớn, công nghệ cao, thời gian hoàn vốn dài và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, như: khoa học, công nghệ, điện tử - viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược, hóa chất, công nghiệp chế tạo, công nghiệp vật liệu mới, bán dẫn, v.v. Khuyến khích các doanh nghiệp chủ động nghiên cứu, ứng dụng công nghệ hiện đại, làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. Đồng thời, từng bước hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, đủ sức dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Phấn đấu đến năm 2030 “có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới,… 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số: 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD”⁵.

Bốn là, phát huy vai trò trụ cột của kinh tế nhà nước trong thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và hình thành mô hình tăng trưởng mới. Đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 nước ta là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo đó, cần tập trung phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp chế tạo, công nghiệp công nghệ cao, hạ tầng số, năng lượng mới, vật liệu mới, bán dẫn và các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá về năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ triển khai các công trình, dự án trọng điểm quốc gia, nhất là các dự án kết cấu hạ tầng chiến lược, tạo không gian phát triển mới và thúc đẩy liên kết vùng, liên kết ngành. Đặc biệt, đặt trong yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phải phát huy vai trò tiên phong của kinh tế nhà nước trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính”⁶. Các doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn kinh tế nhà nước cần đi đầu trong xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, từng bước nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và gia tăng khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Để hình thành mô hình tăng trưởng mới, cần tập trung chuyển dịch mạnh từ phát triển dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên, vốn đầu tư và lao động giá rẻ sang phát triển dựa trên năng suất, chất lượng, hiệu quả, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đẩy mạnh phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong sản xuất và tiêu dùng; nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng và bảo vệ môi trường. Thông qua vai trò dẫn dắt, kinh tế nhà nước tạo động lực hình thành các ngành nghề mới, phương thức sản xuất mới và sức sản xuất mới chất lượng cao, góp phần nâng cao năng suất lao động, tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia và thực hiện thắng lợi mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện thắng lợi quan điểm, chủ trương phát triển kinh tế nhà nước thật sự giữ vai trò chủ đạo là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, tự tin vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Đại tá, PGS, TS. NGUYỄN SỸ HỌA, Học viện Lục quân
________________________      

1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 95.

2 - Sđd, tr. 95.

3 - https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-hoi-nghi-toan-quoc-quan-triet-trien-khai-nghi-quyet-so-79-va-80-cua-bo-chinh-tri-102260225105859629.htm.

4 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 376.

5 - Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị (Khóa XIII) về phát triển kinh tế nhà nước.

6 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 91.