Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định, hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược. Trong đó, hoàn thiện thể chế chính trị là vấn đề then chốt nhằm đưa nước ta phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, phấn đấu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong cấu trúc của một chế độ xã hội bao gồm tổng thể các thể chế: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, v.v. Trong đó, thể chế chính trị là hệ thống các thiết chế, quy định, luật lệ và tổ chức mà một quốc gia sử dụng để quản lý và điều hành xã hội theo mục tiêu chính trị nhất định. Thể chế chính trị ở nước ta là thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa, bao gồm các tổ chức: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội thành viên, các tổ chức xã hội,… và hệ thống luật pháp (hiến pháp, pháp luật,...).

Tinh thần công vụ là nguồn năng lượng bên trong giúp cán bộ không chỉ làm việc vì lương, mà vì sứ mệnh phục vụ đất nước, phục vụ Nhân dân. Nguồn: baochinhphu.vn

Quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt là công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta luôn chú trọng xây dựng và từng bước hoàn thiện thể chế chính trị, coi đây là một trong những mục tiêu đột phá chiến lược. Trong đó, thể chế Đảng lãnh đạo ngày càng được hoàn thiện, thể chế phát huy vai trò của Nhà nước, điều chỉnh mối quan hệ giữa thị trường và xã hội được định hình ngày càng rõ hơn. Đây là một trong những nhân tố quan trọng góp phần quyết định sự thành công của công cuộc đổi mới, giúp “Đất nước tiếp tục đạt được những kết quả rất quan trọng, toàn diện, với nhiều điểm sáng nổi bật”¹; độc lập chủ quyền quốc gia và môi trường hòa bình được giữ vững, chính trị - xã hội ổn định, kinh tế ngày càng phát triển, quốc phòng, an ninh được bảo đảm vững chắc, đời sống Nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao.

Tuy nhiên, việc hoàn thiện thể chế chính trị của ta còn chậm, có mặt chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng trong giai đoạn mới; thậm chí trở thành “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, “Một số luật, cơ chế, chính sách, quy định, thủ tục hành chính còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu đồng bộ, gây cản trở đối với sự phát triển”². Chính vì vậy, tại Đại hội XIV, Đảng ta tiếp tục khẳng định: xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Trong đó, nhấn mạnh “hoàn thiện thể chế chính trị là vấn đề theo chốt, nhằm duy trì sự ổn định chính trị - xã hội, tháo gỡ kịp thời những “điểm nghẽn”, “nút thắt”, khơi thông tối đa mọi nguồn lực cho sự phát triển nhanh và bền vững, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả quản lý của nhà nước, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc.

Thực hiện điều đó, chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành “Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ” của hệ thống chính trị, nhằm bảo đảm “dân là gốc”, là chủ thể của quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước và các quan hệ chính trị, nhất là quan hệ với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội thành viên. Thực chất là nhằm từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy tính tích cực, sáng tạo, ý chí, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của Nhân dân; tạo động lực mới, sự đồng thuận xã hội và không ngừng củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Theo đó, trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện về thể chế Đảng lãnh đạo. Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền, đồng thời là chủ thể lãnh đạo quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa. Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội là nguyên tắc sống còn của thể chế chính trị ở nước ta, đã được hiến định trong Điều 4, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, tuyệt đối không thể xem nhẹ, xa rời, phủ nhận nguyên tắc này. Sự nghiệp đổi mới toàn diện, đồng bộ đất nước 40 năm qua đã chứng minh: “Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam”³. Do đó, hoàn thiện thể chế Đảng lãnh đạo phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng.

Phục vụ Nhân dân là trách nhiệm, bổn phận, niềm vinh dự của mỗi cán bộ, công chức, viên chức. Nguồn: baochinhphu.vn

Muốn vậy, cần tiếp tục quán triệt và thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh: “Xây dựng Đảng ta thật sự là đạo đức, là văn minh”⁴, chú trọng xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh trên tất cả các mặt: chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức, cán bộ; tăng cường đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thực sự hiệu quả. Bổ sung, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, thể chế hóa một cách cụ thể hơn quan hệ “Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ”, nhất là mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước. Đồng thời, đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng bằng văn kiện từ tư duy chủ trương sang tư duy hành động, hành động quyết liệt; từ “nói đúng” sang “làm được”; xây dựng, ban hành nghị quyết lãnh đạo ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ triển khai thực hiện; phát huy vai trò, trách nhiệm, tính nêu gương và tinh thần “bảy dám” của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp, người đứng đầu; xây dựng quy chế lãnh đạo, quy chế làm việc của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp chặt chẽ, khoa học, cụ thể, sát thực tiễn và thực hiện nghiêm túc, hiệu quả; khắc phục triệt để tình trạng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng sự lãnh đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng.

Hai là, hoàn thiện thể chế nhà nước từ “quản lý, điều hành” sang “quản trị, kiến tạo, hành động và phát triển”. Đây là tư duy đột phá, nhiệm vụ trọng tâm về hoàn thiện thể chế chính trị của Đại hội XIV. Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa là “trụ cột”, là trung tâm của thể chế chính trị. Do đó, hoàn thiện thể chế nhà nước quản trị, kiến tạo, hành động và phát triển phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan Nhà nước (lập pháp - hành pháp - tư pháp), nhằm thống nhất quyền lực, lợi ích thuộc về Nhân dân, thực sự là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Xây dựng Quốc hội thực sự là cơ quan đại biểu cao nhất, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng và quyền lực của Nhân dân, xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hoàn chỉnh, thống nhất, minh bạch, khả thi, hội nhập, kiến tạo, phát triển, vì dân. Rà soát, hoàn thiện quy định về tổ chức bộ máy của các bộ, cơ quan ngang bộ thuộc Chính phủ, chính quyền địa phương hai cấp; xây dựng nền hành chính công và các dịch vụ công hiện đại, hội nhập, hoạt động minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, phục vụ Nhân dân. Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, hoạt động hiệu lực, hiệu quả của hệ thống Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân; hoàn thiện các thiết chế pháp lý, bổ trợ tư pháp, xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả, phục vụ và kiến tạo, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền một cách khoa học, hợp lý, phù hợp với điều kiện của đất nước và từng địa phương.

Ba là, hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước. Thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa ở nước ta là thể chế chính trị dân chủ, quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, được Nhân dân ủy quyền cho các cơ quan Nhà nước đại diện. Theo đó, hoàn thiện thể chế chính trị ở nước ta, nhất thiết phải hoàn thiện thể chế kiểm soát, trọng tâm là hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực chính trị, quyền lực Nhà nước, bảo đảm quyền lực chính trị được vận hành đúng đắn và không bị “tha hóa”. Đây là vấn đề vừa mang tính nguyên tắc, vừa bảo đảm bản chất của thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Bởi vì, một trong những đặc trưng cơ bản của quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước là rất dễ bị “tha hóa”, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, khoa học, thì sự “tha hóa” của quyền lực có thể làm thay đổi bản chất của chế độ chính trị, thậm chí làm sụp đổ chế độ chính trị. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh: “Phải “nhốt” quyền lực trong “lồng” thể chế”⁵. Theo đó, hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực ở nước ta cần tập trung hoàn thiện các cơ chế kiểm soát quyền lực đối với bộ máy Nhà nước; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực đối với tổ chức đảng và đảng viên; hoàn thiện phương thức kiểm soát quyền lực từ các tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thành viên, từ các cơ quan báo chí và từ Nhân dân. Đây là cơ chế kiểm soát quyền lực rất thiết thực và hiệu quả, nên phải hoàn thiện các quy chế, quy định tăng sự giám sát, phản biện của xã hội và Nhân dân.

Bốn là, hoàn thiện thể chế phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, làm trong sạch hệ thống chính trị. Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là chủ trương nhất quán, quyết tâm chính trị cao của Đảng, là yêu cầu của đổi mới, phát triển đất nước, là sự đòi hỏi, tin tưởng và kỳ vọng của Nhân dân. Do đó, hoàn thiện thể chế chính trị ở nước ta cần tiếp tục hoàn thiện thể chế phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, làm trong sạch hệ thống chính trị. Thể chế phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cùng với các chuẩn mực đạo đức trên các lĩnh vực đời sống xã hội và cơ chế kiểm soát quyền lực là những yếu tố cơ bản, nền tảng, có tác dụng ngăn chặn từ gốc hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Vì vậy, trên cơ sở quán triệt quan điểm chỉ đạo của Đảng: phòng là cơ bản lâu dài, chống phải kiên quyết, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai, không chịu sức ép của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào; với phương châm phải tiến hành “không ngừng, không nghỉ”, “xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực” và tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Kiên trì - Quyết tâm - Đồng thuận -Toàn diện - Đột phá”⁶, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phòng ngừa chặt chẽ nhằm bảo đảm “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở các tỉnh, thành phố. Tập trung khắc phục những hạn chế, bất cập trong các quy định của Đảng, quy định của pháp luật. Hoàn thiện các cơ chế kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán của Nhà nước, không để phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; sớm hoàn thiện Bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực để áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước. Hoàn thiện các cơ chế, quy định bảo đảm cho công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, xử lý nghiêm minh các vụ việc, vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, góp phần làm trong sạch đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị ở nước ta.

Hoàn thiện thể chế chính trị là một trong những khâu đột phá chiến lược, vấn đề then chốt đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, được Đảng ta nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội lần thứ XIV, thể hiện tư duy nhất quán, mới và tầm nhìn chiến lược của Đảng ta. Quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện hiệu quả quan điểm của Đảng là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị, tạo động lực mới, “bệ phóng” vững chắc, đưa đất nước phát triển giàu mạnh, hùng cường, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Đại tá, PGS, TS. NGUYỄN SỸ HỌA, Học viện Lục quân
_________________       

1 - ĐCSVN – Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Cổng Thông tin Điện tử Chính phủ, ngày 06/02/2026, tr. 2.

2 - ĐCSVN – Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Cổng Thông tin Điện tử Chính phủ, ngày 06/02/2026, tr. 11.

3 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nxb CTQGST, H. 2021, tr. 26.

4 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 12, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 403.

5 - Nguyễn Phú Trọng - Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh”, Nxb CTQGST, H. 2023, tr. 110.

6 - Tổng Bí thư Tô Lâm - Phát biểu kết luận tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, Báo Điện tử Chính phủ, ngày 11/12/2025.