Nghị quyết Trung ương 8 về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới” được Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa IX) ban hành ngày 12-7-2003. Sau 10 năm triển khai Nghị quyết, bước đầu chúng ta đã có cơ sở thực tiễn để đánh giá những mặt được, những mặt còn hạn chế và nhất là những vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu nhằm thực hiện hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Trước hết, đây là một Nghị quyết có vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (BVTQ); là một bước phát triển mới về tư duy lý luận, có giá trị thiết thực đối với sự chỉ đạo các hoạt động quốc phòng ở nước ta. Thực tiễn đã khẳng định, Nghị quyết Trung ương 8 (NQTƯ8) là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tình hình của thời kỳ mới. Nghị quyết đã trực tiếp góp phần thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh là: bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN. Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được, sau 10 năm thực hiện NQTƯ8 còn có những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung, phát triển để đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ BVTQ trong tình hình mới.

Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 8 của Quân đoàn 4 (Nguồn: qdnd.vn)

Một là, dự báo tình hình thế giới, khu vực và trong nước. Đây là nhân tố tác động trực tiếp đến xác định mục tiêu, nhiệm vụ, phương châm, tư tưởng chỉ đạo và các giải pháp chiến lược để bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và giữ vững chế độ chính trị của đất nước. Do vậy, đánh giá đúng tình hình, dự báo chính xác các nguy cơ đối với đất nước là yếu tố quyết định đến việc hoạch định chiến lược BVTQ.

Trong thời gian tới, tình hình chung có thể vẫn diễn ra cơ bản như NQTƯ8 đã đánh giá. Song đối với Chiến lược, việc phân tích đánh giá, dự báo tình hình cần cụ thể và sát hơn với yêu cầu BVTQ. Ngày nay, tình hình thế giới và khu vực luôn có mối quan hệ chặt chẽ giữa các nước lớn, kể cả các nước có chế độ chính trị - xã hội khác nhau. Trong đó, cần đặc biệt chú ý việc điều chỉnh trọng tâm chiến lược và quan hệ lợi ích giữa các nước lớn đang hình thành các điểm nóng cục bộ. Do vậy, cần dự báo đúng các khả năng, nguy cơ từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Đông Nam Á tác động trực tiếp tới hòa bình, ổn định của đất nước ta. Trong nước, ngoài những thời cơ, thuận lợi, cần đi sâu dự báo những nguy cơ, thách thức sẽ tác động trực tiếp đến an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội và độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, biên giới, biển, đảo của Tổ quốc. Trong đó, chú trọng những tác động tiêu cực từ mặt trái của nền kinh tế thị trường; diễn biến của suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên và mức độ lòng tin vào chế độ chính trị của quần chúng nhân dân… cùng với các thủ đoạn chống phá quyết liệt bằng chiến lược “Diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch.

Những năm qua, mọi diễn biến tình hình trên thế giới, khu vực và trong nước có mối liên hệ mật thiết với nhau. Nguy cơ từ bên ngoài luôn tác động, chi phối đến các nguy cơ bên trong và ngược lại. Nếu chúng ta ngăn ngừa, xóa bỏ được nguy cơ bên trong sẽ là cơ sở, điều kiện để triệt tiêu những tác động từ nguy cơ bên ngoài. Do vậy, trong Chiến lược BVTQ cần phân tích đánh giá đúng tình hình, dự báo sát các khả năng, tình huống có thể xảy ra. Đó là cơ sở hết sức quan trọng để chúng ta xác định các giải pháp chiến lược phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ BVTQ trong thời kỳ mới.

Hai là, xác định đối tác và đối tượng. Đây là một nội dung mới hết sức quan trọng của NQTƯ8, thể hiện sự sáng tạo của Đảng ta về đánh giá đối tượng của cách mạng trong thời kỳ mới. Nghị quyết đã chỉ ra những nguyên tắc cơ bản, xác định tiêu chí để phân loại đối tác, đối tượng và sự chuyển hóa giữa đối tác và đối tượng. Nhờ định hướng đúng, những năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã có những chủ trương, đối sách thích hợp để tranh thủ, phát huy mặt tích cực của các đối tác và hạn chế mặt tiêu cực của các đối tượng và ứng xử khôn khéo, linh hoạt khi có sự chuyển hóa giữa đối tượng thành đối tác và ngược lại trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng và BVTQ.

Tuy nhiên, trong phạm vi Chiến lược, việc phân loại đối tác, đối tượng càng cụ thể, chính xác thì càng có đối sách hợp lý, hiệu quả. Nhưng ngày nay, trong mối quan hệ đối ngoại, thực tế chỉ tồn tại các đối tác. Những đối tác đó được phân định theo tính chất và mức độ khác nhau, như: đối tác truyền thống, đối tác tin cậy, đối tác chiến lược, chiến lược toàn diện... Về đối tượng, Chiến lược không phân định công khai; chỉ dừng lại ở nguyên tắc, tiêu chí mà chưa được cụ thể hóa. Điều đó sẽ khó cho việc xác định chủ trương, biện pháp thích hợp trong đấu tranh quốc phòng, cũng như việc đề ra đối sách hợp lý để chuyển hóa đối tượng thành đối tác và chủ động chuẩn bị xử lý các tình huống. Về đối tác cũng vậy, có phân loại cụ thể tính chất, mức độ quan hệ mới có thể tranh thủ tối đa mặt tích cực và ngăn ngừa chuyển hóa đối tác thành đối tượng.

Phân loại cụ thể các đối tác, đối tượng là công việc hết sức cần thiết, nhưng cũng rất khó khăn; vừa có tính chiến lược, vừa có tính sách lược; vừa công khai, lại vừa cơ mật. Trong Chiến lược BVTQ, các đối tác hoàn toàn có thể công bố công khai khi đã chính thức xác lập mối quan hệ. Nhưng với đối tượng lại là những ẩn số tuyệt mật, được phân loại theo nguyên tắc chặt chẽ và quy chế nghiêm ngặt. Việc phân loại đối tượng phải do cấp lãnh đạo cao nhất tiến hành trong phạm vi hẹp để bảo đảm tính cơ mật. Tuy nhiên, vấn đề khó khăn nhất là giải quyết mâu thuẫn giữa giữ “bí mật” đối tượng với làm cho mọi người “nhận rõ” đối tượng; giữa không xác định rõ đối tượng đấu tranh với yêu cầu có giải pháp chiến lược thiết thực, hiệu quả. 

Từ thực tiễn thực hiện NQTƯ8 cho thấy, điều quan trọng là phải nắm vững nguyên tắc xác định đối tác và đối tượng mà Nghị quyết đã chỉ ra; đồng thời, phải có cách nhìn nhận biện chứng về đối tác và đối tượng. Theo đó, trong một số đối tác cũng tiềm ẩn, hoặc có những mặt mâu thuẫn với lợi ích của ta cần phải đấu tranh. Ngược lại, trong mỗi đối tượng, ở những thời điểm cụ thể, ở những mặt và lĩnh vực nào đó lại vẫn có thể tranh thủ, hợp tác. Như vậy, việc phân định đối tác, đối tượng cần được nghiên cứu cách tiến hành cho phù hợp, trên cơ sở thấu suốt quan điểm của Đảng về “thêm bạn, bớt thù”, “Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy” với tất cả các quốc gia trên trế giới.

Ba là, về mục tiêu, quan điểm, phương châm chỉ đạo. NQTƯ8 đã nêu rõ mục tiêu Chiến lược theo tư duy mới về BVTQ; đưa ra những quan điểm cơ bản về vai trò lãnh đạo của Đảng trong kết hợp thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và BVTQ; đồng thời, xác định những phương châm chỉ đạo phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ Chiến lược. Qua 10 năm thực hiện, có thể thấy mục tiêu, quan điểm, phương châm chỉ đạo Chiến lược BVTQ của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tình hình. Tuy nhiên trong thời gian tới, trước những diễn biến phức tạp, khó lường của tình hình thế giới, khu vực, Chiến lược BVTQ cần tiếp tục nghiên cứu xác định cụ thể hơn về mục tiêu, quan điểm và phương châm chỉ đạo.

Về mục tiêu Chiến lược, không dừng lại ở định nghĩa BVTQ theo Nghị quyết của Đại hội IX: “Bảo vệ Tổ quốc XHCN là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN; bảo vệ sự nghiệp đổi mới và lợi ích quốc gia, dân tộc”¹. Mục tiêu của Chiến lược nên chỉ rõ những vấn đề cần đạt được là: giữ vững môi trường hòa bình ổn định để xây dựng phát triển đất nước; phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc để giữ nước; cảnh giác, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn của các đối tượng gây mất ổn định chính trị, xung đột vũ trang và chiến tranh xâm lược; giữ vững ổn định về mọi mặt nhằm bảo đảm cho xây dựng phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Về quan điểm Chiến lược được xác định trong NQTƯ8 là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với đường lối đối ngoại. Tuy nhiên, qua thực tiễn cần tiếp tục khẳng định quan điểm: giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn với CNXH; kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và BVTQ; xây dựng sức mạnh tổng hợp; phát huy nội lực kết hợp với ngoại lực. Mặt khác, cần xác định rõ quan điểm với từng loại đối tượng để có chủ trương, giải pháp phù hợp. Đi đôi với tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, cần coi trọng phát huy vai trò quản lý của Nhà nước. Từ Nghị quyết của Đảng, cần xây dựng thành Chiến lược BVTQ để đưa chủ trương, đường lối trực tiếp đi vào cuộc sống.

Về phương châm chỉ đạo Chiến lược BVTQ, cần kết hợp chặt chẽ giữa chiến lược và sách lược; tạo sự đồng thuận cao đối với sự nghiệp BVTQ của nhân dân ta ở trong nước và nước ngoài; tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ cao nhất của dư luận quốc tế. Cần đặc biệt coi trọng mối quan hệ giữa yếu tố bên trong với bên ngoài, trong có ấm thì ngoài mới êm, khi toàn dân tộc đoàn kết thành một khối vững chắc thì không thế lực thù địch nào có thể xâm phạm đến độc lập, chủ quyền của dân tộc ta.

Bốn là, về những nhiệm vụ cơ bản trong sự nghiệp BVTQ. NQTƯ8 đã xác định sáu nhiệm vụ cơ bản gắn kết giữa xây dựng và BVTQ. Trong đó, tập trung chủ yếu vào các nhiệm vụ xây dựng đất nước về các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Nhưng với Chiến lược BVTQ thì chưa thể hiện rõ nhiệm vụ đấu tranh trên các lĩnh vực nhất là về an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Vì vậy, Chiến lược cần xác định thêm nhiệm vụ phòng, chống các nguy cơ (an ninh phi truyền thống), giải quyết các tình huống đã dự báo, tập trung vào các nhiệm vụ trọng yếu.

Để BVTQ vững chắc, Chiến lược phải có nhiệm vụ tạo sức mạnh tổng hợp trên cơ sở xây dựng tiềm lực toàn diện của đất nước. Sức mạnh đó không chung chung mà phải nhằm đấu tranh với các đối tượng theo những phương án và tình huống dự kiến. Đi đôi với xây dựng tiềm lực tổng hợp, cần xác định rõ nhiệm vụ xây dựng thế trận BVTQ, liên kết chặt chẽ thế trận của các lĩnh vực. Trong đó, đặc biệt coi trọng kết hợp giữa thế trận quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Cùng với xây dựng tạo sức mạnh tổng hợp, cần coi trọng nhiệm vụ lãnh đạo, điều hành, chỉ huy đấu tranh trên các lĩnh vực, xử lý kịp thời các tình huống. Đó là một nhiệm vụ vừa thường xuyên trước mắt, vừa cơ bản lâu dài. Trong khi Đảng và Nhà nước đặt lên hàng đầu việc lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng phát triển đất nước thì lãnh đạo, chỉ đạo đấu tranh BVTQ cũng cần phải song hành. Hoạt động lãnh đạo, điều hành, chỉ huy được vận hành theo cơ chế thống nhất và tiến hành thường xuyên. Mọi diễn biến tình hình có liên quan đến độc lập, chủ quyền, ổn định chính trị của đất nước phải được chỉ đạo giải quyết kịp thời, triệt để theo phân cấp, không để đến khi phức tạp mới tập trung xử trí.

Nhìn lại 10 năm qua có thể thấy, NQTƯ8 là một bước ngoặt mới, đã làm chuyển biến sâu sắc nhận thức và hành động về BVTQ trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Những kết quả đạt được qua thực tế đã chứng minh NQTƯ8 là hoàn toàn đúng đắn, chính xác, có sự đổi mới, sáng tạo của Đảng ta trong lãnh đạo thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược. Tuy nhiên qua mỗi giai đoạn, do sự vận động, phát triển của tình hình nên có những vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ BVTQ trong thời kỳ mới. Những nội dung nêu trên chỉ là suy nghĩ bước đầu, nhằm góp phần vào việc tiếp tục quán triệt và thực hiện NQTƯ8 (khóa IX) về Chiến lược BVTQ trong thời gian tới.

PGS, TS. HOÀNG XUÂN LÂM
______________

1 - ĐCSVN - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H. 2001, tr. 117.