Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, nhận thức của Đảng ta về cục diện quốc tế và những tác động đối với an ninh, phát triển của đất nước luôn được cập nhật, bổ sung, phát triển qua các kỳ đại hội. Đặc biệt, trong năm 2025, Bộ Chính trị đã ban hành một loạt nghị quyết mang tính chiến lược, thể hiện tư duy chủ động, linh hoạt, kịp thời thích ứng với tình hình mới. Khi các nước, nhất là các nước lớn, gia tăng tập hợp lực lượng, liên kết, cạnh tranh và đấu tranh trên nhiều lĩnh vực, yêu cầu phát huy nội lực, nâng tầm quan hệ đối ngoại nhưng vẫn giữ được cân bằng chiến lược để phát triển đất nước trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa ngoại lực, gắn kết chặt chẽ hội nhập quốc tế với bảo vệ lợi ích quốc gia-dân tộc.

Từ tư duy “địch-ta” đến cách tiếp cận “đối tác-đối tượng”

Đại hội VI của Đảng mở ra công cuộc đổi mới, khởi xướng chủ trương mở cửa nền kinh tế và từng bước đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, hoạt động đối ngoại vẫn còn mang tính thận trọng, “cầm chừng”, do chịu ảnh hưởng của tư duy phân định “địch-ta” vốn hình thành trong điều kiện chiến tranh kéo dài. Rào cản này chỉ thực sự được tháo gỡ khi cặp phạm trù “đối tác-đối tượng” được đưa ra và từng bước hoàn thiện trong xử lý các mối quan hệ quốc tế trên cơ sở lợi ích quốc gia-dân tộc.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng hội đàm với Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tại Nhà Trắng, tháng 7/2015. Ảnh: TTXVN

Việc xác định “đối tác” và “đối tượng” là bước tiến quan trọng về nhận thức, song trong thời kỳ đầu, việc phân định rạch ròi hai khái niệm này không hề đơn giản, khi nội hàm còn chưa được làm rõ. Bước chuyển có ý nghĩa nền tảng được thể hiện trong Nghị quyết Trung ương 8 khóa IX (tháng 7/2003) về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, khi Đảng ta xác định lấy lợi ích quốc gia-dân tộc làm tiêu chí xuyên suốt để nhận diện và xử lý các mối quan hệ quốc tế. Trên cơ sở đó, quan điểm đối tác-đối tượng tiếp tục được nâng lên và phát triển trong Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI (tháng 10/2013) và Nghị quyết Trung ương 8 khóa XIII (tháng 11/2023).

Theo quan điểm này, những ai tôn trọng lợi ích quốc gia-dân tộc, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam; sẵn sàng hợp tác bình đẳng, cùng có lợi, cùng phát triển với Việt Nam đều là đối tác. Ngược lại, bất kỳ thế lực nào có âm mưu, hành động chống phá sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của ta đều là đối tượng. Đặc biệt, Đảng ta nhấn mạnh cách tiếp cận biện chứng, linh hoạt: Trong mỗi đối tác có thể tồn tại những mặt mâu thuẫn với lợi ích quốc gia-dân tộc cần đấu tranh; trong mỗi đối tượng có thể có những mặt cần tranh thủ, hợp tác, thuyết phục. Trên tinh thần đó, Việt Nam nỗ lực thúc đẩy hợp tác, giảm bất đồng, kiểm soát xung đột nhằm đạt được lợi ích cao nhất cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nhìn lại 40 năm đổi mới, cùng với việc xác định rõ mục tiêu, nguyên tắc đối ngoại và đổi mới tư duy, nền đối ngoại Việt Nam từng bước chuyển mình mạnh mẽ. Từ chỗ coi đoàn kết và hợp tác toàn diện với Liên Xô là hòn đá tảng của chính sách đối ngoại, Đảng ta đã lãnh đạo nền ngoại giao Việt Nam chuyển sang đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ. Các chủ trương đối ngoại không ngừng được nâng cấp và làm sâu sắc hơn, từ “muốn là bạn” đến “sẵn sàng là bạn”, rồi “là bạn, là đối tác tin cậy” và “thành viên có trách nhiệm” của cộng đồng quốc tế. Định hướng hội nhập quốc tế cũng ngày càng được xác định rõ ràng qua các kỳ đại hội Đảng, từ yêu cầu phá thế bị bao vây, cấm vận, tiến tới hội nhập khu vực và thế giới, rồi chủ động, tích cực hội nhập quốc tế một cách toàn diện.

Khẳng định vai trò và vị thế của Đảng trong hội nhập quốc tế

Với mục tiêu bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia-dân tộc, trong đó phát triển đất nước được đặt lên hàng đầu, công tác đối ngoại được Đảng ta lãnh đạo, chỉ đạo ngày càng toàn diện, sâu sắc và hiệu quả. Đảng không chỉ lãnh đạo bằng nghị quyết, chỉ thị mà các đồng chí lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước cũng trực tiếp tham gia, dẫn dắt các hoạt động đối ngoại quan trọng, tạo dấu ấn rõ nét về vai trò, vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tại Nhà Trắng, tháng 7/2015. Ảnh: TTXVN

Việc nâng cấp các mối quan hệ đối ngoại đồng nghĩa với việc vai trò lãnh đạo của Đảng ta ngày càng được bạn bè quốc tế thừa nhận và đánh giá cao. Tháng 7/2015, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm Hoa Kỳ, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới nước này. Tuyên bố chung nhân chuyến thăm cấp nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tháng 11/2017 khẳng định hai bên tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thể chế chính trị của nhau. Cam kết này tiếp tục được tái khẳng định trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden tháng 9/2023 theo lời mời của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, đồng thời hai bên ra Tuyên bố chung nâng cấp quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ lên đối tác chiến lược toàn diện.

Cũng trong năm 2023, Tuyên bố chung Việt Nam-Trung Quốc được thông qua nhân chuyến thăm cấp nhà nước tới Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từ ngày 12 đến 13/12. Hai bên thống nhất thúc đẩy hợp tác trên 6 phương hướng lớn, bao gồm: Tin cậy chính trị cao hơn; hợp tác quốc phòng, an ninh thực chất hơn; hợp tác thực chất sâu sắc hơn; nền tảng xã hội vững chắc hơn; phối hợp đa phương chặt chẽ hơn; bất đồng được kiểm soát và giải quyết tốt hơn. Trong đó, tin cậy chính trị được xác định là nền tảng, có ý nghĩa định hướng đối với tổng thể quan hệ song phương.

Không chỉ với các nước lớn, quan hệ giữa Việt Nam với nhiều đối tác khác cũng được nâng tầm. Theo phát biểu của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành ngoại giao, trong năm 2025, lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước ta đã thực hiện 75 hoạt động đối ngoại, tăng gấp gần 1,5 lần so với năm 2024, tạo định hướng chiến lược cho quan hệ với các đối tác. Đáng chú ý, Việt Nam đã nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện với Thái Lan, Singapore, Indonesia, New Zealand và Vương quốc Anh.

Kể từ khi nhậm chức vào tháng 8/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã tiến hành nhiều chuyến công tác đối ngoại quan trọng tới Pháp và dự Hội nghị Pháp ngữ (10/2024), Malaysia (11/2024), Singapore, Indonesia (3/2025), Nga, Belarus, Kazakhstan, Azerbaijan (5/2025), Hàn Quốc (8/2025), Vương quốc Anh (10/2025). Các chuyến công tác này của Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cấp, làm sâu sắc quan hệ với các đối tác có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh và phát triển của đất nước, gia tăng mức độ đan xen lợi ích, củng cố lòng tin và mở rộng hiệu quả các cơ chế hợp tác.

Việc các đồng chí lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước thường xuyên đón tiếp các nguyên thủ, lãnh đạo quốc gia, cũng như thực hiện các chuyến công du nước ngoài trong những năm qua góp phần khẳng định cam kết chính trị của Việt Nam, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổi mới và phát triển.

Giữ vững cân bằng chiến lược để phát triển bền vững

Hội nhập sâu rộng và có quan hệ với hầu hết quốc gia, tổ chức quốc tế lớn, tiếng nói của Việt Nam trên các diễn đàn khu vực và toàn cầu ngày càng có trọng lượng. Việt Nam tham gia bình đẳng vào quá trình hoạch định các chính sách thương mại toàn cầu, góp phần xây dựng trật tự kinh tế quốc tế công bằng hơn, đồng thời có thêm điều kiện thuận lợi để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam trong các tranh chấp thương mại, hạn chế rủi ro, tổn thất trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, một thành công nổi bật của nền ngoại giao Việt Nam là giữ được cân bằng chiến lược, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để tập trung phát triển kinh tế-xã hội. Thành quả này là kết tinh của đường lối đối ngoại đúng đắn, nhất quán; các hoạt động đối ngoại cấp cao song phương và đa phương; đối thoại chính sách về quốc phòng, an ninh, kinh tế; giao lưu nhân dân; sự minh bạch về chủ trương, chính sách; nỗ lực xây dựng lòng tin chiến lược và đan xen lợi ích với các đối tác.

Cân bằng chiến lược, hòa bình để phát triển là mong muốn nhất quán và là lựa chọn chiến lược của Việt Nam. Từ một quốc gia bị bao vây, cấm vận, nghèo đói, công cuộc đổi mới khởi nguồn từ 40 năm trước đã đưa Việt Nam đến vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay. Trong thành tựu đó, ngoại giao Việt Nam có đóng góp đặc biệt quan trọng, với trường phái đối ngoại và ngoại giao mang đậm bản sắc thời đại Hồ Chí Minh, được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khái quát là hình ảnh “cây tre Việt Nam”, gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển, thấm đượm cốt cách, bản lĩnh và khí phách của dân tộc.

Trước một thế giới còn nhiều bất ổn, khó dự báo, với khát vọng phát triển ngày càng cao, việc giữ vững cân bằng chiến lược để tạo môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước tiếp tục là trọng tâm ưu tiên của công tác đối ngoại, đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ, bền bỉ của toàn ngành ngoại giao và cả hệ thống chính trị trong thời gian tới.

(còn nữa)

NHÓM PHÓNG VIÊN

Nguồn: qdnd.vn