Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề cập một cách toàn diện và sâu sắc về vấn đề phát triển của dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới, trong đó có bài học kinh nghiệm “Dân là gốc”. Đây cũng là sự kế thừa và phát triển chủ trương, đường lối của Đảng trong quá trình lãnh đạo cách mạng, nhất là trong 40 năm đổi mới. Quan điểm này là nhất quán, xuyên suốt, trở thành nguyên tắc chỉ đạo tư duy và hành động đối với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tại phiên khai mạc. Nguồn: baochinhphu.vn

Đại hội XIV kế thừa và phát triển tư tưởng của Đảng về dân

Đại hội XIV của Đảng đã nêu lên các bài học kinh nghiệm sau 40 năm đổi mới, trong đó có bài học kinh nghiệm thứ ba: “quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc”¹. Sự khẳng định và nhấn mạnh của Đảng như vậy là để hướng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phấn đấu đạt mục tiêu trong những năm tới: “Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh vào kỷ nguyên mới của dân tộc”². Đó cũng là thể hiện khát vọng phát triển vượt bậc của dân tộc Việt Nam, trước hết là thực hiện đạt hai mục tiêu 100 năm: đến năm 2030 (kỷ niệm 100 năm Đảng ra đời), Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), Việt Nam là nước phát triển, có thu nhập cao vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Theo đó, Đảng tiếp tục coi trọng việc phát huy sức mạnh Nhân dân trong kỷ nguyên mới của dân tộc. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định Nhân dân là trung tâm, là chủ thể; kiên định mục tiêu mà Đảng đã đặt ra từ năm 1930; xác lập mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam với ba trụ cột: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân do Đảng lãnh đạo; nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; từ đó quyết tâm thực hiện thắng lợi “điều mong muốn cuối cùng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được Người ghi trong Di chúc thiêng liêng: “Xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới”³. Điều này nói lên rằng, quan điểm “Dân là gốc” của Đảng là nhất quán, xuyên suốt cả quá trình đổi mới; đồng thời, đó cũng là sự kế thừa và phát triển tư tưởng của chính bản thân Đảng trước đây.

Thực tiễn lịch sử cho thấy, người dân ở bất cứ thời đại nào, ở bất cứ quốc gia nào cũng đều có vai trò rất quan trọng đối với quá trình phát triển. Cách mạng Việt Nam cũng vậy. Từ thực tế đó, Đại hội VI của Đảng (là đại hội chính thức đề ra công cuộc đổi mới), đã rút ra bài học kinh nghiệm quý báu: “Trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc”, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động…Quần chúng là người làm nên lịch sử”⁴. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đại hội VII của Đảng thông qua năm 1991 (bổ sung, phát triển tại Đại hội XI của Đảng năm 2011) cũng nêu lên bài học: “Sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Chính nhân dân là người làm nên những thắng lợi lịch sử. Toàn bộ hoạt động của Đảng phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Sức mạnh của Đảng là ở sự gắn bó mật thiết với nhân dân. Quan liêu, tham nhũng, xa rời nhân dân sẽ dẫn đến những tổn thất khôn lường đối với vận mệnh của đất nước, của chế độ xã hội chủ nghĩa và của Đảng”⁵.

Đại biểu biểu quyết thông qua Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Nguồn: TTXVN

Bài học đó trở thành quan điểm cơ bản của Đảng, là lý luận và thực tiễn của cách mạng Việt Nam nói chung và của công cuộc đổi mới nói riêng. Quan điểm này là kết quả từ việc Đảng ta thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân trong cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cao sức mạnh đại đoàn kết toàn dân lên hàng tối thượng trong xã hội: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết/Thành công, thành công, đại thành công”⁶. “Dễ mười lần không dân cũng chịu/Khó trăm lần dân liệu cũng xong”⁷. Người khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ”⁸; “chế độ ta là chế độ dân chủ, nghĩa là nhân dân làm chủ”⁹. Theo Người, “trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”¹⁰. Quan điểm có tính chất tổng quát, bao trùm nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh là: “Quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”¹¹.

“Dân là gốc” tiếp tục được quán triệt trong kỷ nguyên mới

Giá trị của 40 năm đổi mới đất nước trên cơ sở Đảng lãnh đạo phát huy sức mạnh Nhân dân được Đại hội XIV của Đảng mang sang kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Đất nước Việt Nam bắt đầu tiến nhập vào nhịp độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ở mức hai con số. Đó cũng là khát vọng về xây dựng thành công một nước Việt Nam hiện đại, hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu, như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cũng là khát vọng của toàn dân tộc trong thế kỷ XXI.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định: Phải phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân. Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; kiên trì thực hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”; thắt chặt mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ. Tăng cường củng cố và phát huy hiệu quả sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong bối cảnh mới với tình hình thế giới diễn biến phức tạp, khó lường, sự phát triển của đất nước ta đứng trước thời cơ và thách thức mới, càng cần phải tiếp tục có tư duy đổi mới sáng tạo, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, chú trọng xây dựng, củng cố, phát huy sức mạnh Nhân dân, nêu cao ý chí, khát vọng phát triển, kiến tạo tương lai. Trong gần 40 năm đổi mới vừa qua, Đảng đã vững vàng lãnh đạo đất nước tiếp tục đạt được những kết quả rất quan trọng, toàn diện, đột phá, nhiều điểm sáng nổi bật. Cần khẳng định rằng, có được kết quả đó là bởi hai yếu tố: Đảng lãnh đạo đúng đắn và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đảng đã luôn luôn chú trọng xây dựng, củng cố và phát huy sức mạnh của Nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng chỉ ra nhiều giải pháp để quán triệt và tích cực thực hiện quan điểm “Dân là gốc”, trong đó chúng ta thấy nổi lên một số nội dung sau đây:

Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước. Trong hoạt động của hệ thống chính trị, cần chú trọng hơn nữa việc xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách để thực hiện có hiệu quả quyền làm chủ của Nhân dân, thực thi pháp luật về dân chủ ở cơ sở. Phát huy vai trò của Nhân dân tham gia xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Thực hiện nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về các quyết định của mình. Phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Có cơ chế phù hợp, thuận lợi và tin cậy để Nhân dân tham gia ý kiến vào quá trình hoạch định chủ trương, đường lối, chính sách, quyết định những vấn đề lớn và quan trọng của đất nước; nêu cao trách nhiệm tiếp thu, trách nhiệm thông tin, trách nhiệm giải trình của các cơ quan Đảng, Nhà nước đối với những kiến nghị, đề xuất của Nhân dân. Thực hiện đầy đủ các quyền dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, nhất là dân chủ ở cơ sở; chống các biểu hiện dân chủ hình thức.

Bản thân Đảng phải luôn luôn trong sạch, vững mạnh để quy tụ sức mạnh toàn dân, toàn quân nhằm xây dựng, củng cố sức mạnh tổng hợp, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Đồng thời, phải xây dựng thực sự có kết quả một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân do Đảng lãnh đạo, theo đó, Nhân dân có vị trí, vai trò tối thượng trong hệ thống quyền lực của Nhà nước và toàn xã hội. Đảng phải đổi mới công tác dân vận, thắt chặt hơn nữa mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức vận động Nhân dân. Phát huy vai trò, sự tham gia của Nhân dân trong xây dựng, ban hành, tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và Nhân dân, giữa các vùng, địa phương. Tổ chức một cách thực chất, có chương trình, kế hoạch thật sự khoa học, chặt chẽ việc Nhân dân tham gia giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị cũng như về phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, nhất là cán bộ cấp cơ sở. Gắn công tác dân vận với thực hiện có hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, nhất là từ cơ sở. Đổi mới phương thức lãnh đạo, vận động, tập hợp và thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách về dân tộc, tôn giáo, chú trọng tăng cường hơn nữa việc xây dựng lực lượng nòng cốt là người có uy tín trong dân tộc, tôn giáo; nắm chắc tình hình Nhân dân từng địa bàn; chủ động phòng ngừa cũng như kịp thời phát hiện, xử lý tốt, dứt điểm những “điểm nóng”, vụ việc phức tạp, không để kéo dài, lan rộng và không làm phức tạp thêm.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội cần tiếp tục được tổ chức, sắp xếp lại, bảo đảm hoạt động thống nhất, hiệu quả, phát huy sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Các phong trào thi đua yêu nước cần được triển khai tích cực, có tác dụng lan toả sâu rộng; phát huy đầy đủ hơn quyền làm chủ của Nhân dân; chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Dân chủ cơ sở, dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện phải được đẩy mạnh; chất lượng giám sát, phản biện xã hội cần được nâng cao. Hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư trong việc tham gia xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, trong hoạt động tự chủ - tự quản. Xây dựng và thực thi có hiệu quả cơ chế giám sát và phản biện xã hội đối với hoạt động của các tổ chức đảng và cơ quan nhà nước; đẩy mạnh thực hiện dân chủ trong xã hội, nhất là dân chủ ở cơ sở.

Phải đẩy mạnh xây dựng chính phủ số, xã hội số, đáp ứng yêu cầu kiến tạo phát triển và quản trị, quản lý phát triển xã hội bền vững. Xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại, thích ứng linh hoạt, lấy con người là trung tâm, nâng cao phúc lợi xã hội toàn dân; bảo đảm mọi người dân được tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản, thiết yếu có chất lượng tốt; ưu tiên các đối tượng chính sách xã hội, các đối tượng yếu thế dễ bị tổn thương trong xã hội và đối tượng trong khu vực phi chính thức; xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng, hiệu quả, bền vững; tập trung nâng cao chất lượng và kỹ năng trong công tác phòng bệnh, khám, chữa bệnh, kiểm soát tốt dịch bệnh. Phấn đấu thực hiện mục tiêu cơ bản không còn hộ nghèo và cơ bản miễn viện phí toàn dân. Tăng cường, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thực hiện tốt các chính sách dân tộc, tôn giáo. Phát triển thị trường lao động linh hoạt, đồng bộ, hiện đại và hội nhập. Chú trọng tạo việc làm có thu nhập ổn định, hỗ trợ nâng cao đời sống cho những người lao động trong khu vực phi chính thức, những người sau độ tuổi lao động. Khuyến khích làm giàu chính đáng, phát triển mạnh tầng lớp trung lưu.

Dân chủ đi liền với kỷ cương phép nước. Cần phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường trách nhiệm, trật tự, kỷ cương xã hội; tăng cường đồng thuận xã hội gắn với đề cao ý thức trách nhiệm của công dân; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền làm chủ của Nhân dân, những hành vi của những phần tử cơ hội chính trị và các thế lực thù địch lợi dụng dân chủ chống phá Đảng, Nhà nước, chống phá chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa, làm mất ổn định chính trị - xã hội, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, làm suy yếu và phá vỡ sức mạnh của đất nước. Giải quyết hài hoà các mối quan hệ lợi ích; bảo đảm công bằng, bình đẳng giữa các dân tộc, giai cấp, tầng lớp xã hội và mỗi người dân trong tiếp cận cơ hội và thụ hưởng thành quả phát triển, không để ai bị bỏ lại phía sau; nêu cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân, cộng đồng với quốc gia - dân tộc.

Việc thường xuyên quán triệt quan điểm “Dân là gốc” phản ánh trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xây dựng, củng cố, phát triển, phát huy sức mạnh của Nhân dân vẫn luôn luôn là chủ trương nhất quán, cơ bản và trở thành giá trị xuyên suốt trong quá trình cách mạng của Đảng. Chỉ có quán triệt và tích cực thực hiện quan điểm đó thì mới bảo đảm vững chắc cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, trước hết là đạt hai mục tiêu 100 năm vào năm 2030 và 2045.

GS, TS. MẠCH QUANG THẮNG
______________________       

1 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 237.

2 - Sđd, Tập I, tr. 25.

3 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 15, Nxb CTQG,      H. 2011, tr. 624.

4 - ĐCSVN – Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 47, Nxb CTQG, H. 2006, tr. 710.

5 - https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ban-chap-hanh-trung-uong-dang/dai-hoi-dang/lan-thu-xi/cuong-linh-xay-dung-dat-nuoc-trong-thoi-ky-qua-do-len-chu-nghia-xa-hoi-bo-sung-phat-trien-nam-2011-1528

6 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 13, Nxb CTQG,  H. 2011, tr. 119.

7 - Sđd, Tập 15, tr. 280.

8 - Sđd, Tập 7, tr. 434.

9 - Sđd, Tập 13, tr. 83.

10 - Sđd, Tập 10, tr. 453.

11 - Sđd, Tập 6, tr. 232.