“Không có gì quý hơn độc lập, tự do” là nội dung cốt lõi, xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh; kết tinh bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng của dân tộc Việt Nam. 60 năm qua, giá trị của chân lý bất hủ đó không ngừng được khẳng định cùng với những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam; đồng thời, tiếp tục là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường của toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Khi đế quốc Mỹ mở rộng leo thang đánh phá miền Bắc bằng không quân và hải quân, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam bước vào giai đoạn đầy khó khăn, ác liệt. Ngày 17/7/1966, Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh vang lên trên Đài tiếng nói Việt Nam: “Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn!”¹. Đó là lời hiệu triệu toàn Đảng, toàn dân, toàn quân quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, kết tinh sâu sắc chủ nghĩa yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng cháy bỏng của dân tộc Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước, ngày 17/7/1966. Ảnh tư liệu TTXVN

Giá trị thời đại và sức sống trường tồn của tư tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”

Tư tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định mang ý nghĩa thời đại to lớn, thể hiện tập trung bản lĩnh, trí tuệ và triết lý sống của dân tộc Việt Nam - dân tộc đã chiến thắng nhiều kẻ thù xâm lược, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền trong suốt chiều dài lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.

Chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” khẳng định độc lập dân tộc là giá trị thiêng liêng, bất khả xâm phạm của mỗi quốc gia. Độc lập dân tộc không chỉ là độc lập chủ quyền lãnh thổ, quyền tự quyết của dân tộc mà còn là điều kiện tiên quyết bảo đảm quyền sống, quyền làm chủ và quyền mưu cầu hạnh phúc của Nhân dân. Theo Người: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý g씲. Bởi vậy, độc lập dân tộc phải gắn liền với tự do, hạnh phúc của Nhân dân.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh sức sống mãnh liệt của tư tưởng đó. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” đã trở thành động lực tinh thần to lớn, như một lời hịch vang vọng núi sông, hiệu triệu toàn dân tộc đoàn kết một lòng, vượt qua mọi khó khăn, thách thức và giành thắng lợi hoàn toàn. Hơn nửa thế kỷ qua, mặc dù thế giới có nhiều đổi thay, song giá trị cốt lõi của tư tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” vẫn không hề thay đổi. Bản lĩnh Việt Nam, tinh thần Việt, ý chí Việt, phương châm sống và hành động của dân tộc Việt Nam vẫn là: “Thà chết được tự do hơn sống làm nô lệ”³; “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”⁴.

Thời gian càng lùi xa, giá trị trường tồn của bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam càng được khẳng định. Trong suốt 60 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, Nhân dân Việt Nam đã vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, giành được những thành tựu to lớn, từng bước hiện thực hóa các mục tiêu của sự nghiệp cách mạng. Chính thực tiễn đấu tranh cách mạng đã khẳng định giá trị to lớn tư tưởng của Người về một dân tộc dù nhỏ nhưng nếu đoàn kết chặt chẽ, tự lực, tự cường, tự chủ và kiên quyết chiến đấu theo đường lối chính trị và quân sự đúng đắn, lại được sự ủng hộ và giúp đỡ tích cực của lực lượng cách mạng và nhân dân tiến bộ trên thế giới, thì nhất định đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược và sẽ xây dựng đất nước ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn.

Trong bối cảnh mới hiện nay, chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” tiếp tục soi sáng, dẫn dắt dân tộc ta vững bước vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Như Tổng Bí thư (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) Tô Lâm đã khẳng định: “Không có lực cản nào, không có lý do gì có thể ngăn bước chúng ta vươn tới hòa bình, thịnh vượng, dân tộc ta trường tồn và phát triển”⁵.

Khơi dậy ý chí tự lực, tự cường dân tộc - sự tiếp nối tư tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” trong kỷ nguyên mới

Bước vào kỷ nguyên mới, trước những thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen, việc khơi dậy mạnh mẽ ý chí tự lực, tự cường dân tộc là yêu cầu khách quan, điều kiện quyết định để giữ vững độc lập, tự chủ, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Với tinh thần đó, Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc”⁶. Đây chính là sự tiếp nối sinh động tư tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” trong điều kiện mới.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự lực, tự cường là “cái gốc”, “cái điểm mấu chốt” của chính sách, là phương thức, nguồn động lực phát triển đất nước: “Một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khác giúp đỡ thì không xứng đáng được độc lập”⁷; “Nhưng muốn người ta giúp cho, thì trước mình phải tự giúp lấy mình đã”⁸. Trong kỷ nguyên mới, tinh thần “tự lực cánh sinh” phải được nâng lên một trình độ mới, chất lượng mới, đó là tự chủ chiến lược trên nền tảng lòng tin chiến lược với ý chí tự lực, tự chủ, tự cường, tự tin, tự hào dân tộc. Nền tảng của tự chủ chiến lược là lòng yêu nước và khát vọng cống hiến cho Tổ quốc và Nhân dân. Yêu nước phải được cụ thể bằng quyết tâm “Tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc... vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”⁹.

Khơi dậy ý chí tự lực, tự cường phải tập trung xây dựng, phát huy hai nhân tố cơ bản nhất là Đảng và Nhân dân. Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Chính Nhân dân là người làm nên những thắng lợi lịch sử, mọi thành tựu cách mạng đều bắt nguồn từ sức mạnh của lòng dân, trí tuệ, ý chí và tinh thần đoàn kết của Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, đó là sức mạnh, cội nguồn sâu xa của thắng lợi và phát triển. Niềm tin của Nhân dân với Đảng là chất keo, sợi dây gắn kết bền chặt Đảng với Nhân dân. Vì vậy, Đảng phải coi dân là gốc, là chủ, làm chủ; sự hài lòng, đồng tình, ủng hộ của Nhân dân là thước đo cao nhất mọi quyết sách của Đảng.

Theo đó, khơi dậy khát vọng tự lực, tự cường dân tộc trong kỷ nguyên mới, phải giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, bảo đảm sự tự chủ trong hoạch định đường lối và quyết sách chiến lược. Đường lối của Đảng phải xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan, thuận lòng dân, hợp xu thế thời đại. Trung thành, kiên định vững vàng, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng “cần tiếp thu, bổ sung một cách có chọn lọc trên tinh thần phê phán và sáng tạo những thành tựu mới nhất về tư tưởng và khoa học để chủ nghĩa, học thuyết của chúng ta luôn luôn tươi mới, luôn luôn được tiếp thêm sinh lực mới, mang hơi thở của thời đại, không rơi vào xơ cứng, trì trệ, lạc hậu so với cuộc sống”¹⁰. Đồng thời, cần bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, bồi dưỡng lòng yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo cho Nhân dân. Tăng cường củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy mọi nguồn lực xã hội, tạo động lực nội sinh cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Cùng với đó, phải tự chủ trong hoàn thiện thể chế - yếu tố đang là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, để thể chế trở thành “đột phá của đột phá”, nguồn lực và lợi thế cạnh tranh quốc gia. Những khoảng trống trong thể chế phải được khỏa lấp, những rào cản phải được tháo gỡ để tăng trưởng nhanh, bền vững. Tăng trưởng phải dựa trên vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, cùng với phát huy vai trò là một động lực quan trọng nhất của kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác; bảo đảm năng suất, chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo trong thực hiện kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Mặt khác, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ đã và đang tạo ra cả những cơ hội và thách thức chưa từng có trong lịch sử. Trong điều kiện đó, Đảng ta càng phải nhận thức sâu sắc và hành động kiên quyết, phù hợp với quy luật khách quan để khơi dậy ý chí tự lực, tự cường dân tộc trong tiến trình đổi mới sáng tạo của nhân loại. Vì vậy, tự lực, tự cường tuyệt đối không được chủ quan, duy ý chí, hay bảo thủ, trì trệ, mà phải tự tin nhận rõ động lực trung tâm của phát triển là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, thúc đẩy đổi mới tư duy và quyết tâm hành động.

Đảng ta khẳng định: “Tinh thần xuyên suốt của nhiệm kỳ Đại hội XIV là: Tự chủ chiến lược, nắm chắc thời cơ, chung sức đồng lòng, vượt qua mọi thách thức, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển; biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả cụ thể; nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả”¹¹. Đó cũng chính là thấm nhuần sâu sắc, triệt để tư tưởng Hồ Chí Minh “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

PGS, TS. BÙI ĐÌNH PHONG, Giảng viên cao cấp, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
_______________________        

1 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 15, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 131.

2 - Sđd, Tập 4, tr. 64.

3 - Sđd, Tập 2, tr. 286.

4 - Sđd, Tập 15, tr. 627.

5 - Diễn văn của Tổng Bí thư (nay là Tổng Bí thư, Chủ Tịch nước) Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - Báo Nhân dân, số 25496, ngày 03/9/2025, tr. 01.

6 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 82.

7 - Hồ Chí Minh – Toàn tập, Tập 7, Nxb CTQG,  H. 2011, tr. 445.

8 - Sđd, Tập 2, tr. 320.

9 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 375.

10 - Nguyễn Phú Trọng – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb CTQGST, H. 2022, tr. 37 - 38.

11 - ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, Nxb CTQGST, H. 2026, tr. 397.