Ra đời trong khói lửa chiến tranh cách mạng, suốt 75 năm qua, Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội luôn là lực lượng xung kích đi đầu trên mặt trận văn hóa, tư tưởng; bền bỉ tạo lập niềm tin, hun đúc ý chí và bồi đắp lý tưởng cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân. Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, vai trò ấy tiếp tục được khẳng định và nâng tầm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Ngày 15/3/1951, giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đang diễn ra hết sức ác liệt, Tổng đội Văn công (thuộc Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị) - tiền thân của Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội chính thức được thành lập. Sự kiện này không chỉ đánh dấu sự ra đời của một tổ chức nghệ thuật chuyên nghiệp trong Quân đội, mà còn khẳng định tư duy, tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước, Quân đội về vai trò đặc biệt của văn hóa, nghệ thuật trong chiến tranh cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Lễ đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, dù gặp rất nhiều khó khăn, song từ các chiến khu, hậu phương đến tiền tuyến, những chương trình, tác phẩm ca múa nhạc cách mạng do Tổng đội Văn công sáng tác, dàn dựng và biểu diễn¹ đã phản ánh sinh động đời sống, huấn luyện, chiến đấu, lao động sản xuất của bộ đội và Nhân dân; góp phần thống nhất nhận thức, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, tình đoàn kết quân dân; cổ vũ, động viên bộ đội và Nhân dân vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hy sinh, tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn để quân và dân ta làm nên kỳ tích “56 ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt, máu trộn bùn non; gan không núng, chí không mòn,...”, góp phần vào thắng lợi vĩ đại của Chiến dịch Điện Biên Phủ “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, vai trò xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng của Tổng đội Văn công tiếp tục được khẳng định ở tầm cao mới. Các thế hệ nghệ sĩ - chiến sĩ đã không quản gian khổ, hy sinh, bám sát các chiến trường ác liệt, mang lời ca, tiếng hát, điệu múa đầy ắp tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đến với bộ đội và Nhân dân, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng thống nhất non sông, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, ý chí quyết chiến, quyết thắng. Trên khắp các chiến trường khói lửa, ở đâu cũng in đậm dấu chân của những người nghệ sĩ - chiến sĩ. Tên tuổi của họ gắn liền với “những bài ca đi cùng năm tháng” mãi đi vào ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam, trở thành một phần của lịch sử nền văn hóa nghệ thuật cách mạng Việt Nam² đầy vinh quang và tự hào.

Sau ngày đất nước thống nhất, bước vào giai đoạn phát triển mới, Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội vừa kế thừa truyền thống văn công cách mạng, từng bước đổi mới tư duy sáng tạo, phương thức tổ chức hoạt động. Nhiều chương trình nghệ thuật lớn, có chiều sâu tư tưởng, giá trị nghệ thuật cao được dàn dựng, biểu diễn phục vụ các sự kiện chính trị trọng đại của Đảng, Nhà nước, Quân đội; phục vụ bộ đội và Nhân dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng,... góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của bộ đội và Nhân dân; quảng bá hình ảnh đất nước, con người và Quân đội nhân dân Việt Nam đến với bầu bạn quốc tế; đồng thời, góp phần khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, Quân đội.

Suốt chặng đường 75 năm qua, dù trong chiến tranh hay hòa bình, thuận lợi hay khó khăn, các thế hệ cán bộ, nghệ sĩ của Nhà hát cũng luôn vững vàng về bản lĩnh, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; không ngừng tu dưỡng, học tập, rèn luyện nâng cao trình độ, phẩm chất, năng lực, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ bộ đội và Nhân dân, tỏa sáng phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, người nghệ sĩ - chiến sĩ. Nhiều nghệ sĩ của Nhà hát đã được Đảng, Nhà nước phong tặng các danh hiệu cao quý, Nhân dân và khán giả mến mộ và đánh giá cao. Những phần thưởng cao quý mà Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội được trao tặng³ trong suốt quá trình xây dựng, cống hiến và trưởng thành là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp bền bỉ, thầm lặng của các thế hệ cán bộ, nghệ sĩ của Nhà hát đối với sự nghiệp xây dựng, chiến đấu của Quân đội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Chương trình nghệ thuật phục vụ cán bộ, chiến sĩ Vùng 4 Hải quân.

Hiện nay, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường; các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị gia tăng hoạt động chống phá trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, âm mưu “phi chính trị hóa” Quân đội,... khiến cho mặt trận văn hóa, tư tưởng ngày càng trở nên nóng bỏng, quyết liệt. Ở trong nước, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra nhiều thách thức không nhỏ đối với việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; giữ vững định hướng chính trị, thẩm mỹ trong sáng tác và biểu diễn nghệ thuật. Bước vào thời kỳ mới, nhu cầu thưởng thức văn hóa nghệ thuật của bộ đội và Nhân dân, cũng như yêu cầu nhiệm vụ xây dựng, chiến đấu của Quân đội cũng đòi hỏi ngày càng cao, v.v.

Bối cảnh đó đặt ra cho Nhà hát phải không ngừng đổi mới, phát triển, tiếp tục phát huy tốt hơn nữa vai trò xung kích, tiên phong trên mặt trận văn hóa, tư tưởng, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của bộ đội ngày càng phong phú, cao đẹp. Muốn vậy, cần thực hiện tốt những nội dung, giải pháp chủ yếu sau:

Thứ nhất, kiên định sự lãnh đạo của Đảng, bảo đảm tính định hướng chính trị xuyên suốt trong mọi hoạt động nghệ thuật. Đây là vấn đề có tính nguyên tắc, cơ sở nền tảng để Nhà hát hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, thực sự là lực lượng xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng. Theo đó, Nhà hát thường xuyên quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm của Đảng về văn hóa, văn học, nghệ thuật, đặc biệt là: Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII; quan điểm của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị về phát triển văn hóa, văn học, nghệ thuật trong Quân đội, v.v. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa trong định hướng sáng tác, dàn dựng và biểu diễn; bảo đảm mọi chương trình nghệ thuật đều mang tính Đảng, tính tư tưởng và giá trị thẩm mỹ cao, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước, tỏa sáng phẩm chất cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới.

Cùng với đó, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng đối với toàn bộ quá trình sáng tạo nghệ thuật; tăng cường công tác thẩm định nội dung, định hướng giá trị thẩm mỹ; chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những biểu hiện lệch lạc, xa rời chức năng cao quý của văn hóa nghệ thuật cách mạng. Mỗi tác phẩm, mỗi chương trình không chỉ đáp ứng yêu cầu nghệ thuật, mà trước hết phải là sản phẩm của ý thức chính trị tự giác, thể hiện rõ quan điểm, lập trường của Đảng, góp phần định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân; xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của bộ đội ngày càng phong phú, cao đẹp; góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững chức năng cao quý của văn hóa nghệ thuật cách mạng.

Tiết mục tham gia Liên hoan ca múa nhạc toàn quốc năm 2024.

Thứ hai, bám sát thực tiễn kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và yêu cầu xây dựng Quân đội, phát huy vai trò xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng. Nhà hát nhất quán quan điểm: nghệ thuật cách mạng chỉ thực sự có sức sống và sức chiến đấu khi gắn chặt với sự vận động của đất nước, Quân đội. Trong giai đoạn hiện nay, khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang nỗ lực đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình phát triển nhanh, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa, yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đặt ra đòi hỏi ngày càng cao đối với công tác văn hóa, tư tưởng thì nghệ thuật không chỉ phản ánh hiện thực mà còn phải đồng hành, cổ vũ và góp phần tạo dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho tiến trình phát triển ấy.

Theo đó, Nhà hát tập trung định hướng sáng tác và biểu diễn theo trục nội dung trọng tâm là làm nổi bật tầm vóc mới, khát vọng mới, mục tiêu mới của đất nước và Quân đội trong kỷ nguyên mới; khắc họa hình tượng cao đẹp của người quân nhân cách mạng với bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, tư duy hiện đại, ý chí quyết tâm cao và phẩm chất nhân văn sâu sắc. Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật giàu cảm xúc và sức lan tỏa, các chương trình nghệ thuật phải hướng sâu vào bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, củng cố niềm tin vững chắc vào mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hun đúc khát vọng cống hiến, trách nhiệm công dân và ý chí, quyết tâm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Cùng với đó, Nhà hát tăng cường lựa chọn, sáng tác, dàn dựng và công diễn các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, giàu bản sắc dân tộc, những “bài ca đi cùng năm tháng”,… ca ngợi Đảng quang vinh, Bác Hồ vĩ đại, Tổ quốc và Quân đội anh hùng, v.v. Bằng sự tinh tế, sức thuyết phục và giá trị chân - thiện - mỹ của các tác phẩm đó, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng đời sống văn hóa nghệ thuật của đất nước ngày càng phong phú, cao đẹp; bồi đắp lý tưởng thẩm mỹ đúng đắn cho công chúng,… qua đó góp phần đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa nghệ thuật; tạo động lực tinh thần to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ ba, đổi mới phương thức sáng tạo, biểu diễn theo hướng ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Trong bối cảnh môi trường văn hóa, truyền thông có sự biến đổi nhanh và cạnh tranh gay gắt, việc nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp, hiện đại của hoạt động nghệ thuật là yêu cầu tất yếu. Đối với Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội, đổi mới sáng tạo không chỉ là đòi hỏi để nâng cao tính hấp dẫn của tác phẩm, chương trình nghệ thuật, mà còn là giải pháp trực tiếp tăng cường hiệu quả tác động tư tưởng, nâng cao sức thuyết phục và lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước, Quân đội và khát vọng cống hiến.

Theo đó, Nhà hát tập trung nâng cao chất lượng toàn diện từ khâu sáng tác, dàn dựng đến biểu diễn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong thiết kế sân khấu, âm thanh, ánh sáng và tổ chức chương trình; mở rộng không gian biểu diễn trên các nền tảng số, chủ động tiếp cận công chúng bằng phương thức linh hoạt, phù hợp với xu thế truyền thông mới. Đổi mới phương thức thể hiện nhằm nâng cao tính hấp dẫn, chiều sâu tư tưởng và giá trị thẩm mỹ của tác phẩm, tạo nên sự hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc Quân đội và ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Khi chất lượng nghệ thuật được nâng lên, mỗi tác phẩm không chỉ mang lại giá trị thưởng thức, mà còn trở thành phương tiện tác động sâu sắc vào nhận thức, tư tưởng, tình cảm và niềm tin của công chúng; qua đó góp phần củng cố trận địa tư tưởng, nâng cao sức đề kháng trước những tác động của các sản phẩm văn hóa độc hại và các quan điểm sai trái trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Thứ tư, xây dựng đội ngũ nghệ sĩ - chiến sĩ vững về chính trị, giỏi về chuyên môn, hết lòng phục sự Tổ quốc, phục vụ bộ đội và Nhân dân. Đây là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa quyết định, lâu dài. Theo đó, Nhà hát kết hợp chặt chẽ giữa tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng với đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ; làm cho mỗi nghệ sĩ không chỉ giỏi nghề, mà còn vững vàng về lập trường, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng, nhận thức sâu sắc trách nhiệm của người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa nghệ thuật. Bản lĩnh chính trị của người nghệ sĩ - chiến sĩ được thể hiện không chỉ trong nhận thức, mà còn trong lựa chọn đề tài, cách thể hiện, thái độ nghề nghiệp và phong cách ứng xử đối với bộ đội và Nhân dân; bảo đảm mỗi tác phẩm, mỗi lần biểu diễn của họ đều toát lên tinh thần cách mạng, tính chiến đấu, lý tưởng cống hiến và giá trị nhân văn sâu sắc.

Cùng với đó, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa nội bộ ngày càng trong sạch, lành mạnh, đề cao kỷ luật, tác phong chính quy, tinh thần đoàn kết, sáng tạo; đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ chủ trì, nghệ sĩ có uy tín; xây dựng hình ảnh người nghệ sĩ quân đội mẫu mực cả trong đời sống và trên sân khấu. Khi đội ngũ nghệ sĩ - chiến sĩ thực sự là những hạt nhân chính trị - nghệ thuật vững vàng, các sản phẩm nghệ thuật của Nhà hát càng có nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng, giữ vững uy tín và phát huy hiệu quả tuyên truyền.

Thứ năm, xây dựng Đảng bộ trong sạch vững mạnh, Nhà hát vững mạnh toàn diện, tạo nền tảng tổ chức vững chắc cho vai trò xung kích lâu dài. Vai trò xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng chỉ có thể phát huy bền vững chỉ khi dựa trên sự lãnh đạo đúng đắn của cấp ủy, tổ chức đảng và trên nền tảng một đơn vị có chất lượng tổng hợp cao. Nhận thức rõ điều đó, Đảng bộ Nhà hát tập trung xây dựng cấp ủy, tổ chức đảng ngày càng trong sạch, vững manh, không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, giữ vững vai trò lãnh đạo; đồng thời, đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nghệ sĩ. Đây là nhân tố cốt lõi tạo nên sự thống nhất về ý chí và hành động trong toàn đơn vị.

Cùng với đó, quan tâm xây dựng Nhà hát vững mạnh toàn diện theo tiêu chí mới; duy trì nghiêm nền nếp chính quy, chấp hành kỷ luật, pháp luật; đổi mới phương thức quản lý, điều hành theo hướng khoa học, hiệu quả; thực hiện tinh gọn tổ chức, biên chế gắn với nâng cao chất lượng hoạt động. Mỗi khâu đều được chuẩn hóa, vận hành đồng bộ, bảo đảm cho hoạt động nghệ thuật phát triển đúng hướng, ổn định và có chiều sâu.

Phát huy truyền thống vẻ vang, Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội tiếp tục tiên phong, xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng, chiến đấu của Quân đội, cũng như sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.

Đại tá, NSND. NGUYỄN THỊ BÍCH HẠNH
___________________       

1 - Một số tác phẩm tiêu biểu, như: bài hát “Ca ngợi Đảng Lao động Việt Nam”, do Nhạc sĩ Đỗ Minh sáng tác; bài hát “Qua miền Tây Bắc” của Nhạc sĩ Nguyễn Thành; ca khúc “Hành quân xa”, “Giải phóng Điện Biên” của Nhạc sĩ Đỗ Nhuận, v.v.

2 - Tiêu biểu như các đồng chí: Doãn Nho, Huy Thục, Nguyễn Thành, Lương Ngọc Trác, Trần Quý, Nguyễn Đức Toàn, Lê Lan, Vũ Trọng Hối, Trần Du, Huy Du, v.v.

3 - Danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 2000); Giải thưởng Hồ Chí Minh (năm 2000); Huân chương Độc lập hạng Ba (năm 2011); Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì (năm 2016); 02 Huân chương Quân công hạng Nhì, Ba; 08 Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, Ba; 02 Huân chương Chiến thắng hạng Nhì, Ba; 03 Huân chương Lao động hạng Nhất; 01 Huân chương Ít - xa - la hạng Ba do Nhà nước Lào tặng (năm 2004).