Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy thoái và cạn kiệt tài nguyên có chiều hướng gia tăng, tác động ngày càng sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh quốc gia. Quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, cấp ủy, chỉ huy các cấp trong toàn quân cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp; tích cực, chủ động tham gia bảo vệ tài nguyên và môi trường, góp phần tăng cường tiềm lực, sức mạnh quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc.

Tài nguyên thiên nhiên và môi trường là nguồn lực thiết yếu, không gian sinh tồn, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển bền vững đất nước, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống Nhân dân. Bảo vệ tài nguyên và môi trường là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và mỗi người dân; trong đó, sự tham gia tích cực, chủ động, hiệu quả của cán bộ, chiến sĩ Quân đội là nhân tố rất quan trọng.

Thượng tướng Nguyễn Văn Hiền phát biểu chỉ đạo tại Lễ đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân của Viện Hóa học Môi trường quân sự. Nguồn: qdnd.vn

Trên cơ sở quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường của toàn quân đạt nhiều kết quả quan trọng. Nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, cán bộ, chiến sĩ ngày càng được nâng lên; công tác quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, nhất là quản lý, sử dụng đất quốc phòng đảm bảo chặt chẽ, hiệu quả; việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động quân sự, quốc phòng được duy trì nghiêm túc. Công tác thẩm định, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các dự án đầu tư được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định. Toàn quân đã huy động hàng trăm nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ, cùng hàng chục nghìn lượt phương tiện, trang bị, kịp thời cơ động, xung kích đi đầu trong ứng phó, khắc phục các sự cố hóa chất, xử lý ô nhiễm, dịch bệnh, vệ sinh môi trường.

Đặc biệt, nhiệm vụ xử lý, khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ và chất độc hóa học tồn đọng sau chiến tranh được triển khai quyết liệt, đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần hồi sinh hàng nghìn héc-ta đất, bảo vệ sức khỏe, tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, v.v. Những kết quả đó cho thấy ý thức, trách nhiệm chính trị rất cao của cán bộ, chiến sĩ toàn quân, khẳng định Quân đội không chỉ thực hiện tốt vai trò nòng cốt trong bảo vệ Tổ quốc mà còn tích cực, chủ động, tham gia có hiệu quả vào công cuộc xây dựng, phát triển đất nước, qua đó tiếp tục lan tỏa hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ” trong lòng Nhân dân và bầu bạn quốc tế. Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường trong Quân đội vẫn còn có mặt hạn chế: hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị, công nghệ môi trường ở một số lĩnh vực chưa đồng bộ, hiện đại; vẫn còn hồ sơ về môi trường của một số dự án chưa đáp ứng yêu cầu về tiến độ và chất lượng; việc ứng dụng tiến bộ khoa học, làm chủ công nghệ đối với các lĩnh vực có nhiều tiềm năng còn chưa nhiều; nguồn lực được bố trí trong tổ chức thực hiện điều tra, đánh giá, sử dụng tài nguyên, môi trường ở một số khu vực còn chưa thật tương xứng, v.v.

Hiện nay, trong bối cảnh các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng đan xen, tác động sâu rộng đến ổn định, phát triển của các quốc gia và đời sống Nhân dân, những vấn đề như: hậu quả chiến tranh còn tồn lưu, biến đổi khí hậu, suy thoái tài nguyên, suy giảm đa dạng sinh học và hệ sinh thái, ô nhiễm môi trường, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước,... đang đặt ra những yêu cầu mới, cấp thiết đối với công tác quản trị, bảo vệ tài nguyên và môi trường. Đặc biệt, trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nhanh, bền vững đất nước, củng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh và chủ động ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống, càng đòi hỏi phải quản lý, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên, bảo vệ môi trường, nâng cao hơn nữa khả năng thích ứng, chống chịu trước các tác động bất lợi. Đây vừa là yêu cầu cấp thiết của phát triển nhanh và bền vững, vừa là nội dung thiết thực góp phần xây dựng tiềm lực, sức mạnh quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc và cuộc sống bình yên của Nhân dân.

Cán bộ, nhân viên Viện Hóa học Môi trường quân sự thu gom, xử lý đất, vật liệu nhiễm chất độc CS. Nguồn: qdnd.vn

Trước tình hình đó, toàn quân cần tiếp tục quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nâng cao hơn nữa trách nhiệm trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên; phát huy vai trò nòng cốt, đi đầu trong phòng ngừa, kiểm soát, ứng phó và khắc phục các nguy cơ, sự cố môi trường, góp phần xây dựng Quân đội hiện đại, củng cố tiềm lực quốc phòng và phát triển bền vững đất nước. Theo đó, tập trung thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường. Theo đó, toàn quân, trước hết là cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chỉ thị, chương trình, kế hoạch của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về bảo vệ tài nguyên và môi trường. Xác định rõ đây là nhiệm vụ chính trị, vừa mang tính cấp thiết, vừa cơ bản lâu dài, góp phần lan tỏa bản chất, truyền thống tốt đẹp của Quân đội ta. Trên cơ sở đó, căn cứ chức năng, nhiệm vụ, địa bàn để xác định mục tiêu, yêu cầu, nội dung, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo, đưa vào nghị quyết, kế hoạch để tổ chức thực hiện. Cấp ủy, chỉ huy các cấp, nhất là người đứng đầu, phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, phân rõ trách nhiệm, thẩm quyền của từng cơ quan, đơn vị và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Gắn chặt công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường với thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”.

Cùng với đó, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kịp thời khắc phục những hạn chế, bất cập, không để xảy ra tình trạng xem nhẹ, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai hình thức. Định kỳ đánh giá, rút kinh nghiệm và bổ sung chủ trương, biện pháp phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ và tình hình thực tiễn. Gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên và môi trường với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và cán bộ chủ trì các cấp, góp phần đưa công tác này đi vào nền nếp, thực chất, hiệu quả.

Hai là, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân về công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường. Các cơ quan, đơn vị tiếp tục làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục làm cho cán bộ, chiến sĩ nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò của tài nguyên và môi trường đối với phát triển bền vững đất nước, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng; thấy rõ ý nghĩa, tầm quan trọng và trách nhiệm của Quân đội trong tham gia bảo vệ tài nguyên và môi trường giai đoạn hiện nay. Từ đó, tạo chuyển biến mạnh mẽ, vững chắc về nhận thức và trách nhiệm, thay đổi hành vi, hình thành ý thức tự giác, xây dựng lối sống xanh, văn hóa bảo vệ tài nguyên và môi trường trong mỗi cơ quan, đơn vị. Nội dung tuyên truyền, giáo dục cần toàn diện, thiết thực, trong đó, tập trung vào chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường¹.

Cán bộ, chiến sĩ Vùng Cảnh sát biển 1 phối hợp tổ chức làm sạch bãi biển trên đảo Cô Tô (Quảng Ninh). Nguồn: qdnd.vn

Để công tác tuyên truyền, giáo dục đạt hiệu quả, cần đổi mới nội dung, đa dạng hình thức, phương pháp theo hướng thiết thực, phù hợp với từng đối tượng, địa bàn và gắn với những vấn đề môi trường cụ thể đặt ra ở từng cơ quan, đơn vị. Tiếp tục kết hợp, lồng ghép nội dung trong giáo dục chính trị, phổ biến pháp luật với tổ chức các cuộc thi, hội thảo, diễn đàn, tọa đàm, ngày hội, tuần lễ hưởng ứng bảo vệ tài nguyên và môi trường. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí, truyền thông, nhất là phát huy vai trò của báo chí Quân đội trong tuyên truyền, lan tỏa các phong trào, mô hình, cách làm hiệu quả, gương người tốt, việc tốt của toàn quân trong công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường. Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị chủ động phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc các cấp và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn đứng chân, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển, đảo và những địa bàn thường xuyên chịu tác động của thiên tai. Qua đó, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, hình thành thói quen sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát huy sức mạnh của toàn dân trong bảo vệ tài nguyên, môi trường và bảo vệ Tổ quốc.

Ba là, rà soát, xây dựng, hoàn thiện cơ chế, quy định và phát huy vai trò của toàn quân, nhất là các lực lượng nòng cốt trong bảo vệ tài nguyên và môi trường. Để đáp ứng yêu cầu bảo vệ tài nguyên và môi trường trong tình hình mới, Đảng, Nhà nước ta chủ trương tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường theo hướng chuyển từ tư duy “đối phó thụ động” sang “ứng phó chủ động”, từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và theo mức độ rủi ro; chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ, cảnh báo từ sớm, từ xa các nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường. Theo đó, các cơ quan chức năng chủ động rà soát, tham mưu với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng tiếp tục bổ sung, hoàn thiện, cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và ban hành hệ thống văn bản về bảo vệ tài nguyên và môi trường trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng bảo đảm đồng bộ, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ; xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các cơ quan, đơn vị, nhất là trong phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môi trường. Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật, hoàn thiện Điều lệ Công tác bảo vệ môi trường của Quân đội nhân dân Việt Nam và các quy định có liên quan; nghiên cứu, tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, chuyển giao và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, khắc phục hậu quả chiến tranh. Trong giai đoạn 2026 - 2029, thực hiện tốt việc tham gia sửa đổi, xây dựng các luật về lĩnh vực tài nguyên, môi trường và bổ sung, hoàn thiện các quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật về môi trường có liên quan đến lĩnh vực quân sự, quốc phòng.

Tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt của Binh chủng Hóa học trong phòng, chống, xử lý sự cố hóa chất, chất độc, ô nhiễm môi trường; Binh chủng Công binh trong rà phá bom mìn, vật nổ tồn lưu sau chiến tranh; các lực lượng quân y, hậu cần, kỹ thuật và các cơ quan, đơn vị có liên quan trong quan trắc, kiểm soát, xử lý và khắc phục các tác động bất lợi của môi trường, biến đổi khí hậu đến hoạt động quân sự, quốc phòng, trang thiết bị, vũ khí, cơ sở hạ tầng và sức khỏe bộ đội, Nhân dân. Các cơ quan, đơn vị trong toàn quân chủ động xây dựng, bổ sung kế hoạch, phương án, quy trình ứng phó; chuẩn bị lực lượng, phương tiện, trang bị, vật tư và các điều kiện bảo đảm, nhất là tại địa bàn trọng điểm, khu vực có nguy cơ cao xảy ra sự cố môi trường, sẵn sàng cơ động thực hiện nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Bốn là, đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện, luyện tập, diễn tập, nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó, xử lý các sự cố, bảo vệ tài nguyên và môi trường. Các cơ quan, đơn vị xây dựng kế hoạch huấn luyện, diễn tập, xử lý sự cố môi trường khoa học, chặt chẽ; đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện, diễn tập theo hướng sát thực tiễn, sát chức năng, nhiệm vụ, địa bàn và đối tượng. Chú trọng trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện nguy cơ, biện pháp phòng ngừa, xử trí ban đầu và khắc phục hậu quả sự cố môi trường. Kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết với thực hành, giữa huấn luyện chuyên môn với rèn luyện khả năng chỉ huy, cơ động, sử dụng lực lượng, phương tiện và hiệp đồng xử lý tại chỗ. Tập trung xây dựng, huấn luyện cho các lực lượng nòng cốt, nhất là lực lượng hóa học, công binh và các lực lượng có liên quan.

Tổ chức luyện tập, diễn tập đảm bảo có trọng tâm, trọng điểm, sát phương án, tình huống có thể xảy ra, gắn với thực hiện nhiệm vụ phòng thủ dân sự; trong đó, tập trung vào những tình huống phức tạp, bất ngờ, có tính liên hoàn, nguy cơ gây thiệt hại lớn và đòi hỏi sự tham gia, phối hợp của nhiều lực lượng. Chú trọng kiểm nghiệm cơ chế chỉ huy, điều hành, khả năng huy động, hiệp đồng lực lượng, phương tiện và năng lực xử lý theo cấp độ sự cố. Kịp thời rút kinh nghiệm, bổ sung, hoàn thiện phương án, bảo đảm phối hợp chặt chẽ, xử trí thống nhất, đúng chức năng, hạn chế thấp nhất thiệt hại về người, tài sản, tài nguyên và môi trường.

Cùng với đó, tăng cường hợp tác quốc tế trong huấn luyện, diễn tập, trao đổi kinh nghiệm và nâng cao năng lực phối hợp ứng phó thiên tai, thảm họa, sự cố môi trường, nhất là trên biển. Tiếp tục phát huy hiệu quả các hoạt động diễn tập, giao lưu, phối hợp cứu hộ, cứu nạn giữa quân đội ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia và với quân đội các nước. Qua đó, nâng cao khả năng hiệp đồng, chia sẻ kinh nghiệm và xử lý kịp thời, hiệu quả các tình huống phức tạp, góp phần tăng cường năng lực phòng thủ dân sự và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Năm là, tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; từng bước hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị, góp phần nâng cao năng lực dự báo, giám sát, xử lý các vấn đề về tài nguyên và môi trường. Đây phải được xác định là một trong những khâu đột phá để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường trong Quân đội. Theo đó, giai đoạn 2026 - 2030, các cơ quan, đơn vị, nòng cốt là Quân chủng Hải quân, Viện Khoa học và Công nghệ quân sự, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, Binh chủng Hóa học lập và tổ chức thực hiện đề án, dự án nâng cao năng lực, đẩy mạnh nghiên cứu, bảo đảm đến năm 2030 quan trắc, kiểm soát toàn bộ môi trường biển, khu vực biển xa bờ ở các vùng trọng điểm quốc phòng, an ninh, kinh tế - xã hội; thực hiện các nhiệm vụ, đề án, dự án về khảo sát, đánh giá, quan trắc, kiểm soát, dự báo, giảm thiểu, ứng phó, xử lý, khắc phục, cải thiện các yếu tố tài nguyên và môi trường, biến đổi khí hậu để phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.

Tiếp tục đầu tư, nghiên cứu, phát triển, làm chủ một số công nghệ chiến lược, then chốt, mũi nhọn phục vụ quốc phòng, an ninh và quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, như: công nghệ chế biến tài nguyên đất hiếm, công nghệ sinh học, công nghệ biển sâu. Ưu tiên đầu tư công nghệ hiện đại theo hướng tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, thân thiện với môi trường, giảm phát thải carbon, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn,… trong các doanh nghiệp Quân đội.

Gắn chuyển đổi số với đổi mới phương thức quản lý tài nguyên và môi trường; xây dựng, kết nối, tích hợp, chia sẻ và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu, nền tảng số, từng bước chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu. Nâng cao khả năng phân tích, dự báo, cảnh báo, hỗ trợ ra quyết định; bảo đảm thông tin phục vụ chỉ huy, quản lý được cập nhật, liên thông, thống nhất giữa các cơ quan, đơn vị. Tập trung nguồn lực hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, hệ thống quan trắc, giám sát, kiểm soát và xử lý môi trường đồng bộ, hiện đại; trong đó, chú trọng cải tạo, nâng cấp, duy trì vận hành các hệ thống quan trắc, kiểm soát, xử lý chất thải của các cơ sở bảo đảm hậu cần, kỹ thuật, công nghiệp quốc phòng, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, bệnh viện quân y, cảng quân sự, trung tâm huấn luyện, đơn vị đóng quân tập trung ở doanh trại, bảo đảm đạt các quy chuẩn kỹ thuật về môi trường.

Sáu là, chủ động, tích cực hợp tác trong nước và quốc tế, huy động nguồn lực, nâng cao năng lực bảo vệ tài nguyên và môi trường. Chú trọng hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ môi trường, ứng phó với sự cố môi trường, an ninh môi trường và biến đổi khí hậu, xử lý chất độc hóa học/dioxin, bom, mìn, vật nổ tồn lưu sau chiến tranh; tăng cường trao đổi thông tin, tư liệu, kinh nghiệm và đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn. Tham gia có hiệu quả các diễn đàn hợp tác trong nước, quốc tế về bảo vệ môi trường quân sự; chủ động, sáng tạo trong việc đề xuất các sáng kiến hợp tác song phương, đa phương, khu vực và quốc tế liên quan đến phòng ngừa, ứng phó, kiểm soát ô nhiễm, sự cố môi trường liên vùng, xuyên biên giới.

Với tinh thần chủ động, trách nhiệm, toàn quân tiếp tục phát huy truyền thống, phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, quyết tâm nâng cao chất lượng quản lý, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên; chủ động phòng ngừa, ứng phó, xử lý có hiệu quả các vấn đề, sự cố môi trường, biến đổi khí hậu, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Thượng tướng NGUYỄN VĂN HIỀN, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
____________________        

1 - Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII; Kết luận số 75-KL/TW, ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIV) về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, Chương trình hành động số 31-CTr/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 208/NQ-CP, ngày 04/8/2026 của Chính phủ, Kế hoạch số 907-KH/QUTW, ngày 03/9/2026 của Quân ủy Trung ương; Luật Bảo vệ môi trường; Điều lệ Công tác bảo vệ môi trường của Quân đội nhân dân Việt Nam; Chỉ thị số 81/CT-BQP, ngày 30/6/2026 của Bộ Quốc phòng về việc thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp cấp bách trong công tác bảo vệ tài nguyên và môi trường của Quân đội, v.v.