Thời gian đã lùi xa, nhưng Đường Hồ Chí Minh trên biển và những con tàu không số vẫn mãi là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là niềm tự hào và nguồn sức mạnh tinh thần to lớn của Bộ đội Hải quân nhân dân Việt Nam. Phát huy giá trị lịch sử, truyền thống đó trong tình hình mới, Vùng 2 Hải quân triển khai nhiều giải pháp hướng vào xây dựng vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Tầm nhìn chiến lược của Đảng

Sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, đế quốc Mỹ từng bước can thiệp, phá bỏ cam kết, thực hiện âm mưu chia cắt lâu dài đất nước ta, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới.

Trước tình hình đó, Trung ương Đảng sớm nhận định đúng bản chất, xu hướng tình hình và xác định: để bảo vệ thành quả cách mạng và thực hiện sứ mệnh giải phóng miền Nam, không thể trông chờ vào giải pháp hòa bình mà phải chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc đấu tranh lâu dài bằng con đường cách mạng bạo lực. Tháng 5/1959, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Tổng Quân ủy quyết định thành lập Phòng nghiên cứu hoạt động chi viện quân sự cho miền Nam, ngày 19/5/1959, Đoàn công tác quân sự đặc biệt - tiền thân của Đoàn 559 - được thành lập, đảm nhiệm nhiệm vụ mở tuyến vận tải chiến lược xuyên Trường Sơn đưa vũ khí, trang bị và lực lượng vào miền Nam. Tuy nhiên, do địa hình hiểm trở và sự kiểm soát gắt gao của địch, tuyến vận tải đường bộ gặp nhiều thách thức lớn.

Trước thực tế đó, Trung ương Đảng đề ra chủ trương mở một tuyến vận tải đường biển để tăng cường chi viện cho miền Nam. Đây là một quyết định mang tính chiến lược, thể hiện tầm nhìn xa trông rộng của Đảng trong việc tổ chức lực lượng, tận dụng tối đa lợi thế của địa hình, địa lý để phục vụ kháng chiến. Sau một thời gian nghiên cứu, thử nghiệm, rút kinh nghiệm và chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, ngày 23/10/1961, Bộ Tổng Tư lệnh quyết định thành lập Đoàn Vận tải quân sự 759 trên cơ sở Tiểu đoàn vận tải biển 603, chính thức mở tuyến vận tải chiến lược - Đường Hồ Chí Minh trên biển. Đoàn có nhiệm vụ nghiên cứu, cải tiến phương tiện vận tải phù hợp với điều kiện hoạt động trên biển. Đồng thời, tổ chức, huấn luyện vận chuyển vũ khí cho cán bộ, chiến sĩ vận tải, đảm bảo yếu tố bí mật, bất ngờ trước sự phong tỏa của địch, có khả năng ứng phó với những tình huống phức tạp trên biển, kể cả khi bị địch phát hiện, truy đuổi.

Việc thành lập Đoàn 759 (tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân ngày nay) là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự ra đời của Đường Hồ Chí Minh trên biển, một trong những tuyến vận tải chiến lược mang tầm ảnh hưởng lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; đồng thời cũng là bước đi mang tính đột phá, thể hiện sự chủ động, sáng tạo trong nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Tàu không số trên đường vận chuyển vũ khí vào miền Nam. Ảnh tư liệu/Nguồn: qdnd.vn

Giá trị lịch sử của con đường huyền thoại

Đường Hồ Chí Minh trên biển gồm 05 tuyến với tổng chiều dài gần 12.000 hải lý (hơn 22.200km), trở thành cầu nối chiến lược giữa hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến miền Nam, vươn tới những chiến trường xa nhất, khó khăn nhất ở Nam Bộ, Nam Trung Bộ và vùng ven biển Khu 5. Mặc dù bị địch kiểm soát gắt gao, nhưng tuyến vận tải chiến lược này đã vận chuyển một khối lượng lớn vũ khí, đạn dược, quân trang, quân dụng và lực lượng vào miền Nam, trực tiếp bổ sung nguồn lực cho các lực lượng cách mạng góp phần quan trọng tạo dựng và củng cố thế, lực cho chiến trường miền Nam.

Từ lực lượng nòng cốt ban đầu chỉ gồm 38 cán bộ, chiến sĩ, sau một thời gian hoạt động, Đoàn 759 đã phát triển thành lữ đoàn vận tải với quân số ngày càng đông, trình độ ngày càng cao. Từ những con tàu gỗ thô sơ, chủ yếu hoạt động ven bờ, Đoàn 759 đã xây dựng các đội tàu vỏ sắt hiện đại, có khả năng hoạt động xa bờ trong thời gian dài. Các chiến sĩ vận tải quân sự đã phát huy trí tuệ, bản lĩnh, kinh nghiệm đi biển, khéo léo tận dụng tuyến hàng hải quốc tế và vùng biển nước bạn để di chuyển, sử dụng phương pháp hàng hải thiên văn để định hướng. Đồng thời, chủ động ngụy trang, nghi binh, hòa nhập với hoạt động của ngư dân và tàu thuyền dân sự, lựa chọn thời điểm cập bến, giữ vững yếu tố bí mật, bất ngờ, đưa hàng hóa, vũ khí, trang bị đến chiến trường an toàn.

Giai đoạn 1961 - 1975, các đơn vị vận tải quân sự trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển đã vượt qua muôn vàn gian khổ, hy sinh, đương đầu với sự phong tỏa gắt gao, những trận đánh phá ác liệt của địch, tổ chức hàng trăm lượt tàu ra khơi, về đích, kịp thời chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Mỗi chuyến đi là một cuộc đấu trí căng thẳng, quyết liệt với kẻ thù, với thiên nhiên. Cán bộ, chiến sĩ sẵn sàng hy sinh tính mạng, sẵn sàng điểm hỏa khối thuốc nổ đã được bố trí sẵn để hủy tàu, hủy hàng, bảo vệ bí mật cho tuyến đường và bến bãi. Nhiều người con ưu tú của Tổ quốc đã anh dũng hy sinh, ở lại với biển, hóa thân thành sóng nước.

Cùng với Đường Hồ Chí Minh trên bộ, Đường Hồ Chí Minh trên biển là một sáng tạo có ý nghĩa chiến lược. Sự ra đời và hoạt động của tuyến đường là minh chứng sinh động cho tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh, trí tuệ, ý chí tự lực, tự cường và sức mạnh đoàn kết của dân tộc Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Chuẩn Đô đốc Nguyễn Văn Quán, Tư lệnh Vùng kiểm tra công tác chuẩn bị ra quân huấn luyện tại Trung tâm Huấn luyện Vùng.

Phát huy giá trị lịch sử của con đường huyền thoại trong xây dựng Vùng 2 Hải quân vững mạnh

Thời gian tới, dự báo tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp; xung đột quân sự, tranh chấp chủ quyền biển, đảo, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng,… đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Từ thực tiễn phong phú và chiến công rực rỡ của Đư­ờng Hồ Chí Minh trên biển, Vùng 2 Hải quân rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý, tập trung xây dựng Đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc trong mọi tình huống.

Trước hết, tập trung xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị. Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng; nhất là trước yêu cầu cao của nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo; cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ dài ngày trên biển, tính độc lập cao, trong điều kiện sóng gió nguy hiểm, thường xuyên phải xa gia đình; hậu phương của một số đồng chí còn khó khăn, v.v. Để đạt hiệu quả, Đảng ủy Vùng quan tâm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng các cấp và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là ở các đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ trên biển, nhà giàn DK1 bằng việc đột phá “2 chất lượng, 2 nêu cao”, xây dựng chi bộ theo tiêu chí “4 tốt”. Đồng thời, quán triệt sâu sắc đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng, nhất là Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XIII) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XIV) về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; nội dung “2 kiên định”, “2 đẩy mạnh”, “2 ngăn ngừa” và phương châm “5 vững” theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm¹; nhiệm vụ của Quân chủng, của Vùng,… làm cho cán bộ, chiến sĩ nhận thức sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vị trí, tầm quan trọng của biển, đảo và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong tình hình mới cũng như vinh dự, trách nhiệm của Bộ đội Hải quân; qua đó, xây dựng, nâng cao bản lĩnh chính trị, ý chí, quyết tâm chiến đấu cho cán bộ, chiến sĩ.

Đặc biệt, trước tác động nhiều chiều của cơ chế thị trường, mạng xã hội,... Vùng tăng cường công tác nắm, định hướng tư tưởng, nhất là trước những vấn đề nhạy cảm, phức tạp trên biển; chủ động đấu tranh phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Thực hiện tốt các khâu, các bước của công tác quản lý tư tưởng, nắm chắc tình hình, diễn biến tư tưởng của bộ đội; phân tích, đánh giá, phân loại sát thực tế; giải quyết đúng đắn, kịp thời, hiệu quả những vấn đề nảy sinh, bảo đảm sự vững vàng về tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ, tạo sự thống nhất, đồng thuận cao để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các tổ chức, các lực lượng và mọi quân nhân trong thực hiện nhiệm vụ.

Thứ hai, nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu, đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ trong mọi tình huống. Theo đó, Vùng cụ thể hóa thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của cấp trên về công tác huấn luyện² bằng các chỉ tiêu, biện pháp thiết thực, phù hợp với từng đối tượng, đặc điểm địa bàn, biển, đảo. Tập trung huấn luyện sát với thực tế các đối tượng, địa bàn và nhiệm vụ, lấy thực hành và khả năng hiệp đồng xử trí các tình huống trên biển làm trọng tâm. Cùng với huấn luyện cơ bản, tăng cường huấn luyện trong điều kiện thời tiết phức tạp, cường độ cao, chú trọng nâng cao năng lực quan sát, nắm tình hình, nhận định, dự báo và xử trí linh hoạt, chính xác các tình huống.

Đồng thời, quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực chỉ huy, điều hành, nâng cao chất lượng huấn luyện, bảo đảm hậu cần, kỹ thuật và ứng dụng khoa học, công nghệ trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Qua đó từng bước nâng cao chất lượng tổng hợp, khả năng cơ động, hiệp đồng và xử trí tình huống của các lực lượng, bảo đảm Vùng luôn chủ động, không để bị động, bất ngờ, sẵn sàng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Tập trung đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện theo hướng thực chất, chuyên sâu, sát với trang bị và sát với nhiệm vụ; tăng thời gian thực hành huấn luyện trên khí tài thực tế, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết với thực hành, giữa huấn luyện cá nhân và huấn luyện kíp chiến đấu. Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, nhân viên kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao; huấn luyện làm chủ các trang thiết bị mới; đồng thời, phát huy vai trò của cán bộ có kinh nghiệm để kèm cặp, truyền thụ cho cán bộ trẻ, các chiến sĩ trẻ. Gắn huấn luyện, khai thác, sử dụng với bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa và xử trí các tình huống hỏng hóc trong điều kiện thực tế, từng bước nâng cao trình độ, khả năng làm chủ vũ khí, trang bị.

Cùng với đó, Vùng duy trì nghiêm chế độ sẵn sàng chiến đấu, đặc biệt là các tàu tuần tra, trực sẵn sàng chiến đấu trên biển, khu vực các nhà giàn, các đài, trạm và lực lượng, phương tiện tại bến, đảm bảo xuất bến nhanh khi có lệnh. Tăng cường kiểm soát, nắm chắc tình hình trên biển, trên không, tham mưu, đề xuất biện pháp xử lý và sẵn sàng đấu tranh hiệu quả với các tình huống, bảo vệ vững chắc chủ quyền và an toàn các hoạt động kinh tế biển. Đồng thời, thường xuyên rà soát, điều chỉnh, bổ sung các kế hoạch, phương án tác chiến và tổ chức luyện tập nâng cao trình độ tổ chức chỉ huy, hiệp đồng và khả năng chiến đấu của các lực lượng. Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn, góp phần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân trên biển vững chắc.

Lữ đoàn 125 trực bảo vệ chủ quyền khu vực DK1.

Thứ ba, tăng cường xây dựng nền nếp chính quy; quản lý kỷ luật và bảo đảm an toàn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Để tạo chuyển biến tích cực, ổn định vững chắc, không có trường hợp vi phạm pháp luật Nhà nước, kỷ luật nghiêm trọng, Vùng  tiếp tục thực hiện nghiêm “3 dứt điểm”, “3 mẫu mực”; đồng thời, chỉ đạo thực hiện làm việc theo chức trách, hành động theo điều lệnh; duy trì nghiêm chế độ nền nếp sinh hoạt, học tập, công tác; quản lý chặt chẽ quân số, vũ khí, trang bị; kết hợp chặt chẽ giữa chủ động phòng ngừa với xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để giáo dục, răn đe. Các cơ quan, đơn vị gắn xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật với xây dựng môi trường văn hóa, xây dựng, củng cố doanh trại, tàu, đài, trạm, nhà giàn DK1 “chính quy, xanh, sạch, đẹp” để cán bộ, chiến sĩ ngày càng yêu mến, gắn bó với đơn vị. Kịp thời kiểm tra, phát hiện, xử lý nghiêm các vụ việc vi phạm, chú trọng vào các đơn vị đóng quân độc lập, hoạt động phân tán.

Thứ tư, đẩy mạnh đổi mới, nâng cao chất lượng công tác bảo đảm, nhất là bảo đảm hậu cần, kỹ thuật, tài chính cho các nhiệm vụ. Hoạt động của Vùng luôn gắn liền với sử dụng các loại phương tiện tàu, thuyền và vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Do yêu cầu nhiệm vụ, một số tàu, thuyền, lực lượng của Vùng thường xuyên phải vận hành, hoạt động liên tục, dài ngày trên biển trong điều kiện môi trường khắc nghiệt. Vì vậy, Vùng thường xuyên quan tâm đến công tác hậu cần, kỹ thuật, với mục tiêu bảo đảm đầy đủ, kịp thời mọi mặt cho tàu xuất phát nhanh, bí mật, an toàn và hoạt động bám biển lâu dài của các nhà giàn. Theo đó, công tác bảo đảm hậu cần của Vùng hướng vào việc đáp ứng yêu cầu của các đơn vị, lực lượng làm nhiệm vụ tuần tra, trực sẵn sàng chiến đấu trên biển. Vùng tích cực đổi mới phương thức bảo đảm hậu cần theo hướng tăng cường phân cấp cho dưới; thường xuyên điều chỉnh lượng dự trữ vật chất sẵn sàng chiến đấu, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của từng thành phần, lực lượng. Đồng thời, chỉ đạo cơ quan quân y thực hiện tốt công tác quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm, phòng, chống dịch bệnh, bảo đảm bộ đội có sức khỏe dẻo dai, đủ sức hoàn thành tốt nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Hiện nay, các đơn vị của Vùng đang tập trung thực hiện tốt Cuộc vận động 50 và 2 khâu đột phá của ngành Kỹ thuật Quân chủng: “Xây dựng nền nếp chính quy kỹ thuật và làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật”. Để nâng cao hiệu quả, cùng với việc rà soát, kiện toàn đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật, bảo đảm đủ số lượng, Vùng chú trọng công tác bồi dưỡng, nâng cao chất lượng huấn luyện kỹ thuật, làm nòng cốt trong tiến hành công tác kỹ thuật ở đơn vị. Các cơ quan, đơn vị tập trung bổ sung, hoàn thiện hệ thống nội quy, quy định, tiêu chuẩn công tác kỹ thuật, phù hợp với thực tiễn đơn vị; duy trì nghiêm quy định về xây dựng nền nếp chính quy công tác kỹ thuật; thực hiện tốt nhiệm vụ bảo quản, bảo dưỡng, niêm cất, sửa chữa, tăng hạn sử dụng các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật theo đúng quy trình, quy định. Hệ số kỹ thuật của vũ khí, trang bị kỹ thuật luôn đạt và vượt chỉ tiêu quy định từ 03% - 05%; trong đó, vũ khí, trang bị kỹ thuật làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu có K_bđ = 1,0.

Cùng với đó, Vùng chú trọng đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đối ngoại quốc phòng, coi đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định trên biển. Quán triệt sâu sắc đường lối đối ngoại của Đảng, lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Quân chủng Hải quân, Vùng chủ động triển khai các hoạt động đối ngoại quốc phòng theo phương châm chủ động, linh hoạt, hiệu quả, đúng định hướng, trọng tâm, trọng điểm. Những năm qua, Vùng đã phối hợp tổ chức, tham gia nhiều hoạt động đối ngoại quan trọng, tiếp đón các đoàn, tàu Hải quân nước ngoài đến thăm, giao lưu, luyện tập chung; tham gia các diễn tập Hải quân đa phương, qua đó tăng cường hiểu biết, tin cậy, thúc đẩy quan hệ hợp tác với Hải quân các nước. Quá trình thực hiện nhiệm vụ, Vùng đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, từng bước nâng cao chất lượng công tác chỉ huy, điều hành, quản lý, huấn luyện, bảo đảm kỹ thuật, trao đổi thông tin và xử lý tình huống; chú trọng khai thác hiệu quả các trang thiết bị hiện đại, ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu, xây dựng môi trường làm việc số, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả công tác. 

Đường Hồ Chí Minh trên biển với những con tàu không số, gắn liền với tên tuổi, địa danh và những chiến công đặc biệt xuất sắc của quân và dân ta, trở thành mốc son chói lọi không thể phai mờ trong lịch sử dân tộc - một trong những đỉnh cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân, của truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và sức sáng tạo; phản ánh khát vọng cháy bỏng độc lập, tự do, thống nhất đất nước của dân tộc Việt Nam. Những giá trị ấy mãi là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Phát huy truyền thống hào hùng và những kỳ tích của Đường Hồ Chí Minh trên biển, cán bộ, chiến sĩ Vùng 2 Hải quân tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện mới; góp phần xây dựng Vùng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Chuẩn Đô đốc NGUYỄN VĂN QUÁN, Tư lệnh Vùng