Hiện nay, dưới tác động của biến đổi khí hậu, các loại hình thiên tai diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan, khó dự báo, gây thiệt hại nặng nề về người, tài sản, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đời sống Nhân dân. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao, toàn diện và cấp bách đối với nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, thảm họa và cứu hộ, cứu nạn. Trong bối cảnh đó, toàn quân cần tiếp tục phát huy cao độ vai trò nòng cốt, xung kích trên tuyến đầu, sẵn sàng ứng phó kịp thời, hiệu quả với mọi tình huống, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Nhận thức rõ tác hại của biến đổi khí hậu, thiên tai, thảm họa và ý thức sâu sắc chức năng, nhiệm vụ được giao, những năm qua, cùng với thực hiện tốt nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, toàn quân đã tích cực, chủ động thực hiện tốt nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa và cứu hộ, cứu nạn, xác định đây là nhiệm vụ chính trị, “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình”.

Trung tướng Lê Quang Đạo phát biểu chỉ đạo tại bế mạc tập huấn công tác thẩm định, kiểm tra nghiệm thu, kiểm tra phòng cháy, chữa cháy toàn quân năm 2026 khu vực phía Bắc. Nguồn: bqp.vn

Bộ Tổng Tham mưu đã kịp thời tham mưu với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng báo cáo với Đảng, Nhà nước hoàn thiện cơ chế, hệ thống chính sách, pháp luật; đồng thời, lãnh đạo, chỉ đạo toàn quân triển khai đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả nhiệm vụ này. Trên “mặt trận không tiếng súng” ấy, Quân đội luôn là lực lượng nòng cốt, xung kích, có mặt sớm nhất, kịp thời nhất ở những nơi khó khăn, hiểm nguy nhất để bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân; đã có nhiều tấm gương cán bộ, chiến sĩ không quản ngại hiểm nguy, dũng cảm hy sinh khi làm nhiệm vụ. Tính riêng từ tháng 01/2024 đến nay, toàn quân đã huy động hơn 1,8 triệu lượt cán bộ, chiến sĩ và hàng chục nghìn lượt phương tiện tham gia ứng phó, xử lý 7.632 vụ thiên tai, sự cố; cứu hộ, cứu nạn 7.562 người và 960 phương tiện; di dời hàng trăm nghìn hộ dân đến nơi an toàn, v.v. Đặc biệt, thực hiện “Chiến dịch Quang Trung” thần tốc, các đơn vị đã điều động hơn 312 nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia xây dựng, sửa chữa hàng chục nghìn ngôi nhà, nhanh chóng ổn định đời sống Nhân dân. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt, xung kích của Quân đội, tô thắm phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, tăng cường tình đoàn kết gắn bó quân dân, xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác này vẫn bộc lộ những hạn chế cần khắc phục: Năng lực dự báo, cảnh báo sớm có mặt chưa theo kịp thực tiễn; tổ chức lực lượng, trang bị chưa đồng bộ; hiệp đồng, phối hợp trong một số tình huống hiệu quả chưa cao; ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số chưa tạo được bước đột phá.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, thiên tai, thảm họa dự báo tiếp tục diễn biến cực đoan, quy mô lớn, phạm vi rộng, gắn với các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu mới, cao hơn đối với nhiệm vụ phòng thủ dân sự. Trước tình hình đó, để phát huy vai trò nòng cốt, xung kích, thực hiện tốt hơn nữa “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình”, toàn quân cần hành động quyết liệt, hiệu quả, tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Một là, đẩy mạnh giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân đối với nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, thảm họa và cứu hộ, cứu nạn. Thực hiện nhiệm vụ quan trọng này, bộ đội thường xuyên hoạt động trong điều kiện khẩn cấp, nguy hiểm, tình huống biến động nhanh, khó dự báo, đòi hỏi xử trí kịp thời, chính xác, hiệp đồng chặt chẽ. Đây là dạng “tác chiến phi vũ trang” trong thời bình, trong đó yếu tố con người, nhất là bản lĩnh chính trị, trách nhiệm và tinh thần “vì Nhân dân quên mình” giữ vai trò quyết định. Vì vậy, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị phải luôn coi trọng và đi trước một bước trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; tăng cường quán triệt nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn cho cán bộ, chiến sĩ và đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa về nhận thức, trách nhiệm của Nhân dân về vấn đề này. Đặc biệt, tập trung quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về phòng thủ dân sự, làm rõ đây là bộ phận cấu thành quan trọng của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới, gắn với bảo đảm an ninh con người, ổn định chính trị - xã hội và phát triển bền vững đất nước.

Về phương thức tiến hành, cần tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo dục, quán triệt theo hướng thiết thực, sát thực tiễn; kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục chính trị với giáo dục truyền thống, bồi dưỡng cho bộ đội động cơ, trách nhiệm, tinh thần dấn thân, không quản ngại khó khăn, gian khổ. Đồng thời, tăng cường thông tin, tuyên truyền, nâng cao kiến thức, kỹ năng, ý thức chủ động ứng phó, xử trí các tình huống. Toàn quân tiếp tục quán triệt và xác định rõ phòng, chống thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ chính trị quan trọng. Trên cơ sở đó, đề cao trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện; chủ động ngăn ngừa, kiên quyết đấu tranh với tư tưởng chủ quan, xem nhẹ, ngại khó khăn, gian khổ; tạo chuyển biến mạnh mẽ, thống nhất về nhận thức và hành động, xây dựng quyết tâm cao, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Thực hiện phá cửa sắt kiên cố trong trang phục phòng hóa tại Hội thao cứu hộ, cứu nạn toàn quân năm 2025. Nguồn: qdnd.vn

Hai là, nâng cao chất lượng công tác tham mưu, chỉ huy, điều hành và hiệp đồng trong phòng, chống thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn. Các cơ quan, đơn vị, trực tiếp là Cục Cứu hộ - Cứu nạn phát huy vai trò Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia trong tham mưu, phối hợp, hiệp đồng, chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ này. Theo đó, chủ động phối hợp, theo dõi, cập nhật, nắm chắc tình hình sự cố, thiên tai, dịch bệnh, môi trường trên phạm vi toàn quốc để đề xuất Bộ Tổng Tham mưu, Bộ Quốc phòng tham mưu cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và kế hoạch phòng thủ dân sự các cấp bảo đảm công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức hoạt động phòng thủ dân sự theo hướng “rõ việc, rõ cơ quan chủ trì, rõ cơ quan phối hợp, rõ thời hạn, rõ kết quả, rõ thẩm quyền”. Trọng tâm là rà soát, tham mưu bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng thủ dân sự; kiện toàn, nâng cao hiệu quả hoạt động của các Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, phù hợp với tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, nghiên cứu, hoàn thiện quy chế phối hợp giữa các bộ, ngành Trung ương và giữa cơ quan, đơn vị với chính quyền địa phương, kịp thời khắc phục những bất cập về cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện.

Cơ quan quân sự địa phương các cấp phát huy vai trò nòng cốt, chủ trì, phối hợp tham mưu cho cấp ủy, chính quyền cùng cấp hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, điều hành, huy động nguồn lực, cơ chế trao đổi thông tin, quy chế phối hợp trong phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa và chuẩn bị chu đáo về mọi mặt theo phương châm “4 tại chỗ”; xây dựng, thẩm định, phê duyệt hệ thống kế hoạch phòng thủ dân sự, phương án ứng phó theo từng cấp độ, phù hợp với đặc điểm địa bàn, trong đó chú trọng các tình huống thiên tai, sự cố lớn. Đặc biệt, tích cực nghiên cứu, tham mưu cho địa phương xây dựng quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển cơ sở hạ tầng, kinh tế - xã hội gắn với phòng, chống thiên tai, thảm họa, nhất là ở các địa bàn có nguy cơ cao. Cùng với đó, tăng cường kiểm tra, sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm, kịp thời bổ sung, phát triển lý luận về phòng thủ dân sự, không ngừng hoàn thiện phương án, kế hoạch, nâng cao chất lượng tham mưu, chỉ đạo, điều hành, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Ba là, kiện toàn tổ chức, lực lượng, trang bị theo hướng tinh, gọn, chuyên sâu, linh hoạt, thực hiện hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”. Cùng với tham mưu kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các cấp trong Quân đội, Bộ Tổng Tham mưu tập trung nghiên cứu, đề xuất tổ chức, biên chế lực lượng phòng, chống thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn trong toàn quân bảo đảm hợp lý, hiệu quả, phù hợp với điều chỉnh tổ chức lực lượng Quân đội; ưu tiên kiện toàn lực lượng chuyên trách, đẩy mạnh xây dựng lực lượng tại chỗ, nòng cốt là lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên, nhất là ở các địa bàn xung yếu, vùng sâu, vùng xa. Trọng tâm là tiếp tục tham mưu đầu tư xây dựng, phát triển lực lượng cơ động của Bộ và các quân khu, quân chủng, binh chủng có trình độ chuyên môn cao gắn với đẩy mạnh đầu tư, mua sắm, cải tiến, hiện đại hóa trang bị, phương tiện theo hướng chuyên dụng, phù hợp với từng loại hình thiên tai, thảm họa, sẵn sàng chi viện, xử lý hiệu quả các tình huống phức tạp, vượt quá khả năng của địa phương. Trước mắt, tập trung kiện toàn tổ chức, biên chế và huấn luyện chuyên sâu 05 Đội tham gia hoạt động hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa của Bộ Quốc phòng theo Hiệp định về quản lý thiên tai và ứng phó khẩn cấp của các nước trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), gồm: Đội cứu sập (Binh chủng Công binh), Đội khắc phục hậu quả môi trường (Binh chủng Hóa học), Đội quân y cứu trợ thảm họa (Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật), Đội sử dụng chó nghiệp vụ tìm kiếm cứu nạn (Bộ đội Biên phòng) và Đội tàu tìm kiếm cứu nạn trên biển (Quân chủng Hải quân), bảo đảm sẵn sàng tham gia các hoạt động cứu trợ trong nước, khu vực và quốc tế. Trên cơ sở đó, tiếp tục nghiên cứu, đề xuất từng bước xây dựng lực lượng chuyên trách phòng thủ dân sự hiện đại cấp quốc gia, làm nòng cốt ứng phó các tình huống thảm họa lớn, phức tạp, liên vùng, liên lĩnh vực, tạo bước đột phá nâng cao năng lực ứng phó trong dài hạn.

Các cơ quan, đơn vị, học viện, nhà trường tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm Thông tư số 111/2025/TT-BQP, ngày 07/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về Quy định công tác huấn luyện, đào tạo phòng thủ dân sự đối với các lực lượng trong Quân đội nhân dân Việt Nam và Dân quân tự vệ; đẩy mạnh đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện, đào tạo phòng thủ dân sự theo hướng sát thực tế, nâng cao kỹ năng ứng phó các loại hình sự cố, thảm họa; kết hợp hiệu quả giữa trang bị truyền thống và trang bị chuyên dụng, hiện đại. Tăng cường tổ chức hội thao, hội thi, luyện tập, diễn tập các tình huống cơ bản và tình huống phức tạp, khẩn cấp; kết hợp chặt chẽ nội dung phòng thủ dân sự trong diễn tập khu vực phòng thủ các cấp, nâng cao trình độ chỉ huy, khả năng hiệp đồng giữa các tổ, đội, xây dựng lực lượng phòng, chống thiên tai, thảm họa và cứu hộ, cứu nạn toàn quân thực sự tinh, gọn, mạnh, chuyên sâu, hiện đại, có khả năng “ứng trực tại chỗ, cơ động nhanh, xử trí hiệu quả” trong mọi tình huống.

Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong phòng, chống thiên tai và cứu hộ, cứu nạn. Thực hiện Quyết định số 934/QĐ-BQP, ngày 13/3/2024 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án phát triển, nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 thuộc lĩnh vực Bộ Quốc phòng quản lý, Bộ Tổng Tham mưu đã chỉ đạo Cục Cứu hộ - Cứu nạn chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, từng bước xây dựng, phát triển hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành về phòng thủ dân sự, ứng phó sự cố, thiên tai và cứu hộ, cứu nạn theo hướng đồng bộ, liên thông, thống nhất từ Bộ Quốc phòng đến đơn vị cơ sở; đồng thời, cập nhật dữ liệu về khu vực trọng điểm, lực lượng, phương tiện, phương án ứng phó,… bảo đảm đầy đủ, chính xác, kịp thời, phục vụ hiệu quả công tác tham mưu, chỉ huy, điều hành.

Trên nền tảng đó, tổ chức xây dựng, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị trong Quân đội và với các bộ, ngành, địa phương, từng bước hình thành hệ thống dữ liệu dùng chung; nghiên cứu, xây dựng hệ thống chỉ huy, điều hành số hóa thống nhất trong toàn quân, từng bước kết nối với hệ thống quốc gia, tích hợp đa nguồn thông tin theo thời gian thực, hỗ trợ ra quyết định nhanh, chính xác, nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành và phối hợp, hiệp đồng trong xử lý các tình huống phức tạp, quy mô lớn. Đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại trong giám sát, phát hiện, cảnh báo sớm, nhất là công nghệ viễn thám, thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn nhằm nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, chuẩn hóa quy trình xử lý thông tin, rút ngắn thời gian truyền đạt mệnh lệnh, nâng cao hiệu quả phối hợp và chất lượng công tác phòng, chống thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn.

Năm là, tăng cường phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ với các lực lượng, địa phương và mở rộng hợp tác quốc tế trong phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn. Các cơ quan, đơn vị tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ dữ liệu, nắm chắc diễn biến của thời tiết, khí tượng, thủy văn, duy trì nghiêm chế độ trực ở các cấp, chủ động phối hợp, hiệp đồng với các lực lượng trên địa bàn, sẵn sàng cơ động, triển khai lực lượng, phương tiện, kiên quyết không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống. Đặc biệt, tiếp tục quán triệt, thực hiện tốt phương châm “4 tại chỗ”, phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương trong huy động, sử dụng lực lượng, phương tiện, triển khai đồng bộ các biện pháp ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, bảo đảm kịp thời, hiệu quả, an toàn. Trong tổ chức thực hiện, cần tính toán khoa học, cụ thể hóa nhiệm vụ cho từng lực lượng, từng khu vực; chú trọng kiểm tra các địa bàn trọng điểm, khu vực xung yếu, kịp thời điều chỉnh phương án, bảo đảm khả năng xử lý linh hoạt mọi tình huống.

Cùng với đó, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về phòng thủ dân sự, cứu hộ, cứu nạn theo hướng thiết thực, hiệu quả; tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, tham gia các cơ chế, diễn đàn khu vực và quốc tế; tổ chức, tham gia các hoạt động diễn tập chung, huấn luyện, đào tạo, nâng cao năng lực; sẵn sàng tham gia hoạt động hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa quốc tế. Đồng thời, chủ động phối hợp với các bộ, ngành liên quan triển khai hiệu quả các chương trình hợp tác song phương, đa phương với các đối tác và các nước trong khu vực, qua đó tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, tổ chức ứng phó.

Ý thức sâu sắc yêu cầu, nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn và vinh dự, trách nhiệm được giao, toàn quân tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, hoàn thành xuất sắc “nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình”, xứng đáng với sự tin tưởng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, góp phần xây dựng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Trung tướng LÊ QUANG ĐẠO, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam