Tác chiến phòng thủ chiến lược (TCPTCL) là một loại hình tác chiến chiến lược (TCCL) mới, có thể được vận dụng ngay từ đầu chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (BVTQ), khi quân địch sử dụng lực lượng ưu thế tiến công chiến lược bằng đường không, đường biển, đường bộ vào nước ta trên một hoặc một số hướng chiến lược. Lý luận về loại hình tác chiến này đã và đang được nghiên cứu, bổ sung và phát triển. Trong bài này, chúng tôi muốn đề cập một số vấn đề mang tính đặc trưng của TCPTCL để cùng nghiên cứu trao đổi.

1- TCPTCL là loại hình tác chiến mang tính tổng hợp cao.

Lực lượng của ta tham gia TCPTCL là lực lượng tổng hợp của chiến tranh nhân dân, bao gồm: lực lượng vũ trang (LLVT) ba thứ quân (bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân, tự vệ), lực lượng công an nhân dân, lực lượng của các bộ, ban, ngành, đoàn thể từ Trung ương đến địa phương và lực lượng đông đảo quần chúng nhân dân, được tổ chức chặt chẽ theo một kế hoạch thống nhất.

LLVT ba thứ quân là lực lượng nòng cốt cho toàn dân đánh giặc, giữ vai trò quyết định tiêu hao, tiêu diệt các lực lượng quân sự của địch. Với phương châm xây dựng vững mạnh từ thời bình, sẵn sàng động viên, mở rộng lực lượng khi có chiến tranh, hiện nay LLVT trong các khu vực phòng thủ (KVPT) tỉnh (thành phố) đã và đang thường xuyên được luyện tập và diễn tập (theo định kỳ), các phương án tác chiến phòng thủ gắn với tác chiến bảo vệ trị an trên địa bàn.

Bộ đội địa phương được điều chỉnh về số lượng, bố trí theo đúng kế hoạch phòng thủ, nâng cao chất lượng tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu. Lực lượng dân quân, tự vệ được chấn chỉnh, lấy xây dựng chất lượng chính trị làm chính, với số lượng và tổ chức phù hợp yêu cầu nhiệm vụ và đặc điểm từng địa bàn. Lực lượng dự bị động viên được đăng ký, quản lý chặt chẽ, tổ chức huấn luyện theo kế hoạch ngày một tiến bộ.

 Các binh đoàn, bộ đội chủ lực của quân khu và Bộ, qua nhiều năm xây dựng theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đã không ngừng nâng cao chất lượng tổng hợp, trước hết là chất lượng chính trị và trình độ, khả năng tác chiến. Sự chuẩn bị tốt các LLVT ngay từ trong thời bình là yếu tố đặc biệt quan trọng bảo đảm cho TCPTCL đạt hiệu quả cao, tiêu hao, tiêu diệt lớn quân địch.

Đối tượng của TCPTCL rất đa dạng, có thể là quân địch tiến công trên bộ, đổ bộ đường không, đổ bộ đường biển; hoặc trên các hướng tiến công, ở các trạng thái khác nhau, có thể có bộ phận đang phát triển tiến công, có bộ phận đang bị kìm giữ, ngăn chặn, có bộ phận đang làm những bước đi vào phòng ngự. Cùng với quân địch tiến công từ ngoài vào, trong nội địa có thể có LLVT phản động phối hợp nổi dậy, tiến hành các hoạt động bạo loạn lật đổ, đánh chiếm một số mục tiêu trọng yếu.

Tính tổng hợp cao trong TCPTCL còn được biểu hiện dưới dạng hoạt động tác chiến trên các quy mô nhỏ, vừa, rộng khắp của các lực lượng trong KVPT tỉnh (thành phố) và tác chiến tập trung của bộ đội chủ lực quân khu và Bộ ở các địa bàn trọng điểm chiến lược. Các hoạt động tác chiến đó được kết hợp chặt chẽ với các mặt đấu tranh khác như chống bạo loạn, công tác binh vận, đấu tranh chính trị, đấu tranh ngoại giao... theo một kế hoạch thống nhất, dưới sự lãnh đạo, chỉ huy trực tiếp của Bộ chỉ huy tối cao hoặc Bộ Tư lệnh các chiến trường.

2- TCPTCL diễn ra trong thời gian dài, không gian tác chiến rộng, tính biến động cao, phức tạp và ác liệt.     

Về mặt lý luận, TCPTCL diễn ra ngay trong thời kỳ đầu của cuộc chiến tranh và ngay trong quá trình chiến tranh; được tiến hành trên các địa bàn, hướng chiến lược mà quân địch chưa bị đánh bại...Do đó, thời gian TCPTCL thường dài hơn so với thời gian của những loại hình TCCL cơ bản khác như (phản công, tiến công chiến lược), thậm chí nó có thể diễn ra trong suốt quá trình chiến tranh. Đồng thời, TCPTCL diễn ra trên phạm vi không gian rộng, có thể là một chiến trường, một hướng chiến lược hoặc trên toàn bộ đất nước (tùy thuộc vào mục đích ý đồ xâm lược của địch), nhằm tiêu diệt lực lượng tiến công của địch, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền nhân dân, bảo vệ các mục tiêu trọng yếu và tạo thế, tạo thời cơ cho hoạt động TCCL tiếp sau.

Những dự báo về địch trong thời gian gần đây cho thấy, trong điều kiện chiến tranh hiện đại, đối tượng TCCL của ta có khả năng thực hành tiến công đồng thời trên nhiều hướng, đặc biệt là đổ bộ đường không, đường biển, kể cả vào chiều sâu đất nước ta. Chúng có khả năng làm thay đổi tương quan lực lượng rất nhanh trên một hướng (khu vực) tác chiến, do có nhiều phương tiện và trang bị cơ động hiện đại, đa năng. Điều này cho thấy các tình huống chiến đấu, chiến dịch và chiến lược sẽ diễn biến nhanh, phức tạp hơn trước, tính biến động trong tác chiến rất lớn và khó lường. Hơn nữa, với ưu thế vũ khí và phương tiện chiến tranh hiện đại, địch có thể tiến hành giai đoạn tiến công hỏa lực trong thời gian dài, với cường độ đánh phá ác liệt, độ chính xác cao, tính hủy diệt lớn vào những mục tiêu quan trọng của ta bằng các loại vũ khí công nghệ cao. Như vậy, tính năng động, cơ động và linh hoạt trong cuộc chiến tranh nói chung và trong TCPTCL, trên từng chiến trường đã có những thay đổi đáng kể so với phương thức tác chiến mà kẻ địch đã tiến hành trong các cuộc chiến tranh xâm lược nước ta trước đây. Đặc biệt, khả năng tiến công trong không gian rộng, nhiều chiều (trong vũ trụ, trên không, trên bộ, trên biển và trường điện từ) bằng tác chiến liên hợp, tác chiến không trực tiếp tiếp xúc và phi đối xứng của địch trên toàn bộ hoặc một phần của đất nước ta đã đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu về nghệ thuật TCPTCL, nhất là dự báo chính xác hướng (khu vực) và chiến trường trọng điểm cũng như tìm ra giải pháp hữu hiệu đối phó với các thủ đoạn tác chiến của địch.

3- TCPTCL có điều kiện vận dụng linh hoạt các loại hình tác chiến, các hình thức chiến thuật, thủ đoạn chiến đấu. Dựa trên nền tảng các KVPT tỉnh (thành phố) đã được xây dựng từ thời bình để lập thế trận TCPTCL, bằng sự kết hợp chặt chẽ thế của các KVPT tỉnh (thành phố) với thế bố trí của các đơn vị chủ lực của quân khu, Bộ, các quân chủng, binh chủng, và thế của lực lượng các bộ, ban, ngành, đoàn thể tạo ra thế phòng thủ có lợi nhất trên từng khu vực (hướng chiến trường) và cả nước.

Thế trận đó cho phép ta có thể vận dụng linh hoạt các loại hình tác chiến: phòng ngự, phản công, tiến công kết hợp với các mặt đấu tranh khác; vận dụng linh hoạt các hình thức chiến thuật, các thủ đoạn chiến đấu: phòng thủ, phòng ngự, tiến công, phục kích, tập kích, đánh chia cắt giao thông, đánh rộng khắp...,thực hiện bám trụ vững chắc, làm chủ toàn diện. Trong TCPTCL, các hoạt động tác chiến của KVPT tỉnh (thành phố) giữ vị trí rất quan trọng, bảo đảm có thể đánh địch nhanh nhất, kịp thời nhất, làm cho chúng bị tiêu hao, tiêu diệt, bị động, sa lầy, tạo thế và thời cơ cho các đơn vị chủ lực của quân khu, của Bộ tập trung đánh những đòn phản công, tiến công vào những khu vực và thời cơ có lợi nhất, làm chuyển biến cục diện chiến trường hoặc chuyển sang các hoạt động tác chiến chiến lược tiếp theo.

 Để thực hiện điều đó, LLVT địa phương phải dựa vào thế trận KVPT tỉnh (thành phố), dựa vào làng xã chiến đấu, điểm tựa, cụm điểm tựa, KVPT then chốt đã được xây dựng cơ bản ngay từ trong thời bình để vận dụng linh hoạt các hình thức chiến thuật, thủ đoạn chiến đấu, như tập kích bằng hỏa lực và xung lực khi địch tạm dừng; phục kích khi địch cơ động di chuyển trên đường, tổ chức các trận chiến đấu phòng ngự, chiến đấu tiến công, đánh cắt giao thông..., vừa sát thương, tiêu hao sinh lực, phương tiện chiến tranh của địch, vừa chế áp gây căng thẳng, hoang mang về tâm lý cho lực lượng địch trực tiếp tham chiến. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ với lực lượng công an, các ban, ngành, đoàn thể và quần chúng ở địa phương nắm chắc tình hình, nhanh chóng, kịp thời đập tan hành động bạo loạn lật đổ trên địa bàn, kiên quyết tiêu diệt LLVT phản động, bắt giữ bọn cầm đầu, giải tán quần chúng quá khích bị địch kích động tham gia bạo loạn, giữ vững ổn định an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Đối với bộ đội chủ lực của quân khu, Bộ, trong TCPTCL thường được sử dụng làm lực lượng cơ động chiến dịch, chiến lược, khi cần cũng có thể sử dụng một số đơn vị binh chủng hợp thành với lực lượng thích hợp để tổ chức các chốt chiến dịch thực hành tác chiến phòng ngự trên các hướng chiến dịch, chiến lược chủ yếu. Trong những trường hợp đặc biệt, lực lượng bộ đội chủ lực của quân khu hoặc Bộ có thể tổ chức chiến dịch phòng ngự trên hướng chiến lược trọng yếu, để ngăn chặn, đánh bại hướng tiến công chiến lược chủ yếu của địch, bảo vệ các mục tiêu chiến lược trọng yếu của quốc gia.

Để thực hiện có hiệu quả những yêu cầu của phương pháp TCPTCL nêu trên, phải giải quyết tốt vấn đề tạo lập thế trận phòng thủ vững chắc trên từng địa phương, từng hướng chiến lược (chiến trường) và cả nước trong quá trình xây dựng đất nước và củng cố quốc phòng, an ninh từ thời bình, bảo đảm thực hiện tốt các nhiệm vụ phòng tránh, đánh trả các cuộc tiến công đường không, đổ bộ đường biển, tiến công trên bộ, đổ bộ đường không của địch.

Vấn đề đặt ra là, trong quá trình phát triển kinh tế, CNH, HĐH đất nước, phải gắn chặt yêu cầu củng cố quốc phòng, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân, xây dựng tỉnh (thành phố) thành KVPT vững chắc, tổ chức thiết bị chiến trường trên từng hướng, địa bàn chiến lược dự kiến phối hợp với chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, với chiến lược phân vùng và ngành kinh tế trong mối quan hệ thống nhất với kế hoạch phòng thủ quốc gia nói chung, với kế hoạch TCPTCL trên các quy mô nói riêng.

Đại tá Hoàng Xuân Nhiên

Học viện Quốc phòng