Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng của văn hóa, Đảng ta đã xác định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội,... thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”¹. Quan điểm này thể hiện tư duy, tầm nhìn chiến lược của Đảng, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới, cần được quán triệt, thực hiện hiệu quả trong thời gian tới.

Văn hóa - nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn phát triển bền vững đất nước

Trong tiến trình phát triển của nhân loại, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là kết quả của quá trình sáng tạo mà còn là nguồn lực đặc biệt, tạo nên sức mạnh tổng hợp của mỗi quốc gia.

Khác với các nguồn lực vật chất khác có thể suy giảm theo thời gian, nguồn lực văn hóa có khả năng tái tạo, lan tỏa, nhân lên thông qua quá trình giáo dục, sáng tạo, truyền bá và kế thừa giữa các thế hệ. Chính vì vậy, nhiều quốc gia đã chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên thiên nhiên sang khai thác “tài nguyên văn hóa”, coi văn hóa là nền tảng để phát triển kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa, ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia.

Chương trình chính luận nghệ thuật “Sao Độc lập” với chủ đề “Vì một Việt Nam thịnh vượng”. Nguồn: hanoimoi.vn

Đối với Việt Nam, văn hóa là sự kết tinh của hàng nghìn năm lịch sử dựng nước đi đôi với giữ nước, là cội nguồn tạo nên bản lĩnh dân tộc, tinh thần yêu nước, ý chí độc lập, tự cường và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Những giá trị, như: lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, nhân nghĩa, khoan dung, hiếu học, cần cù, sáng tạo,... đã trở thành sức mạnh tinh thần to lớn, cổ vũ, động viên toàn dân tộc đứng lên đấu tranh, giành chiến thắng trong các cuộc kháng chiến, mang lại độc lập, tự do cho dân tộc, tạo động lực đưa đất nước vượt qua những khó khăn, thách thức của quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế.

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Lấy văn hóa soi đường cho quốc dân đi”² và trở thành nền tảng tư tưởng xuyên suốt trong đường lối lãnh đạo của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Trải qua các kỳ đại hội, Đảng ta luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, đất nước đứng trước cả thời cơ và thách thức đan xen. Toàn cầu hóa, kinh tế tri thức, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng xuyên biên giới cùng sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt về giá trị, bản sắc và sức mạnh mềm giữa các quốc gia đã làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển của thế giới. Thực tiễn cho thấy, sự cạnh tranh quốc tế đang chuyển từ cạnh tranh tài nguyên sang cạnh tranh tri thức, công nghệ, giá trị và sức hấp dẫn của văn hóa, vì thế phát huy sức mạnh văn hóa là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố niềm tin xã hội và tăng cường sức mạnh tổng hợp của quốc gia.

Trong bối cảnh đó, đất nước ta đang đẩy mạnh khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa, xây dựng bản sắc, sức hấp dẫn của văn hóa để tạo lợi thế trong hội nhập quốc tế. Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã phát triển nhận thức lên tầm cao mới khi xác định văn hóa đồng thời là nguồn lực nội sinh, trụ cột phát triển, hệ điều tiết và sức mạnh mềm quốc gia. Vì vậy, phát huy sức mạnh văn hóa Việt Nam không chỉ là yêu cầu khách quan trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao vị thế, uy tín, tầm ảnh hưởng của đất nước trên trường quốc tế.

Phát huy sức mạnh văn hóa trong kỷ nguyên phát triển mới

Để tiếp tục phát huy sức mạnh văn hóa Việt Nam, trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực phát triển đất nước nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, chúng ta cần quán triệt, triển khai hiệu quả các nghị quyết của Đảng về phát triển văn hóa, trong đó, tập trung vào một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân về vị trí, vai trò quan trọng của văn hóa đối với phát triển đất nước. Những năm qua, bên cạnh kết quả đã đạt được thì có nơi cấp ủy, chính quyền còn xem nhẹ, coi văn hóa là lĩnh vực “phúc lợi”, chủ yếu phục vụ đời sống tinh thần, chưa thực sự coi văn hóa là một nguồn lực phát triển. Điều đó dẫn đến đầu tư cho văn hóa chưa tương xứng, việc lồng ghép các yếu tố văn hóa trong hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội còn hạn chế. Khắc phục vấn đề này, các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và Nhân dân cần nhận thức đầy đủ và đúng đắn hơn về vị trí, vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa đối với phát triển đất nước. Xác định đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho phát triển, văn hóa là động lực của đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và sức mạnh quốc gia. Các cấp, ngành, địa phương đưa yếu tố văn hóa thấm sâu vào trong các quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm đồng bộ với các chính sách, giải pháp đột phá về phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đồng thời, coi phát triển văn hóa là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tiêu chí đánh giá hiệu quả lãnh đạo, quản lý và sự phát triển của địa phương, cơ quan, đơn vị.

Thứ hai, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, là trung tâm, chủ thể và động lực của phát triển văn hóa. Văn hóa là nền tảng của phát triển thì con người chính là chủ thể sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa. Vì vậy, phát huy sức mạnh văn hóa trước hết phải bắt đầu từ phát huy sức mạnh con người Việt Nam. Theo đó, cần quan tâm phát triển văn hóa để hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Đồng thời, lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm định hướng hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học; thực hiện mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ. Như vậy, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam là “khung chuẩn” để định hướng giáo dục, xây dựng nhân cách và phát triển xã hội Việt Nam.

Trong điều kiện chuyển đổi số, việc xây dựng con người Việt Nam phải chú trọng bồi dưỡng năng lực số, tư duy sáng tạo, kỹ năng thích ứng và bản lĩnh văn hóa trước những tác động đa chiều của không gian mạng. Cùng với việc nâng cao tri thức, cần tăng cường giáo dục đạo đức, ý thức công dân, trách nhiệm xã hội, tinh thần yêu nước và khát vọng cống hiến, nhất là đối với thế hệ trẻ. Đây là yếu tố quyết định để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thứ ba, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển hệ sinh thái văn hóa số và nâng cao “sức đề kháng” của xã hội. Trong kỷ nguyên số, môi trường văn hóa không còn giới hạn trong không gian truyền thống mà mở rộng sang cả không gian mạng. Bên cạnh cơ hội để giao lưu, sáng tạo, phổ biến các giá trị văn hóa thì môi trường số đang làm gia tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, các sản phẩm phản văn hóa, kích động bạo lực, cực đoan và lối sống lệch chuẩn. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần tập trung xây dựng môi trường thông tin số an toàn, lành mạnh, nâng cao ý thức pháp luật, trách nhiệm công dân trong không gian số; bổ sung, hoàn thiện Bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng; làm trong sạch môi trường văn hóa số. Kiên quyết xử lý các thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội; tăng cường “sức đề kháng” văn hóa của mỗi cá nhân và toàn xã hội. Cùng với đó, chú trọng xây dựng xã hội có “bản lĩnh văn hóa”, đủ khả năng tiếp thu tinh hoa nhân loại mà không đánh mất bản sắc, hội nhập sâu rộng nhưng không hòa tan, chủ động ứng phó hiệu quả trước tác động tiêu cực của toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Thứ tư, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Đảng ta xác định một trong những đột phá về phát triển văn hóa là chuyển mạnh tư duy từ bảo tồn văn hóa sang phát triển kinh tế văn hóa và công nghiệp văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW đưa ra mục tiêu đến năm 2030 các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 07% GDP; đến năm 2045 phấn đấu đưa Việt Nam vào top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm quốc gia. Để đạt được mục tiêu này, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, tập trung vào xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản, phát triển các nền tảng phân phối sản phẩm văn hóa số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới trong sáng tạo, quản lý, quảng bá văn hóa. Đồng thời, sớm hoàn thiện thể chế để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp văn hóa, tạo lập hệ sinh thái sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp và hình thành các chuỗi giá trị văn hóa có sức cạnh tranh trong khu vực và thế giới.

Bên cạnh đó, chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy vai trò của ngoại giao văn hóa, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, các ngành công nghiệp văn hóa và các nền tảng truyền thông số trong quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam. Kết hợp hài hòa giữa bảo tồn bản sắc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; kiên quyết đấu tranh với các sản phẩm độc hại, phản văn hóa và những biểu hiện làm phai nhạt bản sắc văn hóa dân tộc.

Tuyên truyền, giáo dục truyền thống cho cán bộ, chiến sĩ ở Quân chủng Hải quân. Nguồn: baohaiquanvietnam.vn

Phát huy sức mạnh văn hóa góp phần xây dựng Quân đội hiện đại

Xây dựng Quân đội hiện đại đòi hỏi không chỉ hiện đại về vũ khí, trang bị, tổ chức biên chế mà còn phải hiện đại về con người. Do đó, phát huy sức mạnh văn hóa trở thành một trong những nhân tố quyết định để xây dựng nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao. Theo đó, toàn quân tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng; đổi mới nội dung, phương pháp tuyên truyền, giáo dục phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng. Tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho cán bộ, chiến sĩ, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội.

Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị đẩy mạnh xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, giàu tính nhân văn. Chú trọng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, phát triển các thiết chế văn hóa, tổ chức hiệu quả các hoạt động văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao; phát huy vai trò của báo chí, xuất bản, thư viện, bảo tàng Quân đội. Đẩy mạnh xây dựng văn hóa giao tiếp, văn hóa công sở, văn hóa số và văn hóa học tập trong toàn quân. Đồng thời, thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 676-CT/QUTW, ngày 20/6/2026 của Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương về “Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới” gắn với đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh; thực hiện phong trào Thi đua Quyết thắng, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, v.v.

Các đơn vị quan tâm xây dựng, hình thành văn hóa sử dụng công nghệ, văn hóa chia sẻ tri thức, văn hóa đổi mới sáng tạo, nâng cao kỹ năng số, bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và kỷ luật phát ngôn trên không gian số; xây dựng tác phong làm việc chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả cho cán bộ, chiến sĩ. Mặt khác, tăng cường giao lưu, hợp tác các hoạt động đối ngoại quốc phòng trên nền tảng văn hóa Việt Nam, làm cho mỗi cán bộ, chiến sĩ vừa là người thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, vừa là “đại sứ văn hóa”, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và Quân đội nhân dân Việt Nam yêu chuộng hòa bình, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Ngày nay, khi cạnh tranh quốc gia ngày càng gắn chặt với cạnh tranh về giá trị, khẳng định bản sắc văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia thì phát huy sức mạnh văn hóa Việt Nam không chỉ là yêu cầu của lĩnh vực văn hóa mà là nhiệm vụ chiến lược của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Vì vậy, khơi dậy, lan tỏa mạnh mẽ các giá trị văn hóa, sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của con người Việt Nam sẽ tạo nên nguồn lực nội sinh to lớn, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.

Đại tá, ThS. LÊ MINH ĐẠT, Tạp chí Quốc phòng toàn dân