Giữa những cánh rừng nguyên sinh trùng điệp của tỉnh Khăm Muộn (Lào), nơi dấu tích chiến tranh đã dần bị thời gian phủ lấp, những cán bộ, nhân viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) 589 (Đội 589), Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị vẫn ngày đêm miệt mài thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc và đưa hài cốt các liệt sĩ Quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn trở về với Tổ quốc.

Mỗi mùa khô là một hành trình đầy gian nan, thử thách đối với các đơn vị tìm kiếm, quy tập HCLS trên đất bạn Lào. Và mùa khô 2025 - 2026, dấu ấn sâu đậm nhất đối với cán bộ, nhân viên Đội 589 là cuộc tìm kiếm kéo dài gần hai tháng tại hang Cạ Tọ, thuộc bản Cạ Tọ, huyện Bua La Pha, tỉnh Khăm Muộn.

Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589 tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực hang Cạ Tọ, bản Cạ Tọ, huyện Bua La Pha, tỉnh Khăm Muội (Lào).

Đào hố sâu, di chuyển đá tìm hài cốt liệt sĩ

Theo Thượng tá Nguyễn Thanh Bình, Đội trưởng Đội 589, từ nguồn tin do người dân địa phương cung cấp về việc khu vực hang Cạ Tọ từng là nơi bộ đội Việt Nam chiến đấu, trú quân trong thời kỳ chiến tranh, đơn vị đã nhanh chóng tổ chức lực lượng đến khảo sát thực địa. Những ngày đầu, công việc gặp vô vàn khó khăn khi hang động nằm sâu trong vùng núi đá hiểm trở, nhiều đoạn bị sạt lở, vùi lấp qua nhiều năm. Các khối đá lớn chồng chất, lối đi hẹp, địa hình phức tạp khiến việc tìm kiếm phải tiến hành hết sức thận trọng.

Sau gần nửa tháng khảo sát, lực lượng quy tập phát hiện những mẫu hài cốt đầu tiên và cất bốc được 02 HCLS ở khu vực cửa hang. Từ kết quả ban đầu, đơn vị nhận định có thể còn các HCLS khác nằm sâu bên trong nên tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm.

Hành trình đi tìm HCLS lúc này càng trở nên gian nan hơn. Để tiếp cận các vị trí nghi vấn, cán bộ, nhân viên đơn vị phải dùng xà beng, cuốc xẻng di chuyển từng tảng đá nhỏ. Nhiều khối đá lớn không thể đưa ra ngoài, anh em phải đào hố sâu rồi lăn đá xuống để tạo khoảng trống tiếp tục tìm kiếm. Dưới cái nắng gay gắt của nước bạn Lào, trong điều kiện thiếu nước sinh hoạt, không ít cán bộ, nhân viên bị xây xước, kiệt sức nhưng không ai nản lòng. Tất cả đều mang chung một suy nghĩ, phía sau những lớp đất đá kia có thể là những liệt sĩ đã nằm lại nơi đây hơn nửa thế kỷ chờ ngày trở về.

Sau gần hai tháng kiên trì tìm kiếm, đơn vị tiếp tục phát hiện thêm 03 HCLS trong lòng hang. Tổng cộng tại hang Cạ Tọ, Đội 589 đã cất bốc được 05 HCLS. Trung tá QNCN Nguyễn Đình Chung, Hướng trưởng Đội 589 chia sẻ: “Quá trình tìm kiếm vô cùng vất vả, nhiều thời điểm tưởng chừng không thể tiếp tục. Nhưng khi phát hiện được hài cốt các liệt sĩ, mọi khó khăn, mệt nhọc dường như tan biến. Anh em trong Đội càng quyết tâm mở rộng phạm vi tìm kiếm, khắc phục mọi trở ngại để không bỏ sót HCLS”.

Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589 cùng cán bộ Bộ CHQS tỉnh Khăm Muộn dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ.

Nghĩa tình trên đất bạn

Mùa khô 2025 - 2026, Đội 589 thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn 04 huyện với 276 bản thuộc tỉnh Khăm Muộn. Địa bàn rộng, nhiều khu vực nằm sâu trong rừng núi, giao thông khó khăn, thời tiết khắc nghiệt; trong khi thời gian ngày càng lùi xa khiến nhân chứng và thông tin về nơi an táng liệt sĩ dần mai một. Để nâng cao hiệu quả nhiệm vụ, đơn vị chủ động phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác đặc biệt tỉnh Khăm Muộn, cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng nước bạn trong rà soát, xác minh nguồn tin. Mùa khô vừa qua, đơn vị đã khảo sát, xác minh thêm 10 nguồn tin với 15 vị trí nghi có mộ liệt sĩ, tạo cơ sở quan trọng cho công tác tìm kiếm trong những năm tiếp theo.

Thượng tá Nguyễn Thanh Bình cho biết: “Chúng tôi luôn xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt mà còn là trách nhiệm và đạo lý của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc và nghĩa vụ quốc tế cao cả. Vì vậy, dù khó khăn đến đâu, cán bộ, nhân viên đơn vị cũng quyết tâm đưa HCLS trở về với quê hương, gia đình”.

Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS, đơn vị luôn chú trọng công tác dân vận, đối ngoại quân sự và đối ngoại nhân dân. Trong mùa khô 2025 - 2026, Đội 589 đã phối hợp trao tặng quà, nhu yếu phẩm, thuốc men và hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh Khăm Muộn với tổng trị giá hơn 358 triệu đồng; khám bệnh, tư vấn sức khỏe, cấp phát thuốc miễn phí cho 265 lượt người dân.

Theo Trung tá Trần Văn Hoàng, Trợ lý Chính trị Đội 589, công tác dân vận là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập HCLS. “Qua thực tiễn nhiều năm thực hiện nhiệm vụ trên đất bạn Lào, chúng tôi nhận thấy mỗi nguồn tin về liệt sĩ đều gắn với sự giúp đỡ của nhân dân địa phương. Khi bà con tin yêu bộ đội Việt Nam, họ sẵn sàng cung cấp thông tin, dẫn đường và đồng hành với đơn vị trong hành trình tìm kiếm HCLS”, Trung tá Trần Văn Hoàng chia sẻ.

Trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ, Đội 589 luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của cấp ủy, chính quyền, LLVT và nhân dân tỉnh Khăm Muộn. Nhiều người dân địa phương đã chủ động cung cấp thông tin, trực tiếp dẫn đường cho bộ đội Việt Nam đến các khu vực nghi có HCLS. Sự đồng hành ấy không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác quy tập mà còn là minh chứng sinh động cho mối quan hệ đoàn kết hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào.

Đại tá Phan Ma Há Chum Ma Ly, Phó Chính ủy kiêm Chủ nhiệm Chính trị, Trưởng ban Thư ký Ban Công tác đặc biệt tỉnh Khăm Muộn khẳng định, việc phối hợp tìm kiếm, quy tập HCLS Việt Nam là trách nhiệm và tình cảm của chính quyền, LLVT và nhân dân tỉnh Khăm Muộn đối với những người con ưu tú của Việt Nam đã chiến đấu, hy sinh trên đất nước Lào; đồng thời góp phần vun đắp mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào ngày càng bền chặt.

HOÀNG TRUNG

Nguồn: qdnd.vn