I. Sự phát triển tư duy lý luận và quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại

II. Bước phát triển vững chắc của nền quốc phòng toàn dân và vấn đề đặt ra hiện nay

Qua mấy chục năm xây dựng nền quốc phòng toàn dân kể từ khi đất nước thống nhất (năm 1975), dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự tham gia của cả hệ thống chính trị cùng toàn dân, toàn quân, chúng ta đã đạt được những kết quả quan trọng, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Nổi bật là, nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn dân về nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc được nâng lên rõ rệt. Công tác giáo dục quốc phòng và an ninh được triển khai đồng bộ, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc. Tiềm lực quốc phòng không ngừng được củng cố trên tất cả các mặt. Việc kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh ngày càng chặt chẽ, nhất là tại các địa bàn chiến lược, trọng điểm, tuyến biên giới, biển, đảo. Thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân tiếp tục được xây dựng vững chắc. Khu vực phòng thủ các cấp được củng cố toàn diện, góp phần nâng cao khả năng phòng thủ, xử lý hiệu quả các tình huống về quốc phòng, an ninh ngay từ cơ sở. Lực lượng vũ trang nhân dân được xây dựng theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu không ngừng được nâng cao, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, v.v.

Biên đội tàu ngầm Kilo 636 rời bến làm nhiệm vụ. Nguồn: media.chinhphu.vn

Những kết quả, thành tựu đạt được đã góp phần tăng cường sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước nhanh, bền vững. Đồng thời, tạo cơ sở, nền tảng vững chắc để đất nước ta đẩy mạnh xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong kỷ nguyên mới.

Tuy nhiên, bên cạnh những thời cơ, thuận lợi rất cơ bản do đất nước ổn định về chính trị, tiềm lực kinh tế, khoa học, công nghệ và vị thế quốc tế không ngừng được nâng cao thì sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân hiện nay cũng đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới, nhất là những vấn đề đặt ra cần phải giải quyết trong thực tiễn. Trong đó, có vấn đề chủ quan, có vấn đề khách quan, vậy nên chúng ta phải nghiên cứu kỹ, có cách giải quyết phù hợp, thì việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại mới đạt được mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định.

Trước hết là, về nhận thức, tư tưởng. Đây là nhân tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giữ vai trò định hướng và quyết định đến kết quả xây dựng nền quốc phòng toàn dân trong kỷ nguyên mới. Bởi lẽ, chỉ khi có nhận thức đúng đắn, đầy đủ và tư tưởng thống nhất về sự cần thiết, tầm quan trọng của xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong kỷ nguyên mới thì mới tạo được sự đồng thuận cao trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, từ đó chuyển hóa thành ý chí, quyết tâm và thực hiện mới đạt được hiệu quả. Ngược lại, nếu nhận thức không đầy đủ, tư tưởng thiếu thống nhất, thậm chí xem nhẹ quốc phòng thì sẽ dẫn đến chủ quan, mất cảnh giác, ảnh hưởng trực tiếp đến xây dựng tiềm lực, thế trận, sức mạnh quốc phòng của đất nước. Thực tế hiện nay cho thấy, tuyệt đại đa số cán bộ, đảng viên và Nhân dân đều nhận thức, quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng về vấn đề này, thấy rõ mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh, giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và luôn tự giác, trách nhiệm trong thực hiện. Tuy nhiên, còn một bộ phận chưa nhận thức đầy đủ, toàn diện về nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, cá biệt có ý kiến còn cho rằng đất nước đang hòa bình, hội nhập phát triển thì không cần thiết phải đầu tư nhiều cho quốc phòng, mà tập trung nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đất nước, như thế thiết thực hơn.

Cần khẳng định ngay, đây là nhận thức phiến diện, một chiều, lệch lạc phải đấu tranh, làm rõ. Bởi vì, coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu không sai, Đảng ta cũng đã khẳng định như vậy. Nhưng nếu chỉ tập trung phát triển kinh tế một cách đơn thuần mà thiếu chăm lo củng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh thì lại rất sai và phiến diện. Vì muốn phát triển kinh tế cần phải có môi trường hòa bình, ổn định, mà để có môi trường hòa bình, ổn định thì quốc phòng, an ninh phải đủ mạnh, nếu không kinh tế sẽ chịu tác động trực tiếp từ những bất ổn chính trị - xã hội, dẫn đến kém phát triển, ảnh hưởng đến sự nghiệp phát triển đất nước, gây bất lợi cho nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc. Mặt khác, khi kinh tế phát triển sẽ tác động trở lại, tạo nguồn lực đầu tư cho quốc phòng, an ninh dồi dào hơn. Đây là mối quan hệ biện chứng, tác động, thúc đẩy lẫn nhau nên không thể tách rời. Đó mới là tư duy đúng, thể hiện tầm nhìn chiến lược, toàn cục, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới hiện đang hết sức phức tạp, biến động nhanh và rất khó lường. Đối với nước ta, tuy khó xảy ra chiến tranh, nhưng cũng chưa thể loại trừ; bốn nguy cơ vẫn đang tồn tại như Đảng ta đã cảnh báo. Do đó, chúng ta không được phép lơi lỏng, mất cảnh giác, mà luôn luôn phải chú trọng tăng cường quốc phòng, an ninh. Đầu tư cho quốc phòng, an ninh không đối lập với phát triển kinh tế, không phải là mất đi hay lãng phí như một số người nhận thức, mà là cách đầu tư thiết thực, hiệu quả, trực tiếp nhất để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho đất nước phát triển nhanh, bền vững. Vì thế, trong bối cảnh hiện nay, cần phải thể hiện tầm “nhìn cho rộng, suy cho kỹ”, để có sự quyết đoán chính xác, vì lợi ích của quốc gia - dân tộc.

Tất nhiên, thống nhất nhận thức, tư tưởng về tầm quan trọng của quốc phòng, để có sự đầu tư đúng mức là vấn đề không dễ giải quyết trong một thời gian ngắn, cho nên cần phải kiên trì và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, quán triệt quan điểm, đường lối của Đảng về hai nhiệm vụ chiến lược, mối quan hệ biện chứng giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc để cán bộ, đảng viên, Nhân dân nắm vững, thông suốt, thống nhất hành động thì sự nghiệp quốc phòng, an ninh mới đạt được mục tiêu, yêu cầu đã xác định.

Kiểm tra bắn súng AK bài 1 cho quân nhân dự bị Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội. Nguồn: baoquankhu7.vn

Thứ hai, về xây dựng lực lượng quốc phòng. Cùng với xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân thì xây dựng lực lượng quốc phòng toàn dân là nội dung quan trọng nhất của sự nghiệp quốc phòng, bởi nó quyết định tiềm lực, sức mạnh quốc phòng. Theo quan điểm của Đảng, lực lượng quốc phòng là toàn dân; trong đó, lực lượng vũ trang nhân dân giữ vai trò nòng cốt, Quân đội nhân dân giữ vai trò trung tâm. Vì thế để có lực lượng quốc phòng toàn dân vững mạnh đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới, nhất thiết phải coi trọng đầu tư xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Từ Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) cùng với sự phát triển của đất nước, Quân đội nhân dân và Công an nhân dân được đầu tư xây dựng “tinh, gọn, mạnh”; mục tiêu đến năm 2030 theo hướng “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Đến Đại hội XIV (năm 2026), Đảng ta xác định: “Xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại,...”¹. Như vậy, sau nhiều năm xây dựng theo hướng “từng bước hiện đại” thì đến nay, đất nước ta đã hội tụ đủ điều kiện để xây dựng Quân đội hiện đại. Đó là nguyện vọng chính đáng, sự mong mỏi của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và đó cũng là thể hiện sự chuyển hóa về chất của quá trình xây dựng Quân đội.

Để xây dựng Quân đội hiện đại, đòi hỏi phải đồng thời có con người hiện đại và vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại; trong đó, con người luôn là nhân tố quyết định. Về con người, Quân đội nhân dân bao gồm hai thành phần cơ bản: lực lượng thường trực và lực lượng dự bị. Đây là hai thành phần có vị trí, vai trò khác nhau, nhưng gắn bó chặt chẽ, tạo nên sức mạnh tổng hợp của Quân đội. Thực tế hiện nay, việc xây dựng lực lượng thường trực đã và đang được triển khai đồng bộ, bài bản và đạt nhiều kết quả tích cực theo đúng lộ trình, kế hoạch, mục tiêu, yêu cầu đề ra: “Cơ bản hoàn thành điều chỉnh tổ chức Quân đội tinh, gọn, mạnh; đến nay, toàn quân đã điều chỉnh trên 5.000 tổ chức, ưu tiên quân số cho các đơn vị làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, tuyến biên giới, biển đảo”². Tuy nhiên, việc xây dựng lực lượng dự bị động viên gặp những khó khăn nhất định. Đặc biệt, từ ngày 01/7/2025, cả nước triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc xây dựng lực lượng dự bị động viên đặt ra nhiều vấn đề mới cần nghiên cứu, giải quyết phù hợp với thực tiễn.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, thời gian qua, Bộ Quốc phòng đã đưa bộ đội chính quy về công tác tại xã, phường, đặc khu nhằm khắc phục những bất cập trong thực hiện công tác quốc phòng, quân sự địa phương ở cơ sở. Mặc dù vậy, quá trình triển khai vẫn còn không ít khó khăn, đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, kiện toàn tổ chức bộ máy chính quyền, trong đó có cơ quan quân sự địa phương đảm bảo phù hợp cả về cơ cấu, tổ chức và chức năng, nhiệm vụ. Điều này xuất phát từ thực tế, lực lượng thường trực tuy giữ vai trò nòng cốt, đặc biệt quan trọng; tuy nhiên, khi chiến tranh mở rộng quy mô và kéo dài, chúng ta cần phải động viên cục bộ hoặc tổng động viên lực lượng dự bị (gồm con người và vật chất kỹ thuật,…) là yêu cầu tất yếu để bổ sung, phát triển lực lượng, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc. Vì thế, xây dựng lực lượng dự bị động viên vững mạnh ngay từ trong thời bình là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với khả năng huy động sức mạnh quốc phòng và thành bại của chiến tranh. Nếu “nước đến chân mới nhảy”, tức là khi chiến tranh xảy ra mới thực hiện thì chắc chắn sẽ muộn. Hơn thế, chủ động xây dựng lực lượng dự bị động viên từ sớm cũng là sự quán triệt và cụ thể hóa quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, “từ khi nước chưa nguy”, tạo nền tảng vững chắc để chủ động xử lý hiệu quả mọi tình huống quốc phòng, an ninh.

Thứ ba, về xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân. Tạo lập thế trận là nội dung cốt yếu của nghệ thuật quân sự vì thế, quá trình xây dựng nền quốc phòng toàn dân không thể xem nhẹ việc xây dựng thế trận. Đó là thế trận phòng thủ quân khu, thế trận khu vực phòng thủ các cấp được xây dựng ngay từ trong thời bình theo hướng “làng giữ làng, xã giữ xã, tỉnh giữ tỉnh”. Đây là quan điểm cơ bản, chủ trương chiến lược của Đảng được quán triệt và tổ chức thực hiện từ nhiều năm qua theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW, ngày 22/9/2008 của Bộ Chính trị (khóa X) “Về tiếp tục xây dựng các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành khu vực phòng thủ vững chắc trong tình hình mới”. Khi đó nhiệm vụ xây dựng khu vực phòng thủ nói riêng, công tác quốc phòng, quân sự địa phương nói chung được thực hiện rất tốt và được khẳng định: “Quốc phòng, an ninh tiếp tục được tăng cường vững mạnh cả về tiềm lực, lực lượng và thế trận. Nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân, thế trận an ninh nhân dân ngày càng được củng cố; gắn kết chặt chẽ với “thế trận lòng dân” vững chắc, nhất là ở các địa bàn chiến lược trọng điểm, tuyến biên giới, hải đảo”³.

Tuy nhiên, hiện nay khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tổ chức quân sự địa phương có sự thay đổi, nhất là ở cấp xã. Vậy thì việc thực hiện điều chỉnh xây dựng khu vực phòng thủ như thế nào cho phù hợp? Công tác tuyển quân, động viên, chính sách hậu phương Quân đội sẽ thực hiện ra sao để có hiệu quả? Đây chính là những vấn đề cần được cấp ủy, chính quyền và cơ quan quân sự địa phương quan tâm làm tốt, v.v.

Có thể khẳng định, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại là chủ trương chiến lược, đúng đắn của Đảng, vừa cơ bản, lâu dài, vừa quan trọng, cấp thiết. Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, cần phải có bước đi, lộ trình chặt chẽ, khoa học. Vì vậy, việc nắm vững kết quả đã đạt được và những vấn đề đặt ra, trên cơ sở đó xác định và triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp có tính khả thi là rất quan trọng, quyết định đến chất lượng, hiệu quả xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong thời kỳ mới.

MINH ĐẠT - MẠNH HÀ - PHẠM CƯỜNG

(Tiếp theo: III. Đẩy mạnh xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới)