Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trên biển là yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết đối với Cảnh sát biển Việt Nam trong tình hình mới. Nhận thức rõ điều đó, Cảnh sát biển Việt Nam đã và đang triển khai quyết liệt, đồng bộ nhiều biện pháp để thực hiện tốt vấn đề này, nhằm khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo vệ chủ quyền, duy trì an ninh, an toàn trên biển.

Những năm qua, Biển Đông luôn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, khó lường; các tàu quân sự, chấp pháp, tàu cá dân binh nước ngoài tiến hành các hoạt động trinh sát, khảo sát, thăm dò, đánh bắt hải sản trái phép, xâm phạm vùng biển Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp. Bên cạnh đó, hoạt động của các loại tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm xuyên quốc gia, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển ma túy, vũ khí và tàu cá nước ngoài xâm phạm vùng biển Việt Nam,… diễn biến ngày càng tinh vi.

Huấn luyện nâng cao trình độ kỹ, chiến thuật.

Là lực lượng nòng cốt, chuyên trách thực thi pháp luật và bảo vệ an ninh, an toàn quốc gia trên biển, thời gian qua, Cảnh sát biển Việt Nam đã triển khai quyết liệt, đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giữ vững chủ quyền, bảo đảm an ninh, an toàn trên biển. Với sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chỉ huy các cấp, sự nỗ lực của cán bộ, chiến sĩ, việc thực thi pháp luật trên biển đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Nổi bật là, đã chủ động nắm, phân tích, đánh giá, dự báo chính xác tình hình an ninh trên biển; tăng cường tuần tra, kiểm soát, đấu tranh ngăn chặn, xử lý có hiệu quả các hoạt động tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật trên biển¹; công tác phối hợp với các cơ quan chức năng và lực lượng thực thi pháp luật của các nước được tiến hành thường xuyên, chặt chẽ, hiệu quả,… góp phần giữ vững trật tự, an ninh, chủ quyền trên biển.

Dự báo thời gian tới, tình hình khu vực Biển Đông tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định; an ninh chủ quyền, vi phạm pháp luật, tội phạm xuyên quốc gia, vi phạm có yếu tố nước ngoài, buôn lậu, gian lận thương mại trên biển,… tiếp tục diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, tổ chức chặt chẽ, sử dụng phương tiện, trang bị hiện đại, v.v. Trong khi đó, năng lực tàu thuyền, vũ khí, trang bị kỹ thuật của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam mặc dù đã được đầu tư, nâng cấp, song chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ; địa bàn hoạt động rộng, điều kiện khí hậu, thời tiết trên biển khắc nghiệt,… ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả thực hiện nhiệm vụ. Để nâng cao hơn nữa hiệu quả thực thi pháp luật trên biển, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam tiếp tục triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp, tập trung vào một số giải pháp chủ yếu sau:

Một là, kiện toàn tổ chức biên chế, xây dựng lực lượng Cảnh sát biển “vừa hồng, vừa chuyên”. Đây là giải pháp quan trọng, yếu tố giữ vai trò quyết định việc hoàn thành nhiệm vụ thực thi pháp luật trên biển của lực lượng Cảnh sát biển. Theo đó, tiếp tục tham mưu cho Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đẩy nhanh tiến độ thực hiện các Đề án xây dựng lực lượng Cảnh sát biển đến năm 2020 và những năm tiếp theo. Kiện toàn tổ chức biên chế, quy hoạch, đào tạo đội ngũ cán bộ, xây dựng lực lượng Cảnh sát biển theo hướng tinh, gọn, mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại, giỏi về nghiệp vụ quân sự, pháp luật và đối ngoại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Tập trung giáo dục, quán triệt, xây dựng cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ nói chung và lực lượng thực thi pháp luật trên biển nói riêng có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ, chuyên môn nghiệp vụ tinh thông; tinh thần cảnh giác cao trước âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, các loại tội phạm; không bị cám dỗ; xử lý tình huống trên biển khôn khéo, linh hoạt theo đúng chủ trương, đối sách, đúng pháp luật, thẩm quyền. Tập trung huấn luyện, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ thuật, chiến thuật, chuyên môn nghiệp vụ; tăng cường huấn luyện đêm, huấn luyện trong điều kiện thời tiết phức tạp; coi trọng huấn luyện làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật mới, hiện đại, kỹ năng xử lý các tình huống trong mọi điều kiện, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu, khả năng quản lý, thực thi pháp luật trên biển.

Thực thi pháp luật trên biển.

Hai là, đẩy mạnh hiện đại hóa vũ khí, trang bị, phương tiện kỹ thuật. Cùng với con người, vũ khí trang bị, phương tiện kỹ thuật là một trong những yếu tố góp phần nâng cao năng lực răn đe và hiệu quả thực thi pháp luật. Vì vậy, Cảnh sát biển Việt Nam chủ động tham mưu, đề xuất với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đầu tư mua sắm trang thiết bị nghiệp vụ cho lực lượng thực thi pháp luật trên biển, bảo đảm đồng bộ, hiện đại. Trong đó, tiếp tục triển khai các đề án đóng mới tàu cho lực lượng Cảnh sát biển bảo vệ chủ quyền biển, đảo đến năm 2030 và những năm tiếp theo, tập trung vào các loại tàu tuần tra đa năng có lượng giãn nước lớn, được trang bị hệ thống tự động hóa cao, hoạt động được dài ngày trên biển, có khả năng cơ động nhanh, xử lý hiệu quả các tình huống, trong điều kiện thời tiết phức tạp.

Cùng với đó, nâng cao chất lượng nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong chỉ huy, điều hành; quản lý đóng tàu và làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật tiên tiến, hiện đại. Xây dựng hệ thống kho tàng thông minh, tự động hóa, số hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hiện đại hóa hệ thống chỉ huy - kiểm soát trên biển; liên kết, tích hợp trung tâm dữ liệu và nền tảng số Cảnh sát biển Việt Nam. Đẩy mạnh sử dụng máy bay tuần thám, phương tiện không người lái (UAV, UUV, USV) kết hợp với sử dụng dữ liệu vệ tinh và radar tầm xa nhằm phát hiện sớm các mục tiêu vi phạm từ xa. Tập trung xây dựng hệ thống thông tin liên lạc thông suốt từ Trung tâm Chỉ huy Cảnh sát biển đến các Bộ Tư lệnh Vùng cảnh sát biển, các tàu tuần tra, kịp thời chỉ đạo, điều hành lực lượng. Chủ động phối hợp với các nhà máy để đóng mới, sửa chữa tàu, xuồng, vũ khí, trang bị, phương tiện kỹ thuật, khí tài, đáp ứng yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ.

Ba là, rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Tham mưu Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đề xuất với Quốc hội, Chính phủ xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về phân định ranh giới các vùng biển, góp phần giảm thiểu những bất đồng quan điểm giữa các nước trên biển, giảm nguy cơ xung đột tranh chấp chủ quyền. Trong đó, chú trọng hoàn thiện các quy định về trình tự, thủ tục kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm hành chính và các biện pháp công tác, thẩm quyền điều tra hình sự trên các vùng biển, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Tổ quốc; sửa đổi Luật Cảnh sát biển Việt Nam 2018, hiệp định phân định vùng biển với các nước và các văn bản liên quan đến nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo.

Tuần tra, kiểm tra, kiểm soát trên biển.

Chủ động tham mưu cho các cơ quan chức năng trong việc nghiên cứu tương thích hóa pháp luật quốc gia với điều ước quốc tế; rà soát các quy định về an ninh hàng hải, chống cướp biển, bảo vệ môi trường biển và chống khai thác hải sản bất hợp pháp cho phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Qua đó, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, tạo sự đồng thuận khi phối hợp tuần tra chung với lực lượng thực thi pháp luật trên biển của các nước trong khu vực.

Bốn là, nâng cao chất lượng công tác nghiệp vụ. Đây là giải pháp nhằm chuyển hóa sức mạnh trang bị, phương tiện và pháp luật thành hiệu quả thực tế. Nghiệp vụ cảnh sát biển là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiệp vụ trinh sát quân sự, điều tra hình sự và quản lý hành chính trên biển. Thực hiện 07 biện pháp công tác cảnh sát biển, trong đó tập trung biện pháp pháp luật, biện pháp nghiệp vụ và biện pháp vũ trang. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để Cảnh sát biển Việt Nam tiến hành thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao, làm nòng cốt thực thi pháp luật trên biển.

Trong bối cảnh các loại tội phạm xuyên quốc gia sử dụng công nghệ cao để thực hiện các hoạt động, hành vi vi phạm, việc nâng cao chất lượng nghiệp vụ thực thi pháp luật trên biển không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn. Theo đó, lực lượng Cảnh sát biển tập trung xây dựng mạng lưới trinh sát đa tầng, kết hợp chặt chẽ giữa trinh sát kỹ thuật hiện đại với trinh sát truyền thống. Nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích, tổng hợp thông tin để dự báo chính xác các khu vực “nóng” về buôn lậu, gian lận thương mại, an ninh chủ quyền, vi phạm, tội phạm; nâng cao năng lực điều tra và xử lý các hành vi vi phạm trên tinh thần thượng tôn pháp luật.

Năm là, tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng và lực lượng thực thi pháp luật trên biển của các nước. Phối hợp, hiệp đồng với các lực lượng Hải quân, Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Công an,… phát huy sức mạnh tổng hợp nhằm tăng cường và củng cố thế trận an ninh nhân dân trên biển. Thường xuyên phối hợp với cấp ủy, chính quyền các tỉnh, thành phố ven biển để tuyên truyền, giáo dục pháp luật, vận động Nhân dân tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật trên biển. Đẩy mạnh xây dựng “thế trận lòng dân” trên biển, xây dựng mạng lưới cơ sở tin cậy từ các nghiệp đoàn nghề cá, các tàu vận tải và công nhân trên các giàn khoan dầu khí, phát huy “tai mắt” của ngư dân hoạt động trên biển; kết hợp chặt chẽ thế trận an ninh nhân dân với thế trận quốc phòng toàn dân; xây dựng, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa các lực lượng để phát huy sức mạnh tổng hợp trong thực thi pháp luật trên biển.

Phối hợp, mở rộng quan hệ hợp tác với các nước, tạo sự đồng thuận, hạn chế những bất đồng, khác biệt, tăng cường hiểu biết, tin cậy vì một môi trường biển hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển. Cảnh sát biển tiếp tục duy trì và mở rộng các kênh liên lạc trực tiếp với lực lượng thực thi pháp luật trên biển của các nước; tham gia tích cực, có trách nhiệm trong các cơ chế, diễn đàn đa phương, như: Hiệp định hợp tác khu vực chống cướp biển và cướp có vũ trang (ReCAAP), Hội nghị những người đứng đầu Cảnh sát biển các nước châu Á (HACGAM), Diễn đàn Tư lệnh lực lượng thực thi pháp luật trên biển các quốc gia Đông Nam Á (SEAMLEI), Hội nghị Cảnh sát biển toàn cầu (CGGS), v.v.

Tăng cường phối hợp tuần tra liên hợp, diễn tập chung về tìm kiếm, cứu nạn, chống cướp biển và phòng, chống ô nhiễm môi trường biển,… qua đó, không chỉ nâng cao năng lực toàn diện cho lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam mà còn xây dựng lòng tin chiến lược giữa Việt Nam các nước đối tác, khẳng định vị thế, uy tín và năng lực chuyên trách của Cảnh sát biển Việt Nam trong thực thi pháp luật.

Thiếu tướng TRẦN VĂN LƯỢNG, Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Cảnh sát biển Việt Nam
_______________________        

1 - Giai đoạn 2020 - 2025, bắt giữ, điều tra, xử lý 6.630 vụ/8.260 đối tượng tội phạm, vi phạm pháp luật trên biển với tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính và tang vật ước tính trên 1.000 tỉ đồng.