Trải qua 70 năm xây dựng, phát triển, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã nỗ lực phấn đấu, góp phần quan trọng vào bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa quân sự Việt Nam, khẳng định vai trò cơ quan đầu ngành của hệ thống bảo tàng Quân đội - một thiết chế văn hóa đa năng, tổng hợp, đặc biệt tiêu biểu của Quân đội và quốc gia.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, Tổng Quân ủy đã chỉ đạo các đơn vị trong toàn quân sưu tầm tư liệu về thành tích chiến đấu để tiến tới thành lập bảo tàng các đơn vị và bảo tàng của Quân đội nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống đánh giặc, giữ nước của dân tộc và tăng cường hoạt động công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội.

Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) thăm và làm việc tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (12/2024).

Ngày 17/7/1956, Tổng cục Chính trị ra Quyết định số 14/QĐ thành lập Ban Xây dựng Bảo tàng Quân đội¹. Sau 03 năm xây dựng, ngày 12/12/1959, Bảo tàng vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội đến duyệt nội dung trưng bày và cho phép khai trương. Trong sự kiện quan trọng này, Bác Hồ đã huấn thị: Bảo tàng Quân đội là một cuốn sử sống, có tác dụng rất to lớn đến việc giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta cho người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ. Bảo tàng Quân đội còn giúp khách nước ngoài hiểu rõ về Việt Nam ta, về cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta, vì vậy Bảo tàng phải tạo điều kiện tốt nhất để cho khách đến tham quan². Những lời căn dặn của Người luôn được cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Bảo tàng ghi nhớ và lấy đó làm tôn chỉ, mục đích, kim chỉ nam trong hoạt động, công tác.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Bảo tàng đã tổ chức nhiều đoàn cán bộ vào các chiến trường: Khu 5, Nam Bộ, Đường 9 Nam Lào,… thu thập hàng nghìn hiện vật quý. Dù trong điều kiện khó khăn, gian khổ, ác liệt, các bộ sưu tập vẫn được lưu trữ, bảo quản khoa học, vẹn toàn. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền cũng được quan tâm đẩy mạnh thông qua các cuộc triển lãm lưu động, phát hành các bộ ảnh với nhiều chủ đề phục vụ các đơn vị chiến đấu và gửi đi tuyên truyền ở nước ngoài. Từ năm 1965 đến 1975, Bảo tàng đã phục vụ gần 02 triệu lượt khách, trong đó có hàng trăm du khách đến từ hơn 80 quốc gia, thiết thực lan tỏa lịch sử truyền thống quân sự của dân tộc, tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Sau khi đất nước thống nhất, Bảo tàng vừa duy trì hoạt động ở miền Bắc, vừa xây dựng cơ sở ở phía Nam và tích cực sưu tầm hiện vật ở trong nước và nước bạn Lào, Campuchia; kịp thời bổ sung hiện vật trong chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và phía Bắc cũng như làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Hơn 06 thập niên hoạt động dưới chân di tích Cột cờ Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã thực sự trở thành điểm đến hấp dẫn với khách tham quan trong và ngoài nước.

Đặc biệt, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, tháng 11/2024, công trình bảo tàng mới có quy mô lớn, tiên tiến, hiện đại, chính thức đi vào hoạt động. Đây là một trong những công trình tiêu biểu chào mừng kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Với hơn 150 nghìn hiện vật, gồm nhiều loại hình và chất liệu, trong đó có nhiều bảo vật quốc gia, hiện vật có giá trị, Bảo tàng đã trở thành một thiết chế văn hóa đa năng, tổng hợp, đặc biệt quan trọng, tiêu biểu của Quân đội và quốc gia; phản ánh toàn diện, sâu sắc, có hệ thống, đa dạng, phong phú, hài hòa và hấp dẫn về lịch sử quân sự của dân tộc qua các thời kỳ; “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, niềm tự hào của Quân đội, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần của cán bộ, chiến sĩ, Nhân dân cả nước và du khách quốc tế đến Việt Nam³. Với những kết quả đạt được trong 70 năm qua, Bảo tàng đã vinh dự được Nhà nước tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý⁴­.

Khách tham quan Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tại vị trí Cột cờ Hà Nội.

Tự hào với kết quả đã đạt được, để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ, phấn đấu xây dựng Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam xứng tầm khu vực và quốc tế, thực sự trở thành biểu tượng của sức mạnh tinh thần dân tộc, một trung tâm giáo dục truyền thống hiện đại, có sức lan tỏa sâu rộng, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa quân sự Việt Nam, Bảo tàng tập trung thực hiện tốt một số nội dung sau:

Một là, quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa quân sự. Bảo tàng tiếp tục quán triệt và triển khai thực hiện có hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị của trên về công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa quân sự của dân tộc Việt Nam, trọng tâm là Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII và Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về phát triển văn hóa Việt Nam. Quá trình thực hiện, chủ động xây dựng kế hoạch, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong và ngoài Quân đội nghiên cứu, tham mưu, đề xuất với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam về công tác bảo tồn, bảo tàng trong Quân đội. Tích cực, chủ động, nhạy bén, khách quan, kiên định về nguyên tắc trong nhận định, đánh giá, bảo đảm mọi hoạt động, công tác của ngành luôn bám sát thực tiễn, đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Hai là, thực hiện tốt công tác hướng dẫn nghiệp vụ, nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ, nhân viên. Đảng ủy, Ban Giám đốc Bảo tàng tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhân viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ quân sự, chuyên môn nghiệp vụ cao. Phát huy vai trò nêu gương, tính tiền phong gương mẫu trong thực hiện nhiệm vụ: khơi dậy và nêu cao tinh thần “7 dám”, phương châm “5 vững”⁵ làm nền tảng vững chắc để mỗi cán bộ, nhân viên, chiến sĩ, người lao động cống hiến hết mình, xứng đáng là những người gìn giữ và truyền lửa lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Phát huy vị thế, vai trò là một trong những bảo tàng hàng đầu của quốc gia và đầu ngành trong hệ thống bảo tàng Quân đội, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tiếp tục hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ đối với hệ thống bảo tàng, nhà truyền thống của các cơ quan, đơn vị trong toàn quân thông qua các hội nghị tập huấn, bồi dưỡng. Bên cạnh đó, tiếp tục cử cán bộ, nhân viên tham quan, học tập kinh nghiệm tại bảo tàng quân sự của các nước trong khu vực và thế giới thông qua hoạt động đối ngoại quốc phòng và khuôn khổ Hội đồng Bảo tàng quốc tế; mời các chuyên gia về lĩnh vực bảo tàng, giáo dục di sản đến trao đổi, tập huấn để không ngừng nâng cao trình độ, cập nhật xu thế mới cho cán bộ, nhân viên.

Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tại vị trí mới, phường Xuân Phương, Thành phố Hà Nội.

Ba là, đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp trưng bày triển lãm. Trước yêu cầu cao của công tác giáo dục, tuyên truyền, thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số quốc gia, Bảo tàng tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tiến hành công tác bảo tàng, bảo tồn, tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng, hiệu quả. Theo đó, Đảng ủy, Ban Giám đốc Bảo tàng chỉ đạo cấp ủy, chỉ huy các phòng, ban đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ và hiện đại hóa trưng bày theo xu hướng bảo tàng tiên tiến trên thế giới; phát triển bảo tàng số và các hình thức trưng bày tương tác, trải nghiệm, không gian số với công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trí tuệ nhân tạo (AI), v.v. Qua đó, giúp cho mỗi hiện vật không chỉ được trưng bày mà còn có thể “kể chuyện”, tương tác và đến với công chúng trong nước và quốc tế một cách sinh động, hiện đại. Cùng với đó, mở rộng giao lưu, hợp tác nhằm quảng bá hình ảnh, giá trị lịch sử - văn hóa quân sự Việt Nam ra thế giới. Tích cực tham gia hoạt động của Hội đồng Bảo tàng quốc tế, xúc tiến ký kết các thỏa thuận hợp tác với bảo tàng quân sự các nước; tổ chức triển lãm lưu động ở nước ngoài và đăng cai các triển lãm quốc tế về bảo tàng, bảo tồn tại Việt Nam, góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam trên trường quốc tế.

Bốn là, tăng cường công tác giáo dục truyền thống, đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc lịch sử. Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà còn là trung tâm giáo dục truyền thống yêu nước, ý chí quyết chiến, quyết thắng của dân tộc và Quân đội nhân dân Việt Nam. Do đó, nhiệm vụ giáo dục truyền thống tiếp tục được đẩy mạnh, tiến hành với nội dung phong phú, hình thức đa dạng, phù hợp với từng đối tượng; trong đó, chú trọng giáo dục, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên và chiến sĩ trong Quân đội. Quá trình thực hiện, kết hợp giữa giáo dục cơ bản với chương trình giáo dục di sản, giữa giáo dục trực tiếp với trực tuyến, giữa truyền thống và hiện đại. Đặc biệt, Bảo tàng phối hợp với cấp ủy, chính quyền các địa phương xây dựng chương trình giáo dục di sản gắn kết chặt chẽ với chương trình giáo dục phổ thông và đại học.

Cùng với đó, Bảo tàng chủ động xây dựng và triển khai các chương trình, chiến lược truyền thông lịch sử có chiều sâu, sức thuyết phục cao trên cả nền tảng truyền thống lẫn mạng xã hội. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nghiên cứu lịch sử, học viện, nhà trường, đơn vị quân đội, nhà khoa học và cựu chiến binh để xây dựng kho tư liệu, luận cứ khoa học phản bác mọi luận điệu xuyên tạc, bóp méo lịch sử quân sự và công lao của Quân đội nhân dân Việt Nam. Tiếp tục phát huy vai trò là “nhân chứng lịch sử”, thông qua hệ thống hiện vật, tư liệu gốc đang được lưu giữ để làm bằng chứng không thể bác bỏ về những trang sử vẻ vang của dân tộc. Đẩy mạnh công bố, giới thiệu rộng rãi các tư liệu lịch sử đến công chúng trong nước và quốc tế, nhằm khẳng định sự thật lịch sử, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam./.

Đại tá LÊ VŨ HUY, Giám đốc
__________________

1 - Sau này là Phòng Bảo tàng Quân đội, Viện Bảo tàng Quân đội và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

2 - Tổng cục Chính trị – 55 năm Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (1956 - 2011), Nxb QĐND, H. 2011, tr. 35.

3 - Trong năm đầu tiên mở cửa, đã đón hơn 03 triệu lượt du khách trong và ngoài nước tham quan.

4 - 01 Huân chương Quân công hạng Hai (năm 1984), 01 Huân chương Chiến công hạng Nhất (năm 1970), 01 Huân chương Chiến công hạng Hai (năm 1961), 02 Huân chương Chiến công hạng Ba (năm 1985, 2004), 01 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì (năm 2010), 01 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất (năm 2016). Được Nhà nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào tặng 01 Huân chương Lao động hạng Ba (năm 2005), 01 Huân chương Anh dũng hạng Hai (năm 2008).

5 - 7 dám: dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung; 5 vững: Chính trị vững - Kỷ luật vững - Công nghệ vững - Nghệ thuật quân sự vững - Đời sống bộ đội vững.