Thực hiện sứ mệnh bảo vệ, kiến tạo cuộc sống ấm no cho đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên ở khu vực biên giới, Binh đoàn 15 đã và đang hiện thực hóa chủ trương chiến lược của Đảng về kết hợp chặt chẽ giữa củng cố quốc phòng với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội bằng nhiều giải pháp thiết thực, hiệu quả, góp phần “thay da, đổi thịt” vùng đất chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, nâng cao đời sống vận chất, tinh thần của Nhân dân, cùng đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.

Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề này, Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử trân trọng giới thiệu chùm bài viết: “Dựng phên giậu vững chắc trên miền biên viễn Tây Nguyên”.

I. Kết hợp quốc phòng với kinh tế - Chủ trương chiến lược, nhất quán của Đảng, Nhà nước ta

Dựng nước đi đôi với giữ nước là quy luật tồn tại và phát triển; là truyền  thống quý báu xuyên suốt lịch sử của dân tộc Việt Nam.

Thực tiễn hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta cho thấy, để quốc gia hưng thịnh, bờ cõi vững bền và Nhân dân ấm no, hạnh phúc, các triều đại phong kiến Việt Nam luôn kết hợp chặt chẽ giữa chăm lo đời sống Nhân dân với củng cố quốc phòng, thực hiện “khoan thư sức dân làm kế sâu gốc bền rễ”; đồng thời, thường xuyên quan tâm xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng theo quan điểm “ngụ binh ư nông”, “động vi binh, tĩnh vi dân”, v.v. Đó là cội nguồn hun đúc nên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nền tảng vững chắc vượt qua mọi thiên tai, địch họa, chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược.

Kế thừa và phát huy truyền thống dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc, từ thực tiễn cách mạng, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển quan điểm “ngụ binh ư nông”, “động vi binh, tĩnh vi dân”,… của ông, cha ta lên tầm cao mới. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Vì cứu quốc, các chiến sĩ đấu tranh ngoài mặt trận, vì kiến quốc, nhà nông phấn đấu ngoài đồng ruộng. Chiến sĩ ra sức giữ gìn nước non. Nhà nông ra sức giúp đỡ chiến sĩ. Hai bên công việc khác nhau, nhưng thực ra là hợp tác. Cho nên hai bên đều có công với dân tộc, đều là anh hùng”¹. Người khẳng định: “Phải đặt phong trào sản xuất và tiết kiệm làm trung tâm của phong trào thi đua ái quốc. Mỗi địa phương, mỗi đơn vị, mỗi gia đình đều nên ký giao kèo thi đua thực hiện kế hoạch sản xuất và tiết kiệm riêng của mình để hoàn thành kế hoạch chung của Chính phủ”², v.v.

Trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn kế thừa, phát huy cao độ truyền thống dân tộc, vận dụng linh hoạt, sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn đất nước. Đặc biệt, nhận thức, tư duy của Đảng về kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế không ngừng được bổ sung, phát triển phù hợp với yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong từng giai đoạn. Tại Đại hội lần thứ X, Đảng ta xác định: “Tiếp tục phát triển các khu kinh tế - quốc phòng, xây dựng các khu quốc phòng - kinh tế với mục tiêu tăng cường quốc phòng, an ninh là chủ yếu, tập trung vào các địa bàn trọng điểm chiến lược và những khu vực nhạy cảm trên biên giới đất liền, biển đảo”³. Đến Đại hội lần thứ XI, Đảng ta nhấn mạnh: “Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng, an ninh; quốc phòng, an ninh với kinh tế trong từng chiến lược quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; chú trọng vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo”⁴. Tại Đại hội lần thứ XII, Đảng tiếp tục phát triển tư duy này, đồng thời bổ sung yêu cầu “khắc phục triệt để những sơ hở, thiếu sót trong việc kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh tại các địa bàn, nhất là địa bàn chiến lược”⁵. Đến Đại hội lần thứ XIII, một lần nữa Đảng ta khẳng định: “Kết hợp có hiệu quả quốc phòng, an ninh với kinh tế, văn hóa, xã hội trong từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội”⁶.

Kế thừa và phát triển quan điểm kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế của các nhiệm kỳ đại hội trước, Đại hội XIV của Đảng xác định: “Gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế”⁷. Có thể thấy, nhận thức, tư duy của Đảng về kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế tại Đại hội XIV có bước phát triển mới, phù hợp với định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Theo đó, việc gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với tăng cường củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong từng chiến lược, từng quy hoạch, kế hoạch và trên từng địa bàn, nhất là địa bàn chiến lược trọng yếu trong giai đoạn hiện nay lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Sự phát triển nhất quán trong tư duy của Đảng qua các kỳ Đại hội thể hiện tầm nhìn chiến lược về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, khẳng định kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế là nguyên tắc cơ bản, một yêu cầu khách quan và giải pháp trọng yếu để tạo dựng tiềm lực, sức mạnh tổng hợp, bảo đảm đất nước phát triển nhanh, bền vững gắn với giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc.

Nhận thức sâu sắc vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng của Tây Nguyên về chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại - địa bàn tiềm năng, tiếp giáp với hai nước bạn Lào và Campuchia; nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, ngày 20/02/1985, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) quyết định thành lập Binh đoàn 15, trực thuộc Bộ Quốc phòng, để thực hiện nhiệm vụ củng cố quốc phòng gắn với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn chiến lược trọng yếu này. Quyết định đó thể hiện tầm nhìn chiến lược, tư duy nhất quán của Đảng và Nhà nước ta trong việc gắn kết chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; phát huy vai trò của Quân đội trong tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, tạo nền tảng xây dựng “phên giậu” vững chắc trên địa bàn biên giới Tây Nguyên.

Thiếu tướng Hoàng Văn Sỹ, Tư lệnh Binh đoàn 15 tặng quà đồng bào các dân tộc Tây Nguyên dịp Tết nguyên đán Bính Ngọ 2026.

“Trồng cây, trồng người” - Dựng phên giậu vững chắc trên miền biên viễn

Thực hiện sứ mệnh tham gia củng cố quốc phòng, bảo vệ biên cương và đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn chiến lược Tây Nguyên, vừa là niềm vinh dự, tự hào, vừa là nghĩa vụ, trách nhiệm chính trị đặc biệt của người lính “Binh đoàn xanh”.

Với tinh thần tiên phong, vượt khó, Binh đoàn 15 thường xuyên phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền các địa phương và đồng bào các dân tộc, tổ chức khai hoang, phục hóa, gieo mầm sinh kế xanh trên miền biên viễn Tây Nguyên, hiện thực hóa phương châm “trồng cây chiến lược để tạo sinh kế cho đồng bào trên địa bàn chiến lược”; đồng thời, triển khai thực hiện hiệu quả nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, tích cực tham gia xây dựng cơ sở chính trị, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần giữ vững an ninh chính trị, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.

Khởi đầu từ những vùng đất biên giới hoang hóa, đầy bom mìn và dấu tích chiến tranh, trong điều kiện thiếu thốn cả về con người, kinh nghiệm và nguồn lực, Binh đoàn 15 bước vào một “mặt trận” hoàn toàn mới. Phát huy bản chất, truyền thống tốt đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn đã cùng đồng bào các dân tộc vượt qua muôn vàn gian khó, kiên trì khai phá đất đai, gây dựng cơ nghiệp, hồi sinh những vùng đất khó, làm thay đổi căn bản diện mạo vùng biên giới mở đường cho Tây Nguyên phát triển.

Với định hướng “trồng cây trước khi đặt nhà”, Binh đoàn đã xác định 02 sản phẩm chủ lực để phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên là cây cao su và cây cà phê; đồng thời, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị mở rộng đất canh tác, tiết giảm chi phí gián tiếp, thực hành tiết kiệm; kêu gọi cán bộ, công nhân, người lao động tranh thủ thời gian, hăng hái thi đua lao động, sản xuất để hoàn thành mục tiêu,  chương trình, kế hoạch sản xuất đã đề ra. Bên cạnh đó, Binh đoàn còn tổ chức xen canh trồng các loại cây ngắn ngày, từng bước mở rộng ngành nghề phục vụ sản xuất, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Với các giải pháp khoa học, phù hợp cùng sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chỉ huy các cấp, sự nỗ lực cố gắng không mệt mỏi của đội ngũ cán bộ, công nhân, người lao động, Binh đoàn 15 đã biến một vùng đất rộng lớn vốn là chiến trường ác liệt, còn nhiều tàn tích của chiến tranh thành những vườn cao su, cà phê, lúa nước,… bạt ngàn, xanh mướt⁸.

Hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững, đảm bảo an sinh xã hội cho đồng bào các dân tộc thiểu số gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn chiến lược Tây Nguyên, Binh đoàn 15 triển khai thực hiện nhất quán chủ trương “phát triển, mở rộng sản xuất đến đâu, thu hút lao động và xây dựng khu dân cư đến đó”; đồng thời khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sẵn có để tham gia phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng. Theo đó, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Binh đoàn 15 thường xuyên phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền các địa phương Tây Nguyên, tổ chức xây dựng và bố trí các cụm, điểm dân cư xen kẽ với các thôn, bản, làng, phù hợp với các khu sản xuất tập trung của các công ty, đơn vị, đội sản xuất trực thuộc Binh đoàn. Tổ chức đưa các hộ gia đình công nhân, người lao động xây dựng các cụm, điểm dân cư dọc theo theo tuyến biên giới, góp phần xóa tình trạng “vùng trắng dân cư” nơi biên giới, “vùng lõm về kinh tế, văn hóa, xã hội”⁹. Các cụm, điểm dân cư mà Binh đoàn 15 xây dựng dọc tuyến biên giới như những pháo đài, phòng tuyến, là những làng, xã chiến đấu, mà ở đó, mỗi người dân, mỗi công nhân, người lao động là một cột mốc sống nơi biên cương; mỗi chiến sĩ cùng với Nhân dân và cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang địa phương tạo thành thế trận phòng thủ liên hoàn, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia - vấn đề mà chỉ Binh đoàn 15 mới làm được.

Cùng với đó, Binh đoàn chỉ đạo các đơn vị, đội sản xuất ưu tiên tuyển chọn, bồi dưỡng, tạo công ăn việc làm ổn định cho đồng bào các dân tộc thiểu số; nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, mở rộng và phát triển các mô hình dạy nghề, tạo điều kiện cho người dân tiếp thu kiến thức mới về khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến để ứng dụng vào sản xuất. Tích cực triển khai thực hiện các mô hình, phong trào, như: “Vườn rau gắn kết”, “Hũ gạo gắn kết”, “Gắn kết hộ….”, “Quỹ tấm lòng nhân ái”, “Thắp sáng đường quê”, “Nâng bước em đến trường”,... tạo điều kiện cho đồng bào mượn đất tái canh cây cao su, hỗ trợ giống vốn, ngày công để trồng lúa và hoa màu ngắn ngày; vận động đồng bào các dân tộc xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, thói quen canh tác manh mún, nhỏ lẻ; tổ chức tặng quà, hỗ trợ gạo, nhu yếu phẩm,… để các gia đình có hoàn cảnh khó khăn thoát khỏi cảnh thiếu đói trong thời điểm giáp hạt, từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, qua đó góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ¹⁰.

Binh đoàn 15 tổ chức khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho công nhân, người lao động và Nhân dân trên địa bàn.

Trên nền tảng phát triển kinh tế gắn với củng cố quốc phòng, Binh đoàn 15 đã phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền các địa phương trên địa bàn tập trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, từ giao thông nông thôn, điện, nước sinh hoạt đến trường học, nhà trẻ, nhà sinh hoạt cộng đồng,… góp phần làm thay đổi diện mạo vùng biên giới Tây Nguyên, nâng cao chất lượng cuộc sống của đồng bào các dân tộc. Cùng với đó, Binh đoàn tích cực giúp đỡ các địa phương xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, đủ sức lãnh đạo, quản lý, điều hành có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế gắn với xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh. Cùng với cấp ủy, chính quyền địa phương và cơ quan chức năng thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao bản lĩnh, phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, trình độ kiến thức, năng lực công tác cho đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số; phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, ban bầu cử địa phương hiệp thương giới thiệu cán bộ của Binh đoàn tham gia ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031,… tạo nền tảng, cầu nối vững chắc giữa Binh đoàn với cấp ủy, chính quyền địa phương trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội gắn với củng cố quốc phòng, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, khu vực phòng thủ địa phương chủ động, vững chắc, góp phần giữ vững an ninh chính trị ở khu vực biên giới.

Song song với đó, Binh đoàn 15 còn thường xuyên duy trì nghiêm chế độ trực sẵn sàng chiến đấu, tổ chức tuần tra, canh gác; kịp thời bổ sung điều chỉnh các phương án, kế hoạch tác chiến; đầu tư kinh phí xây dựng hệ thống công trình phòng thủ, hệ thống hầm hào, kho bãi mang tính lưỡng dụng. Tổ chức xây dựng lực lượng tự vệ vững mạnh, rộng khắp, làm nòng cốt bảo vệ cơ sở sản xuất và địa bàn. Thường xuyên phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, lực lượng Công an, Biên phòng nắm chắc tình hình, xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh ở cơ sở¹¹, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; tích cực đấu tranh làm thất bại âm mưu chống phá của các thế lực thù địch. Ngoài ra, Binh đoàn 15 còn triển khai đồng bộ, sáng tạo, hiệu quả các hoạt động đối ngoại quốc phòng và hợp tác quốc tế theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, Binh đoàn đã mở rộng, phát triển diện tích trồng cao su tại hai nước bạn Lào và Campuchia; đẩy mạnh các hoạt động kết nghĩa với các xã, bản thuộc tỉnh Ratanakiri (Campuchia) và Attapeu (Lào); khám và cấp phát thuốc miễn phí cho nhân dân nước bạn,… góp phần xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định, đồng thời làm sâu sắc thêm tình đoàn kết, hữu nghĩa giữa ba nước Đông Dương.

Với quyết tâm chính trị cao, tinh thần đoàn kết, đổi mới, sáng tạo và sự nỗ lực bền bỉ của cán bộ, công nhân, người lao động, Binh đoàn 15 đã từng bước hiện thực hóa chủ trương kết hợp quốc phòng với kinh tế, kinh tế với quốc phòng của Đảng và Nhà nước. Nổi bật là Binh đoàn đã biến những vùng đất khó khăn nơi biên giới Tây Nguyên thành những vườn cao su, cà phê, lúa nước,… bạt ngàn, xanh mướt; từ đơn vị kinh tế quốc phòng chưa có kinh nghiệm vươn lên thành lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng, an ninh; trở thành “điểm tựa” vững chắc, tin cậy của cấp ủy, chính quyền và đồng bào các dân tộc trên địa bàn biên giới Tây Nguyên, góp phần củng cố “thế trận lòng dân”, giữ vững ổn định chính trị, bảo vệ vững chắc biên cương Tổ quốc.

Số sau: II. Tiếp tục tỏa sáng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” nơi biên giới đại ngàn Tây Nguyên

TRẦN TOÀN - BÁ BÌNH - QUANG TÂM - BÁ MÃO - MINH PHƯƠNG