Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc luôn là nội dung cốt lõi trong mọi chủ trương, đường lối, quyết sách lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tại Đại hội XIV, Đảng ta khẳng định rõ “gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả đối ngoại và hội nhập quốc tế”. Đây là chủ trương đúng đắn, sáng tạo, thể hiện bước phát triển mới, sâu sắc, toàn diện hơn về tư duy lý luận của Đảng trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược. Vì vậy, quán triệt và thực hiện đúng đắn quan điểm này có ý nghĩa rất quan trọng hiện nay.

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược có mối quan hệ biện chứng. Phát triển đất nước nhanh, bền vững gắn liền với yêu cầu giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; ngược lại, quốc phòng, an ninh vững mạnh là điều kiện tiên quyết bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Ảnh minh họa: chinhphu.vn

Tuy nhiên, tư duy lý luận của Đảng về nội hàm, phương thức xử lý mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc không bất biến, mà luôn vận động, bổ sung, phát triển phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Sự phát triển đó không chỉ là sự thay đổi về ngôn từ mà thể hiện rõ quá trình chuyển biến từ tư duy “kết hợp” mang tính cơ học sang tư duy “gắn kết” mang tính hữu cơ; từ yêu cầu “chặt chẽ” về tổ chức thực hiện sang yêu cầu “hiệu quả” và tiến tới “hài hòa” giữa các mục tiêu phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Đánh giá quá trình thực hiện trong những năm qua, Đại hội XIV đã chỉ rõ: “Thực hiện ngày càng tốt hơn việc kết hợp có hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội”¹. Nhiều chiến lược, quy hoạch phát triển đã tích hợp với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế biển, kinh tế biên giới gắn với bảo vệ chủ quyền lãnh thổ đạt kết quả tích cực; đối ngoại và hội nhập quốc tế ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, “nhận thức kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở một số cán bộ, đảng viên, nhân dân chưa đầy đủ, sâu sắc; còn có hiện tượng coi nặng kinh tế, xem nhẹ quốc phòng, an ninh. Cơ chế hoạt động lãnh đạo, quản lý, điều hành giải quyết các mối quan hệ giữa kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại thiếu chặt chẽ, vận hành còn lúng túng. Tổ chức triển khai thực hiện phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở một số ngành, lĩnh vực và địa phương còn chưa chủ động, thiếu tích cực và đồng bộ. Việc kết hợp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với củng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở một số địa phương, đơn vị thiếu hiệu quả”².

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống gia tăng, yêu cầu phát triển bền vững đặt ra ngày càng cao. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và kế thừa, phát triển tư duy lý luận trong 40 năm đổi mới, Đại hội XIV của Đảng đã xác lập quan điểm: “Gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế”³. Quan điểm này thể hiện bước phát triển mới, sâu sắc và toàn diện hơn trong tư duy lý luận của Đảng về mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trước hết, sự phát triển các thành tố trong hệ thống gắn kết. Trên cơ sở nhận diện ngày càng sâu sắc sự ổn định và phát triển bền vững mọi mặt đời sống là nền tảng vững chắc của quốc phòng, an ninh, Đảng ta đã mở rộng nội hàm các thành tố tham gia quá trình này. Từ việc ưu tiên mối quan hệ “kinh tế - quốc phòng” (Đại hội XI), Đảng đã tiến tới khẳng định vai trò của “văn hóa, xã hội” ngang bằng với “kinh tế” (Đại hội XII) và đưa “đối ngoại” thành phương thức bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa (Đại hội XIII). Đại hội XIV đã có bước phát triển đột phá trong tái cấu trúc căn bản tư duy phát triển bền vững khi bổ sung vấn đề “bảo vệ môi trường là trung tâm”⁴, trên cơ sở đó nhấn mạnh phải gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và “bảo vệ môi trường” với củng cố quốc phòng, an ninh”. Như vậy, phát triển kinh tế tạo tiềm lực vật chất; phát triển văn hóa, xã hội tạo nền tảng tinh thần, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và “thế trận lòng dân”; bảo vệ môi trường gắn liền với an ninh con người, an ninh phi truyền thống và phát triển bền vững; đối ngoại và hội nhập quốc tế mở rộng không gian phát triển, đồng thời là phương thức quan trọng để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Ảnh minh họa: qdnd.vn

Đặc biệt, việc Đại hội XIV bổ sung “bảo vệ môi trường” vào nội hàm gắn kết giữa phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh phản ánh bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và suy thoái môi trường tác động ngày càng sâu sắc đến mọi mặt đời sống xã hội và an ninh quốc gia, bảo vệ môi trường không chỉ là vấn đề phát triển, mà còn là nội dung quan trọng của bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới. Theo đó, việc gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa bảo vệ môi trường với quốc phòng, an ninh không chỉ nhằm tạo ra nguồn lực, động lực mới cho phát triển; bảo đảm thống nhất giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài, giữa mục tiêu quốc gia với lợi ích chung của nhân loại, vì sự phát triển của các thế hệ tương lai, nâng cao hạnh phúc của Nhân dân, mà còn tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm sự phát triển bền vững, ổn định và lâu dài của đất nước.

Thứ hai, quan điểm của Đại hội XIV thể hiện sự phát triển về yêu cầu chất lượng và phương thức gắn kết mang ý nghĩa đột phá về tư duy hành động. Quá trình chuyển từ “kết hợp chặt chẽ” (Đại hội XII), sang “kết hợp chặt chẽ, hiệu quả” (Đại hội XIII) và đến “gắn kết chặt chẽ, hài hòa” (Đại hội XIV) phản ánh bước tiến căn bản trong nhận thức lý luận của Đảng. Việc chuyển từ “kết hợp” sang “gắn kết” phản ánh nhận thức ngày càng sâu sắc về tính hữu cơ, thẩm thấu lẫn nhau giữa các lĩnh vực. “Gắn kết” không chỉ là phối hợp trong tổ chức thực hiện, mà là yêu cầu tích hợp ngay từ khâu hoạch định chủ trương, chính sách, chiến lược, quy hoạch phát triển. Đặc biệt, việc nhấn mạnh yêu cầu “hài hòa” mang ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc ngày càng nặng nề, “hài hòa” là sự cân đối hợp lý giữa các mục tiêu, lợi ích; tránh khuynh hướng tuyệt đối hóa một mặt, coi nhẹ mặt khác. Đây là biểu hiện của tư duy biện chứng, phát triển, phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại.

Thứ ba, quan điểm của Đại hội XIV cho thấy sự phát triển rõ nét trong tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, thông qua việc nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế.  Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, biên giới quốc gia mở rộng thành “biên giới số” và hội nhập quốc tế trở thành phương thức tồn tại của mỗi quốc gia. Đối ngoại và hội nhập quốc tế không chỉ mở rộng quan hệ, thu hút, tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài để xây dựng và phát triển đất nước, mà còn trở thành trụ cột quan trọng của quốc phòng, an ninh, góp phần tăng cường lòng tin chiến lược, tạo dựng các mối quan hệ lợi ích chiến lược đan xen, ngăn ngừa các nguy cơ an ninh phi truyền thống, xung đột, đối đầu, bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia - dân tộc, nâng cao vị thế quốc gia và củng cố nội lực quốc phòng, an ninh trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn diện.

Có thể khẳng định, quan điểm “gắn kết chặt chẽ, hài hòa” là sự hoàn thiện ở trình độ cao tư duy lý luận của Đảng về mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện tầm nhìn chiến lược, tư duy biện chứng và khả năng tổng kết sâu sắc thực tiễn đổi mới. Hiện nay, đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, trong khi nguồn lực còn hạn chế và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc ngày càng cao trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới và khu vực. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải quán triệt và tổ chức thực hiện hiệu quả quan điểm “gắn kết chặt chẽ, hài hòa” giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại mà Đại hội XIV của Đảng đã xác lập. Đây không chỉ là sự kế thừa tư duy của các kỳ Đại hội trước, mà còn thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng nhằm giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới. Do đó, cần tập trung thực hiện đồng bộ các nội dung giải pháp chủ yếu sau:

Thủ trưởng Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam trao đổi, động viên cán bộ, nhân viên hai đơn vị tại Lễ xuất quân Bệnh viện Dã chiến cấp 2 số 7 và Đội Công binh số 4 lên đường thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Nam Sudan và khu vực Abyei. Ảnh: qdnd.vn

Một là, nhận thức rõ về tính tất yếu của việc gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là vấn đề mang tính chiến lược lâu dài, quy luật khách quan của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhận thức đúng đắn mối quan hệ này có ý nghĩa định hướng hành động, khắc phục các biểu hiện phiến diện, coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm mà tách rời hoặc xem nhẹ vai trò của quốc phòng, an ninh trong phát triển bền vững đất nước. Vì thế, công tác tuyên truyền, giáo dục cần được tiến hành đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, nhất là đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, nhằm tạo sự thống nhất cao về tư duy và hành động trong cả hệ thống chính trị và toàn dân.

Hai là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển và bảo vệ Tổ quốc ngay từ khâu hoạch định và tổ chức thực hiện. Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đại hội XIV, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, đối ngoại và hội nhập quốc tế cần được tích hợp đồng bộ trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trên từng ngành, lĩnh vực, địa bàn. Việc gắn kết này phải được thể chế hóa thành các quy định, tiêu chí, quy trình cụ thể, coi đây là nội dung bắt buộc, xuyên suốt, không phải là yếu tố bổ sung mang tính tình thế. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện các cơ chế phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực theo hướng bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với yêu cầu củng cố tiềm lực quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững lâu dài. Khắc phục khuynh hướng tuyệt đối hóa mục tiêu kinh tế trước mắt hoặc đầu tư dàn trải, thiếu tính toán đến yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường, làm suy giảm dư địa phát triển và khả năng ứng phó chiến lược của đất nước trong tương lai.

Ba là, gắn kết chặt chẽ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân trên từng địa bàn và cả nước. Theo đó, cần quán triệt sâu sắc quan điểm: mỗi bước phát triển kinh tế - xã hội đều phải góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp củng cố quốc phòng, an ninh; đồng thời, mỗi nhiệm vụ quốc phòng, an ninh phải tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nhanh, bền vững. Việc tổ chức thực hiện phải bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xây dựng con người, bảo đảm an sinh xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái để tạo nền tảng bền vững cho quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, cần tập trung phát triển các địa bàn chiến lược, như: biên giới, biển, đảo, vùng sâu, vùng xa,... theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc. Thông qua nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân, bảo đảm ổn định xã hội và môi trường sinh thái để tạo ra sức mạnh tổng hợp, bền vững cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Bốn là, phát huy tốt hơn nữa vai trò của đối ngoại và hội nhập quốc tế trong củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Theo đó, cần chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ, lợi ích quốc gia - dân tộc; nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại quốc phòng, an ninh; tham gia tích cực, có trách nhiệm vào các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế. Từ đó, tạo dựng các mối quan hệ lợi ích đan xen, tăng cường lòng tin chiến lược, góp phần ngăn ngừa nguy cơ xung đột, đối đầu, tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.

Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy chiến lược, tổng hợp, liên ngành, đáp ứng yêu cầu gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển và quốc phòng, an ninh. Muốn vậy, cần đẩy mạnh đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng tích hợp kiến thức phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, đối ngoại và bảo vệ Tổ quốc; gắn lý luận với thực tiễn, nâng cao năng lực dự báo, hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách. Khắc phục tình trạng cán bộ chỉ giỏi chuyên môn ngành hẹp, thiếu cái nhìn tổng thể, làm hạn chế hiệu quả vận dụng quan điểm của Đảng trong thực tiễn.

Như vậy, quan điểm “gắn kết chặt chẽ, hài hòa” giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả đối ngoại và hội nhập quốc tế trong văn kiện Đại hội XIV là bước phát triển mới, sâu sắc, toàn diện trong tư duy lý luận của Đảng đối với việc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Quán triệt và tổ chức thực hiện hiệu quả quan điểm này có ý nghĩa quyết định đến việc đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.

Đại tá, ThS. NGUYỄN MINH THÀNH, Học viện Chính trị
_____________________

1 - Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Ban Chỉ đạo tổng kết) - Báo cáo Tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam, H. 2026, tr. 59.

2 - Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Ban Chỉ đạo tổng kết) - Báo cáo Tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam, H. 2026, tr 61 - 62.

3 - Đảng Cộng sản Việt Nam - Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, H. 2026, tr. 20.

4 - Sđd, tr. 19.