Trên cơ sở kế thừa, phát triển nội dung văn kiện các kỳ đại hội trước, nhất là Đại hội XIII, Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng (sau đây gọi tắt là Dự thảo) được chuẩn bị công phu, thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược, sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy lý luận và phương thức lãnh đạo của Đảng.

1. Chủ đề Đại hội XIV - khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam

Trong Dự thảo, chủ đề Đại hội XIV¹ rất ngắn gọn (gồm 66 từ), được kết cấu, sắp xếp bởi 04 thành tố, gắn bó chặt chẽ với nhau; đã bao quát đầy đủ các vấn đề cốt lõi, định hướng đường lối phát triển đất nước và là cơ sở hội tụ, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc thực hiện thắng lợi mục tiêu, lý tưởng trong những năm tới.

Quang cảnh Hội nghị họp báo quốc tế công bố Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng để lấy ý kiến Nhân dân. Nguồn:qdnd.vn

Thành tố thứ nhất - vai trò lãnh đạo của Đảng. Với cụm từ: “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng”, được đặt ở đầu đã khẳng định mạnh mẽ vị trí trung tâm, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Lá cờ Đảng là biểu tượng cho ý chí, bản lĩnh, trí tuệ, tính chính danh của giai cấp công nhân và Nhân dân lao động Việt Nam. “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng” thể hiện rõ nguyên tắc Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ, là niềm tin tuyệt đối của Nhân dân với Đảng, là tinh thần đoàn kết toàn dân tộc và sự thống nhất cao trong toàn xã hội để thực hiện thắng lợi sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc trên hành trình bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Thành tố thứ hai - nguồn lực của cách mạng Việt Nam. “Chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030” là lời hiệu triệu tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, phản ánh giá trị truyền thống cốt lõi, là nguồn sức mạnh to lớn để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2030 - mốc lịch sử kỷ niệm tròn 100 năm thành lập Đảng. Đây chính là sự cụ thể hóa của tư duy hiện đại - gắn lý tưởng xã hội chủ nghĩa với mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thành tố thứ ba - tinh thần chủ động, tự lực, tự cường. Cụm từ “tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, khẳng định ý chí và tư thế tiến lên của đất nước trong kỷ nguyên mới, thể hiện bản lĩnh độc lập, tự chủ, tự cường và sự chủ động, sáng tạo, linh hoạt của dân tộc Việt Nam trong hội nhập quốc tế. Tự chủ chiến lược là năng lực, bản lĩnh của Đảng ta trong việc tự quyết định đường hướng phát triển, lựa chọn đối tác, phương thức hành động, không bị chi phối bởi bên ngoài. Đó là khả năng hoạch định, thực thi chiến lược một cách độc lập, sáng tạo, phù hợp với điều kiện trong nước và bối cảnh quốc tế. Đó còn thể hiện tầm cao trí tuệ của Đảng, Nhà nước ta trong việc chủ động dự báo, thích ứng và định hình chiến lược phát triển đất nước. Tự cường, chính là khả năng và ý chí của đất nước trong việc tự xây dựng lực lượng, củng cố, phát triển sức mạnh toàn diện về: chính trị, kinh tế, quốc phòng, văn hóa, khoa học,… để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và bản sắc Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thành tố thứ tư - lý tưởng, đích đến của cách mạng Việt Nam. “Vì hòa bình, độc lập, dân tộc, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội” được coi là tuyên ngôn chính trị, phản ánh toàn diện mục tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên mới; là hệ giá trị tổng hợp, thể hiện sự thống nhất giữa mục tiêu quốc gia, lý tưởng xã hội và lợi ích Nhân dân. Trong đó, “hòa bình”, “độc lập” là điều kiện tiên quyết, nền tảng bảo đảm chủ quyền và tự quyết của quốc gia; “dân tộc”, “dân chủ” là sự khẳng định vai trò chủ thể của Nhân dân trong đời sống chính trị; “giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc” là đích đến mà mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là vì Nhân dân, đó là biểu hiện của sự phát triển toàn diện đất nước, kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Cuối cùng, “vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội” thể hiện bản lĩnh chính trị, khẳng định sự kiên định mục tiêu, lý tưởng của cách mạng Việt Nam mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân ta đã lựa chọn.

Như vậy, tổng thể chủ đề Đại hội XIV của Đảng mang ý nghĩa định hướng chính trị và truyền cảm hứng hành động sâu sắc. Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà còn là tuyên ngôn chính trị, khát vọng dân tộc và tầm nhìn chiến lược của Đảng ta trong kỷ nguyên mới. Ngoài ra, còn thể hiện mối quan hệ biện chứng giữa lý tưởng và thực tiễn, giữa mục tiêu lâu dài và nhiệm vụ trước mắt, giữa sự lãnh đạo của Đảng và sức mạnh của Nhân dân. Đây chính là tinh thần “dân là gốc”, là sự kết tinh của bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng Việt Nam trong hành trình vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

2. Kết cấu Báo cáo chính trị - tư duy đổi mới, hành động quyết liệt

So với Đại hội XIII, dung lượng, bố cục nội dung trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng có nhiều điểm mới:

Thứ nhất, dung lượng của Báo cáo chính trị rất ngắn gọn, được trình bày cô đọng, súc tích, thể hiện tính khái quát rất cao, có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm tính hành động, khả thi cao trong triển khai thực hiện. Đồng thời, tránh được sự trùng lặp giữa các văn bản, giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân dễ nhớ, dễ hiểu; các bộ, ban, ngành và địa phương dễ triển khai thực hiện.

Thứ hai, việc tích hợp ba văn kiện quan trọng gồm: Báo cáo chính trị, Báo cáo kinh tế - xã hội và Báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng thành Báo cáo chính trị duy nhất trình Đại hội XIV là bước đột phá lớn trong tư duy lãnh đạo và phương thức quản trị của Đảng ta. Các lĩnh vực chính trị, kinh tế - xã hội và xây dựng Đảng được xem là ba thành phần hữu cơ trong một chỉnh thể phát triển thống nhất; do đó, việc tích hợp giúp tăng cường tính đồng bộ, nhất quán và hiệu quả trong hoạch định đường lối, chính sách, tránh chồng chéo và phân tán trong công tác chỉ đạo. Đồng thời, khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nhằm bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện và bền vững. Báo cáo chính trị không chỉ là văn kiện tổng hợp mà còn là định hướng chiến lược cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới, thể hiện rõ bản lĩnh, trí tuệ và năng lực lãnh đạo, cầm quyền hiện đại của Đảng ta trước yêu cầu đổi mới, hội nhập quốc tế và phát triển bền vững đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ ba, kết cấu dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng về cơ bản được giữ nguyên khung như Báo cáo chính trị của Đại hội XIII, nhưng đã lược bỏ, điều chỉnh thứ tự, tên một số mục cho sát với vị trí, vai trò của từng nội dung, yêu cầu phát triển đất nước và các quan điểm, chủ trương của Đảng đã ban hành về nội dung đó. Ví dụ, mục “III - Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước”². Nội dung này, trong Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII được đặt ở mục “IV - Hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”³. Việc thay đổi này cho thấy, sự phát triển về tư duy của Đảng ta - từ trọng tâm phát triển kinh tế, sang trọng tâm phát triển tổng thể của quốc gia. Điều đó phản ánh rõ mục tiêu xây dựng một thể chế hiện đại, đồng bộ, hướng tới phát triển nhanh, bền vững đất nước. Mục “V - Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam”⁴, trong Báo cáo chính trị Đại hội XIII, nội dung này được đặt ở mục “VII - Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam”⁵. Ở Đại hội XIII, Đảng ta nhấn mạnh việc củng cố, bồi đắp và phát huy những giá trị sẵn có, thì nay chuyển sang tư duy phát triển chủ động, toàn diện và hiện đại. Điều này còn khẳng định văn hóa, con người không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực nội sinh, là trung tâm của chiến lược phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nhìn vào kết cấu dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, chúng ta có thể thấy bức tranh tổng quát về nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam trong nhiệm kỳ tới một cách rõ nét.

3. Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương - bước tiến mới trong phương thức lãnh đạo của Đảng

Lần đầu tiên, Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương được Đảng ta xây dựng và đưa ra thảo luận ngay tại Đại hội - bước đổi mới quan trọng trong phương thức lãnh đạo của Đảng. Nếu như ở các kỳ đại hội trước, sau khi thông qua nghị quyết, Ban Chấp hành Trung ương khóa mới sẽ xây dựng Chương trình hành động, thì ở Đại hội XIV, việc chuẩn bị trước và thảo luận ngay tại Đại hội thể hiện tư duy lãnh đạo chủ động, khoa học và hướng mạnh vào tổ chức thực hiện. Đây là sự chuyển biến từ “nói đi đôi với làm”, từ “xây dựng đường lối” sang “bảo đảm hiệu quả thực thi nghị quyết”. Đồng thời, việc thảo luận Chương trình hành động tại Đại hội thể hiện sâu sắc tinh thần dân chủ trong Đảng. Các đại biểu - đại diện cho trí tuệ, ý chí, nguyện vọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân có cơ hội trực tiếp thảo luận, góp ý, bổ sung để Chương trình hành động phù hợp thực tiễn, có tính khả thi cao. Nhờ đó, nghị quyết sẽ không chỉ mang tính định hướng chính trị mà còn gắn liền với hành động cụ thể, sát với yêu cầu phát triển đất nước.

Bên cạnh đó, việc ban hành và thông qua Chương trình hành động ngay tại Đại hội sẽ giúp quá trình triển khai thực hiện được tiến hành đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, rút ngắn thời gian cụ thể hóa nghị quyết, bảo đảm sớm đưa nghị quyết vào cuộc sống. Đây là biểu hiện sinh động của tinh thần đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; củng cố niềm tin của Nhân dân vào vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng khi “Đất nước ta đã thực sự bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”⁶.

Đại tá, TS. NGUYỄN VĂN PHƯƠNG, Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự
__________________       

1 - “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”.

2 - ĐCSVN – Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng (Tài liệu sử dụng tại đại hội đảng bộ các cấp), Nxb CTQGST, H. 2025, tr. 22.

3 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2021, tr. 128.

4 - ĐCSVN – Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng (Tài liệu sử dụng tại đại hội đảng bộ các cấp), Nxb CTQGST, H. 2025, tr. 27.

5 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2021, tr. 143.

6 - ĐCSVN – Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng (Tài liệu sử dụng tại đại hội đảng bộ các cấp), Nxb CTQGST, H. 2025, tr. 51.