Hải đăng Việt Nam trên đảo Hoàng Sa thời Pháp thuộc (Ảnh tư liệu)

Với mục đích trù định, giành lại tất cả các đảo ở Thái Bình Dương mà Nhật Bản đã chiếm đoạt từ khi khởi sự Chiến tranh thế giới thứ nhất (năm 1914), ngày 27-11-1943, tại Cai-rô (Ai Cập), ba nước, gồm: Mỹ, Anh và Trung Quốc¹ đã tổ chức hội nghị quốc tế và tại Hội nghị này đã ra Tuyên bố Cai-rô. Tuyên bố nêu rõ: “… Nhật Bản phải bị loại ra khỏi tất cả các đảo ở Thái Bình Dương mà Nhật đã cướp hoặc chiếm đóng từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất năm 1914 và tất cả những lãnh thổ Nhật đã chiếm của Trung Quốc như Mãn Châu Lý, Đài Loan và Bành Hồ sẽ được trả lại cho Cộng hòa Trung Hoa”². Như vậy, theo Tuyên bố này, phần lãnh thổ của Trung Quốc ở Thái Bình Dương, được quốc tế công nhận trao trả chỉ gồm: “Mãn Châu Lý, Đài Loan và Bành Hồ” mà không có liên quan gì đến hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Điều đáng lưu ý là, vào thời điểm đó, Trung Quốc là một bên tham gia Hội nghị nhưng nước này không hề có bất cứ một bảo lưu hoặc một tuyên bố riêng rẽ nào về phần lãnh thổ được trả lại. Thậm chí, hai năm sau (ngày 26-7-1945), tại hội nghị Pốt-xđam, những người đứng đầu ba nước: Mỹ, Anh và Trung Quốc lại ra Tuyên ngôn nêu rõ: “Các điều khoản của Tuyên bố Cai-rô sẽ được thi hành”. Điều đó cho thấy tính pháp lý quốc tế vững chắc của Tuyên bố Cai-rô; đồng thời, khẳng định rằng, Hoàng Sa và Trường Sa ngay từ xa xưa không phải là lãnh thổ của Trung Quốc.

Trong khi đó, ngay sau khi đặt ách đô hộ Việt Nam, Chính phủ Pháp đã yêu cầu Khâm sứ ở Trung Kỳ Le Fol tìm hiểu rõ vấn đề chủ quyền của An Nam ở Hoàng Sa và Trường Sa. Qua các tài liệu thấy rõ những hoạt động thể hiện chủ quyền từ thời Chúa Nguyễn và nhà Nguyễn (từ giữa thế kỷ XVI) nên đã quyết định chiếm giữ hai quần đảo này. Trong thư gửi Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp, Toàn quyền Đông Dương Pasquier đã xác nhận: “Việc chiếm hữu quần đảo Spartley (tức Hoàng Sa) do Pháp tiến hành năm 1931 - 1932 là nhân danh Hoàng Đế “An Nam”. Trong trường hợp này, cái danh nghĩa duy nhất mà Pháp đòi hỏi ở đây là việc thực thi chủ quyền có từ trước, là những danh nghĩa của “An Nam”, với tư cách là nước bảo hộ, chịu trách nhiệm về các quan hệ đối ngoại của “An Nam”, Pháp có thể sử dụng các quyền đó để chặn các nước thứ ba, và có thể nhận được sự xét xử quốc tế việc thừa nhận các quyền nói trên”³. Trên thực tế, ngày 31-3-1939, khi Nhật Bản tuyên bố sáp nhập các quần đảo ở Biển Đông vào các vùng lãnh thổ mà nước này chiếm đóng, Pháp đã gửi công hàm (ngày 04-4-1939) phản đối các quyết định nói trên của Nhật Bản và bảo lưu các quyền của Pa-ri tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Như vậy, cùng với Tuyên bố Cai-rô, việc chiếm hữu và thực thi chủ quyền một cách liên tục, hòa bình ở Hoàng Sa và Trường Sa càng thêm cơ sở khẳng định chủ quyền không tranh cãi của Việt Nam đối với hai quần đảo này.

Văn Doanh thực hiện
_________

1 - Đại diện cho Trung Quốc lúc này là chính quyền Tưởng Giới Thạch.

2 - Bộ Ngoại giao, Ủy ban Biên giới quốc gia - Chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, Nxb Tri Thức, H. 2013, tr. 39.

3 - Trần Công Trục - Dấu ấn Việt Nam trên Biển Đông, Nxb Thông tin và Truyền thông, H. 2012, tr. 102.