Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại là chủ trương chiến lược mới, được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng bổ sung, phát triển, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, nâng cao sức mạnh quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới. Để thực hiện tốt nhiệm vụ quan trọng này đòi hỏi cần phải xác định rõ những trọng tâm, đồng thời huy động sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành, cả hệ thống chính trị và toàn dân, nòng cốt là lực lượng vũ trang.

Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh là chủ trương chiến lược, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, hướng vào tăng cường sức mạnh quốc phòng, khả năng phòng thủ, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.

Sau gần 40 năm đổi mới, công tác xây dựng nền quốc phòng toàn dân đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần tăng cường sức mạnh quốc phòng cả về tiềm lực, lực lượng và thế trận, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, trước bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo. Xung đột, chiến tranh, chạy đua vũ trang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới với việc ra đời và sử dụng ngày càng nhiều loại vũ khí mới, hiện đại, làm thay đổi đáng kể phương thức tiến hành chiến tranh, v.v.

Đại tướng Phan Văn Giang cùng lãnh đạo Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng tham quan sản phẩm công nghiệp quốc phòng trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024. Nguồn: nhandan.vn

Bối cảnh đó đã đặt ra yêu cầu rất cao đối với sự nghiệp củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, đòi hỏi chúng ta phải xây dựng nền quốc phòng toàn dân không chỉ vững mạnh, mà còn phải hiện đại. Theo đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định: xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới. Đây là chủ trương đúng đắn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng ta đối với sự nghiệp tăng cường quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Quán triệt sâu sắc chủ trương đó, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong kỷ nguyên mới cần tập trung vào một số trọng điểm sau:

Trước hết, giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Thực tiễn đã chứng minh, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam, Đảng vững mạnh thì đất nước vững mạnh, nền quốc phòng toàn dân vững mạnh. Trong kỷ nguyên mới, Đảng ta tiếp tục khẳng định: xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, theo đó, phải xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, kiên định con đường và vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội; xây dựng bản lĩnh chính trị kiên định, vững vàng trong mọi tình huống của đất nước. Quán triệt sâu sắc chủ trương đó, cần tập trung xây dựng Đảng vững mạnh về tư tưởng, kiên định, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới; nâng cao năng lực và sức chiến đấu của các tổ chức đảng và đảng viên; coi trọng xây dựng Đảng về đạo đức, tổ chức, cán bộ, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện, tiêu biểu. Tăng cường công tác dân vận, thắt chặt và làm sâu sắc hơn mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, vì đất nước, vì dân tộc và Nhân dân, dựa vào dân để xây dựng Đảng. Trong đó, việc sắp xếp mới của bộ máy Nhà nước trong hệ thống chính trị, bảo đảm hoạt động hiệu năng, hiệu quả, hiệu lực, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân là một trong những trọng điểm.

Cùng với đó, kiên định đường lối quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân; lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền quốc phòng toàn dân toàn diện, vững mạnh, hiện đại, phù hợp với tổ chức, sắp xếp mới các đơn vị hành chính mới của đất nước, song không làm gián đoạn quá trình xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, không ngừng tăng cường sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân hiện đại.

Hai là, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Cùng với xây dựng Đảng, xây dựng “thế trận lòng dân” là một trong những nội dung cơ bản, thường xuyên quyết định sức mạnh quốc phòng của nền quốc phòng toàn dân. Đặc biệt, “yếu tố” Nhân dân trong nền quốc phòng toàn dân là cơ bản nhất, có tính đặc thù và là sự khác biệt căn bản của nền quốc phòng Việt Nam so với nền quốc phòng của một số nước trên thế giới. Trong thời kỳ mới, xây dựng “thế trận lòng dân” có vị trí đặc biệt quan trọng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định: tăng cường tiềm lực, sức mạnh tổng hợp quốc gia; xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, thế trận an ninh nhân dân gắn với xây dựng “thế trận lòng dân”, xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc. Như vậy, “thế trận lòng dân” được xác định có vị trí, vai trò mới, có tính độc lập tương đối với nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, nhưng có mối quan hệ gắn bó mật thiết với xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.

Xe chiến đấu bộ binh tham dự Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Nguồn: nhandan.vn

“Lòng dân” là khái niệm chỉ trạng thái tinh thần, niềm tin, sự đồng lòng của người dân với chế độ chính trị và giai cấp lãnh đạo xã hội. Xây dựng “thế trận lòng dân” là khơi dậy tinh thần yêu nước, truyền thống kiên cường, bất khuất, đoàn kết, cố kết dân tộc, ý chí chiến đấu, nghĩa vụ và trách nhiệm của toàn dân đối với dân tộc; được quy tụ, tập hợp và phát huy cao độ, tạo thành nền tảng chính trị vững chắc, sức mạnh tổng hợp quốc gia, thực hiện thắng lợi các mục tiêu của cách mạng. “Thế trận lòng dân” là thế trận đặc biệt, được hình thành từ sức mạnh nội sinh của toàn dân đối với quốc gia, dân tộc. Bản chất của xây dựng “thế trận lòng dân” là xây dựng niềm tin, sự đồng thuận của Nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ chính trị, khơi dậy khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh, hùng cường. Muốn vậy, Đảng phải thật gần dân, không ngừng chăm lo, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân; mang lại lợi ích thiết thực cho Nhân dân, để người dân bảo vệ Tổ quốc, đồng thời bảo vệ chính lợi ích của mình. Cùng với đó, cần phát huy cao độ Quy chế dân chủ cơ sở, xây dựng cơ chế để người dân có điều kiện tham gia vào các hoạt động xây dựng và phát triển đất nước, v.v. Xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc là động lực cơ bản để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh và là điều kiện để xây dựng nền quốc phòng toàn dân hiện đại.

Ba là, xây dựng nền quốc phòng toàn dân về kinh tế. Kinh tế là nền tảng vật chất của quốc phòng, một nền quốc phòng vững mạnh, hiện đại phải dựa trên một nền kinh tế phát triển mạnh, hiện đại. Trình độ hiện đại của nền kinh tế phản ánh trình độ hiện đại của nền quốc phòng toàn dân, nhất là trình độ của nền công nghiệp quốc gia. Quán triệt tinh thần đó, trong kỷ nguyên mới phải “đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa. Xây dựng và hiện đại hóa nền công nghiệp quốc gia vững mạnh, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính”. Phải có tư duy mới về “đẩy mạnh đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại”. Coi phát triển công nghiệp quốc phòng là một đột phá trong kỷ nguyên mới, cùng với nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đạt trình độ tiên tiến ở những lĩnh vực quan trọng. Tập trung nghiên cứu, phát triển, ứng dụng các thành tựu của khoa học, công nghệ hiện đại vào lĩnh vực khoa học quân sự, chuyển các thành tựu tiên tiến của nền kinh tế thành sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân. Kết hợp chặt chẽ, hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng, an ninh, tạo ra nền tảng vật chất dồi dào cho nền quốc phòng. Nhấn mạnh tự chủ trong nghiên cứu, sản xuất, chế tạo trang bị cho nền quốc phòng toàn dân tạo ra bước phát triển nhảy vọt về con người và vũ khí trang bị hiện đại, nhất là các loại vũ khí chiến lược mới, hiện đại.

Bốn là, xây dựng lực lượng quốc phòng vững mạnh, hiện đại. Lực lượng quốc phòng của nền quốc phòng toàn dân gồm: lực lượng toàn dân và lực lượng vũ trang nhân dân; trong đó, lực lượng toàn dân là lực lượng cơ bản, yếu tố then chốt làm nên tính chất đặc thù của nền quốc phòng toàn dân. Đây là lực lượng tại chỗ rộng khắp, nhanh nhất, kịp thời nhất, hiệu quả nhất trong xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh. Trong kỷ nguyên mới, lực lượng này cần được xây dựng trên cơ sở một nền công nghiệp hiện đại của đất nước. Đây là lớp người mới có tác phong công nghiệp hiện đại, được trang bị các kiến thức cơ bản về quốc phòng, an ninh, nhất là các kiến thức quân sự, quốc phòng, an ninh hiện đại. Nòng cốt của lực lượng toàn dân là lực lượng dân quân, tự vệ; lực lượng này cần được trang bị vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, thậm chí được trang bị cả các loại tên lửa tầm thấp để bắn tên lửa hành trình, phương tiện không người lái của địch và sử dụng các phương tiện không người lái của ta để đánh địch. Các ban, bộ, ngành, đoàn thể, từ Trung ương đến các địa phương và Nhân dân phải tích cực tham gia các hoạt động quân sự, quốc phòng, phải được chuẩn bị chu đáo về mọi mặt từ thời bình, sẵn sàng huy động cho chiến tranh, thực hiện vũ trang toàn dân, nâng cao sức mạnh quân sự Nhà nước trong các trạng thái quân sự, quốc phòng của đất nước.

Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, lấy xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại làm trọng điểm. Đây là lực lượng nòng cốt thể hiện sức mạnh quân sự của nền quốc phòng toàn dân, sức mạnh quân sự Nhà nước và sức mạnh tổng hợp quốc gia bảo vệ Tổ quốc. Quân đội, trước hết phải được xây dựng vững mạnh về chính trị, nhất là bản lĩnh chính trị của Quân đội trong mọi tình huống quốc phòng, an ninh của đất nước; luôn là lực lượng trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong tình hình mới, cần quan tâm xây dựng Quân đội hiện đại theo các tiêu chí của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về tổ chức, biên chế; huấn luyện, đào tạo; phát triển lý luận quân sự, quốc phòng; hội nhập quốc tế, đối ngoại quốc phòng; công tác hậu cần, kỹ thuật, v.v. Tiếp tục hoàn thiện tổ chức Quân đội tinh, gọn, mạnh, coi trọng trang bị cho Quân đội các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại.

Những cuộc xung đột và chiến tranh gần đây trên thế giới cho thấy, các bên tham chiến đều đưa vào sử dụng các loại vũ khí rất hiện đại, nhất là tên lửa tầm xa, đạn đạo, siêu thanh, phương tiện không người lái ở tầm chiến dịch, chiến lược. Đối với Việt Nam, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra) thì dù ở loại hình, quy mô nào kẻ thù cũng sẽ sử dụng các loại tên lửa tầm xa và phương tiện không người lái đánh vào các mục tiêu nằm sâu trong nội địa của ta. Vì vậy, ngoài việc trang bị các vũ khí hiện đại như hiện nay, Quân đội cần được trang bị các loại vũ khí hiện đại tầm xa, tạo ra một bước phát triển nhảy vọt về khả năng đánh trả đối phương ngay từ nơi xuất phát, có khả năng đánh chặn tên lửa, các loại phương tiện không người lái của đối phương và nâng cao khả năng phòng thủ bền vững các mục tiêu chiến lược của đất nước. Quân đội cần được ưu tiên xây dựng về con người và trang bị kỹ thuật, “quan tâm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho lực lượng vũ trang”. Phải đầu tư thích đáng cho nghiên cứu phát triển lý luận nghệ thuật quân sự chiến tranh nhân dân, “tập trung nghiên cứu, phát triển, ứng dụng khoa học quân sự, khoa học an ninh, thành tựu của khoa học, công nghệ hiện đại”. Không coi nhẹ nghiên cứu về lý luận tác chiến truyền thống, nhưng trong tình hình mới cần đầu tư nghiên cứu khoa học về lý luận tác chiến hiện đại, phù hợp đặc điểm, tình hình của Việt Nam, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Năm là, xây dựng sức mạnh mềm của nền quốc phòng toàn dân. Sức mạnh mềm là thành phần sức mạnh rất quan trọng của nền quốc phòng toàn dân, cùng với sức mạnh cứng (quân sự) hợp thành sức mạnh tổng hợp quốc gia, bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Trái với sức mạnh cứng là áp đặt, cưỡng bức, sức mạnh mềm tôn trọng sức hấp dẫn, lan tỏa, lôi cuốn, thuyết phục người khác, quốc gia khác tự nguyện làm theo. Đây là nguồn sức mạnh có giá trị phòng ngừa xung đột và chiến tranh từ thời bình, giữ vững hòa bình, ổn định để xây dựng và phát triển đất nước. Nội dung của sức mạnh mềm trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh đó là: phát huy cao độ các giá trị của nền chính trị quốc gia, tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa, các giá trị từ nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giá trị của nền văn hóa tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, các giá trị từ các chính sách của nền ngoại giao Việt Nam. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân. Chủ động, tích cực hợp tác, quảng bá hình ảnh đất nước, con người và tinh hoa văn hóa dân tộc Việt Nam ra thế giới. Tất cả đều nhằm phát huy cao độ truyền thống cố kết dân tộc, không ngừng tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lan tỏa, thu hút, thuyết phục bạn bè quốc tế đến với Việt Nam, ủng hộ Việt Nam, đó là một trong những thành phần rất quan trọng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại.

Sáu là, xây dựng thế trận quốc phòng liên hoàn, vững chắc. Xây dựng thế trận là nội dung cơ bản của xây dựng nền quốc phòng toàn dân, gồm tổng thể các hoạt động về xây dựng thế trận chính trị, xây dựng thế trận kinh tế và xây dựng thế trận quân sự; xây dựng Đảng, Nhà nước, xây dựng “thế trận lòng dân”, phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển công nghiệp quốc phòng, điều chỉnh cơ cấu dân cư, bố trí chiến lược các lực lượng vũ trang, xây dựng các công trình phòng thủ quốc gia trên biển, đảo, biên giới, v.v. Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, nhấn mạnh xây dựng các công trình phòng thủ quốc gia trọng điểm, các trung tâm kinh tế, chính trị đặc biệt, các mục tiêu quân sự, quốc phòng trọng yếu, cần đầu tư xây dựng thật vững chắc về kết cấu, được bảo vệ bởi một trường điện từ hiệu quả khi có tình huống và một hệ thống phòng không đủ mạnh, có thể đánh chặn với hiệu suất cao các loại tên lửa và phương tiện bay không người lái của đối phương. Trong xây dựng thế trận của nền quốc phòng toàn dân phải gắn kết chặt chẽ với xây dựng thế trận an ninh nhân dân trong tổ chức xây dựng lực lượng, tổ chức thế trận và hoạt động quân sự, quốc phòng, hoạt động bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Trong tổng thể các nội dung về xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, cần tiếp tục nghiên cứu phát triển hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo và hiện đại hóa hệ thống chỉ huy, điều hành, nhất là khi nền quốc phòng toàn dân được xây dựng hiện đại, hệ điều hành cũ sẽ không còn phù hợp. Định hướng chung là xây dựng hệ điều hành theo hướng tự động hóa: tự động hóa trong nắm địch, nắm mục tiêu từ sớm, từ xa; tự động hóa trong việc báo động chuyển nền quốc phòng toàn dân vào các trạng thái quốc phòng; tự động hóa trong việc kích hoạt hệ thống vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại của Quân đội; tự động hóa trong sử dụng các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật thích hợp, đánh chặn các loại tên lửa, các phương tiện bay không người lái của đối phương trước khi chúng đến được mục tiêu. Đồng thời, tự động hóa chuyển nền quốc phòng toàn dân sang thế trận chiến tranh nhân dân và các hoạt động chỉ huy tác chiến khác nếu chiến tranh xảy ra./.

Trung tướng, PGS, TS. TRẦN THÁI BÌNH