Nhận thức sâu sắc hậu quả đặc biệt nghiêm trọng của chất độc da cam/dioxin, Đảng và Nhà nước ta đã và đang triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách; đồng thời, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, thể hiện trách nhiệm, nghĩa tình sâu sắc, cùng chung tay xoa dịu nỗi đau da cam.

Trong chiến tranh xâm lược Việt Nam, cách đây 65 năm, ngày 10/8/1961, quân đội Mỹ tiến hành những đợt phun rải chất độc hóa học đầu tiên dọc theo Quốc lộ số 14 (từ Kon Tum đến Đắk Tô) - mở đầu cho “Chiến dịch khai quang” kéo dài suốt một thập niên, để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đối với con người và môi trường Việt Nam, trở thành một trong những thảm họa nghiêm trọng nhất thế kỷ XX.

Từ năm 1961 - 1971, quân đội Mỹ đã tiến hành hơn 19.000 phi vụ, phun rải gần 80 triệu lít chất diệt cỏ xuống miền Nam Việt Nam; trong đó, có khoảng 44 triệu lít chất độc da cam chứa dioxin. Hậu quả là hàng triệu hecta rừng bị hủy diệt, hệ sinh thái ở nhiều vùng bị tàn phá nghiêm trọng; khoảng 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm; trong đó, hơn 03 triệu người là nạn nhân; nhiều gia đình có 03 thế hệ là nạn nhân chất độc da cam¹. Đến nay, vẫn còn hàng trăm nghìn người đang vật vã, đau đớn vì những căn bệnh quái ác do chất độc da cam/dioxin gây nên. Có những mái nhà mà nỗi đau như lắng đọng trong từng hơi thở; nhiều phụ nữ không được hưởng hạnh phúc làm vợ, làm mẹ, cả đời chỉ quẩn quanh bên giường bệnh, lặng lẽ hy sinh, chăm chồng, con là nạn nhân chất độc da cam, đúng như nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã chia sẻ: “Nạn nhân da cam là tột cùng của nỗi đau và nghèo khó”².

Đồng chí Võ Thị Ánh Xuân, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thăm, tặng quả cho nạn nhân chất độc da cam.

Trước thực tế đó, ngày 10/01/2004, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA) chính thức được thành lập. Đây là tổ chức đại diện cho hàng triệu người bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam/dioxin trong chiến tranh. Sự ra đời của Hội là dấu mốc quan trọng trong hành trình thực hiện sứ mệnh vận động nguồn lực để chăm sóc, giúp đỡ và đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam.     

Trong hơn hai thập niên qua, Hội đã khẳng định vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và cộng đồng xã hội với nạn nhân chất độc da cam; là điểm tựa cho nạn nhân trong mọi hoàn cảnh. Hội đã tham mưu, đóng góp ý kiến xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến người tham gia hoạt động kháng chiến và con đẻ bị nhiễm chất độc hóa học; tích cực tham gia các hoạt động đối ngoại nhân dân, tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế trong hành trình đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam.

Quán triệt, thực hiện Chỉ thị số 43-CT/TW, ngày 14/5/2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa XI) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, công cuộc khắc phục hậu quả chất độc hóa học, chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam có chuyển biến rõ nét về nhận thức và hành động của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng ở Trung ương và địa phương. Hệ thống chính sách đối với người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và con đẻ của họ đã từng bước được hoàn thiện. Phong trào “Hành động vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam” do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc, được triển khai sâu, rộng, thu hút nhiều tổ chức, cá nhân tham gia ủng hộ. Truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Thương người như thể thương thân” của dân tộc được phát huy và lan tỏa sâu rộng trong toàn xã hội, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nạn nhân.

Từ khi thành lập đến hết năm 2025, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin các cấp đã vận động được 5.086 tỉ đồng để hỗ trợ, chăm sóc nạn nhân; trong đó, đã hỗ trợ xây dựng, sửa chữa 15.266 căn nhà tình nghĩa; tặng 6.104.113 lượt suất quà trong các dịp lễ, Tết; nuôi dưỡng thường xuyên 6.163 nạn nhân tại các Trung tâm Bảo trợ xã hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin và trong cộng đồng; trợ cấp học bổng, tạo việc làm cho 53.060 nạn nhân; hỗ trợ vốn sinh kế cho 9.868 gia đình nạn nhân; hàng nghìn nạn nhân được phục hồi chức năng, tẩy độc tại Trung tâm Bảo trợ xã hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin của Trung ương Hội và các địa phương, v.v. Đặc biệt, cuộc đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam nhận được sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của bạn bè quốc tế. Vụ kiện của bà Trần Tố Nga - đại diện cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam đối với các công ty hóa chất Mỹ đã sản xuất và cung cấp chất độc da cam/dioxin để quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam tiếp tục diễn ra, thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế và nhận được sự ủng hộ, sẻ chia của đông đảo lực lượng yêu chuộng hòa bình, công lý trên thế giới.

Quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế trong khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Năm 2023, Hạ nghị viện Vương quốc Bỉ đã thông qua Nghị quyết ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam với sự đồng thuận tuyệt đối. Nhiều tổ chức quốc tế, như: Quỹ Aquitara (Bỉ), ABLE (Hoa Kỳ) và các đối tác khác đã triển khai hiệu quả các chương trình hỗ trợ nạn nhân. Chính phủ Hoa Kỳ tăng cường hợp tác xử lý nhiễm dioxin tại các điểm nóng ở Việt Nam, góp phần thúc đẩy nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh và củng cố quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam với các nước và tổ chức quốc tế. 65 năm qua đi, chúng ta càng hiểu sâu sắc hơn về thảm họa da cam ở Việt Nam; thấy rõ sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước, cộng đồng xã hội và bạn bè quốc tế trong hành trình “Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam”.

Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Số lượng người bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam/dioxin còn rất lớn, trong đó có nhiều nạn nhân thuộc thế hệ thứ hai, thứ ba, thậm chí thế hệ thứ tư đang bị dị dạng, dị tật bẩm sinh, v.v. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh kế, cải thiện điều kiện sống cho nạn nhân là yêu cầu cấp thiết. Bên cạnh đó, vẫn còn những trường hợp người hoạt động kháng chiến bị phơi nhiễm chất độc hóa học nhưng chưa được thụ hưởng đầy đủ chính sách do thiếu hồ sơ, giấy tờ hoặc gặp khó khăn trong quá trình giám định, xác nhận đối tượng. Công tác khắc phục ô nhiễm môi trường tại một số khu vực tồn lưu dioxin đòi hỏi nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế.

Trước tình hình đó, để hành trình “Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam” đạt hiệu quả cao, toàn diện và bền vững hơn; thời gian tới, các cấp, ngành, tổ chức và cá nhân liên quan cần tập trung thực hiện đồng bộ, hiệu quả một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục nghiên cứu, tham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật đối với người bị phơi nhiễm, di nhiễm chất độc hóa học trong chiến tranh. Trong đó, tập trung rà soát, tháo gỡ triệt để các vướng mắc về thủ tục, hồ sơ, nhằm tạo điều kiện cho người trực tiếp tham gia hoạt động kháng chiến bị phơi nhiễm chất độc hóa học được thụ hưởng đúng, đủ và kịp thời các chế độ ưu đãi. Chủ động nghiên cứu cơ chế đưa đối tượng là cháu, chắt ruột (của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học) đang bị dị dạng, dị tật bẩm sinh hoặc suy giảm khả năng tự lực trong sinh hoạt vào danh mục hưởng trợ cấp ưu đãi hằng tháng, v.v.

Hai là, tiếp tục tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội đối với hậu quả lâu dài của chất độc da cam/dioxin, tạo cơ sở nâng cao hiệu quả vận động nguồn lực xã hội. Phát huy mạnh mẽ vai trò, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các tổ chức, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và cộng đồng trong việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nạn nhân; chú trọng mở rộng các chương trình nhân đạo, tạo sinh kế bền vững, hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở và khám, chữa bệnh cho nạn nhân, v.v.

Ba là, đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, phát hiện, điều trị,… nhằm giảm nhẹ tối đa ảnh hưởng của chất độc hóa học đối với các thế hệ nạn nhân. Triển khai cuộc điều tra, khảo sát quy mô toàn quốc về số lượng, đối tượng và mức độ bệnh tật của nạn nhân chất độc da cam. Việc xây dựng và số hóa kho dữ liệu đồng bộ này không chỉ giúp đánh giá khách quan, chính xác thực trạng của từng thế hệ nạn nhân (từ F0 đến F3), mà còn tạo cơ sở khoa học vững chắc để tham mưu, hoàn thiện các chính sách hỗ trợ y tế và an sinh xã hội mang tính căn cơ, lâu dài.

Bốn là, tăng cường hợp tác quốc tế trong xử lý ô nhiễm dioxin và hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam; kiên trì đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam bằng các hình thức phù hợp, đúng quan điểm, đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước; đồng thời, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên thế giới. Tập trung mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động phối hợp với các chính phủ, tổ chức quốc tế và đối tác nước ngoài để thu hút nguồn lực tài chính, chuyển giao công nghệ tẩy độc hiện đại tại các điểm nóng. Đẩy mạnh công tác ngoại giao nhân dân, đa dạng hóa các phương thức truyền thông quốc tế nhằm lan tỏa sâu rộng thông điệp về thảm họa da cam ở Việt Nam. Qua đó, tạo sự đồng thuận mạnh mẽ hơn nữa, gắn kết cuộc đấu tranh pháp lý đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam Việt Nam với các phong trào hòa bình, bảo vệ quyền con người.

65 năm - từ thảm họa đến hành trình “Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam” không chỉ là dấu mốc thời gian, mà còn là sự đồng hành của “Đoàn kết - Nghĩa tình - Trách nhiệm - Vì nạn nhân chất độc da cam”. Từ những vùng đất từng bị tàn phá, hôm nay đang hồi sinh; từ những phận đời chịu nhiều thiệt thòi, đang tỏa sáng nghị lực và niềm tin vươn lên; từ nỗi đau chiến tranh, đang lan tỏa thông điệp về giá trị của hòa bình, nhân ái và sự đoàn kết dân tộc. Hành trình ấy vẫn tiếp tục bằng sự chung tay của toàn xã hội và bạn bè quốc tế, bằng trách nhiệm - nghĩa tình của hôm nay và khát vọng của mai sau, làm cho “nỗi đau da cam” dần được xoa dịu, để công lý được khẳng định và những giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt Nam mãi trường tồn. Đó còn là lời cảnh tỉnh, quyết tâm không để những thảm họa chất độc hóa học tương tự tái diễn trên thế giới, góp phần bảo vệ hòa bình, bảo vệ thế hệ tương lai của chúng ta./.

Trung tướng NGUYỄN HỮU CHÍNH, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam
________________________

1 - Hiện nay, ở nước ta vẫn còn hơn 01 triệu nạn nhân chất độc da cam; trong đó, có khoảng 75.000 nạn nhân thế hệ thứ hai (con đẻ), gần 35.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ ba (cháu) và gần 5.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ tư (chắt) của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc da cam/dioxin.

2 - https://dangcongsan.org.vn/haiphong/tin-tuc-hoat-dong/chat-doc-da-cam-da-lam-4-8-trieu-nguoi-viet-nam-bi-phoi-nhiem.html.