Chính sách đối với các đối tượng làm nhiệm vụ quốc tế và bảo vệ Tổ quốc sau ngày 30-4-1975 là thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn"của dân tộc; là trách nhiệm chính trị, tình cảm cách mạng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Tham gia nghiên cứu, xây dựng và đề xuất chính sách đúng đắn, phù hợp cho các đối tượng đó, là một nhiệm vụ quan trọng của các cấp, các ngành, các địa phương.  

Quán triệt và thực hiện quan điểm của Đảng: “Chính sách xã hội đúng đắn vì hạnh phúc của con người là động lực to lớn phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng CNXH"¹, trong những năm qua, Nhà nước ta đã từng bước đổi mới các chính sách kinh tế-xã hội, ban hành, bổ sung, sửa đổi nhiều chính sách lớn đối với quân đội và hậu phương quân đội. Năm 1993, chế độ tiền lương đối với quân đội có sự đổi mới cơ bản, thiết kế bảng lương riêng với hệ số ưu đãi hợp lý. Năm 1994, Nhà nước đã ban hành 2 pháp lệnh lớn: Tuyên dương danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng và Ưu đãi người có công với cách mạng... Trước nhu cầu cấp thiết của các đối tượng chính sách, được sự đồng thuận của các bộ, ngành Trung ương, Đảng uỷ Quân sự Trung ương và Bộ Quốc phòng (BQP) tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu, trình Bộ Chính trị cho chủ trương, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành chế độ, chính sách trợ cấp một lần đối với người tham gia kháng chiến chống Pháp đã phục viên, xuất ngũ, thôi việc (theo Quyết định số 47/2002/QĐ-TTg ngày 11-4-2002 của Thủ tướng Chính phủ); trình chủ trương và chính sách tổng thể đối với người tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đã phục viên, xuất ngũ, thôi việc về địa phương, nhưng chưa được hưởng chính sách của Đảng và Nhà nước (được cụ thể hoá và ban hành theo Quyết định số 290/2005/QĐ-TTg ngày 08-11-2005 của Thủ tướng Chính phủ). Năm 2008, BQP đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành chủ trương, chính sách đối với quân nhân có dưới 20 năm phục vụ trong quân đội đã phục viên, xuất ngũ, thôi việc về địa phương (theo Quyết định số 142/2008/QĐ-TTg ngày 27-10-2008 của Thủ tướng Chính phủ). Như vậy, với hệ thống các chế độ, chính sách đã ban hành, những người có công với cách mạng, người tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, bên cạnh sự ghi nhận về tinh thần, đều được hưởng chế độ trợ cấp (hàng tháng hoặc một lần), chế độ bảo hiểm y tế và mai táng phí từ nguồn ngân sách nhà nước. Điều đó đã góp phần động viên to lớn đối với người có công với cách mạng, người tham gia kháng chiến giải phóng dân tộc; đóng góp quan trọng vào bảo đảm đời sống, an sinh xã hội, củng cố "thế trận lòng dân" trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 

Tuy nhiên, hiện nay cả nước vẫn còn một bộ phận quân nhân, cán bộ dân chính Đảng, thanh niên xung phong... trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975, có nhiều hy sinh, đóng góp cho đất nước đã phục viên, xuất ngũ về địa phương, nhưng chưa được hưởng chế độ, chính sách. Trước tình hình đó, theo đề nghị của Chính phủ, Bộ Chính trị đã giao cho Ban Cán sự đảng Chính phủ chỉ đạo BQP phối hợp với các bộ, ngành Trung ương và các địa phương “Tiếp tục nghiên cứu, đề xuất chính sách đối với quân tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế ở Căm-pu-chia, đối tượng trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và làm nhiệm vụ giúp bạn Lào sau ngày 30-4-1975"²,  nhằm xác định công lao của họ đối với sự nghiệp cách mạng; giúp đối tượng giảm bớt một phần khó khăn trong đời sống; đồng thời, bảo đảm an sinh xã hội, thực hiện tốt hơn sự công bằng và tiến bộ xã hội trong chế độ, chính sách đãi ngộ của Đảng và Nhà nước ta, tăng thêm lòng tin của nhân dân và các đối tượng chính sách vào Đảng, vào chế độ. Đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với nguyện vọng chung của nhân dân, cần sớm được thể chế hoá và triển khai thực hiện. Quán triệt chủ trương của Bộ Chính trị, được sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, BQP đã ban hành kế hoạch tổ chức các hoạt động nghiên cứu, đề xuất chính sách đối với những người trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975; Ban chỉ đạo 183 - BQP (được thành lập theo Quyết định số 2920/QĐ-BQP ngày 19-9-2008 của Bộ trưởng BQP) xây dựng kế hoạch chi tiết để thực hiện. Nội dung kế hoạch xác định: các cấp cần rà soát, làm rõ thực trạng các đối tượng làm nhiệm vụ quốc tế ở Căm-pu-chia, trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và làm nhiệm vụ giúp bạn Lào sau ngày 30-4-1975 (về chế độ, chính sách, cơ cấu, đặc điểm, tiền lương, phụ cấp, trợ cấp...); đề xuất về chế độ, chính sách đối với các nhóm đối tượng và nghiên cứu cơ chế, quy trình tổ chức thực hiện. Việc đề xuất chính sách đãi ngộ đối với đối tượng này phải bảo đảm tính cân đối chung, phù hợp với tình hình thực tiễn và điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước. Theo lộ trình, Đề án sẽ hoàn thành trình Chính phủ và Bộ Chính trị vào cuối năm 2010, đầu năm 2011.

Để Đề án có tính khả thi cao, phù hợp với thực tiễn và đặc điểm của đối tượng chính sách mới, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp, song trước hết phải quán triệt, nâng cao nhận thức về ý nghĩa chính trị-xã hội của chính sách đãi ngộ đối với các đối tượng trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975. Trên cơ sở đó, tạo sự đồng thuận cao về những vấn đề có tính nguyên tắc trong xác định chế độ, chính sách; định hướng thống nhất và tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu, khảo sát, đề xuất chính sách ở các cấp và công tác tổ chức thực hiện. Trong quá trình nghiên cứu, đề xuất thực hiện chính sách, bên cạnh những thuận lợi cơ bản, cũng có những khó khăn, phức tạp so với quá trình tổ chức thực hiện chính sách đối với các đối tượng trước đây; vì vậy, cần xác định rõ và từng bước hoàn thiện các đối tượng thụ hưởng, các điều kiện về không gian, thời gian, nhiệm vụ, tính chất phục vụ gắn với từng đối tượng, chế độ, chính sách cụ thể, và phải đặt trong mối quan hệ với các chế độ, chính sách hiện hành để bảo đảm tính cân đối, hợp lý, công bằng. Việc nghiên cứu, khảo sát, đề xuất cần tính đến nhiều loại hình chính sách có thể áp dụng, như: chế độ trợ cấp (hàng tháng hoặc một lần); chế độ chăm sóc khi ốm đau hoặc từ trần; các vấn đề chính sách liên quan đến tồn đọng do lịch sử để lại; sự quan tâm chia sẻ thông qua cấp uỷ, chính quyền địa phương và hoạt động xã hội hoá chính sách... Cùng với đó, các cấp cần dự kiến và từng bước bổ sung những vấn đề liên quan đến tổ chức thực hiện, như: thủ tục hồ sơ, phân công, phân cấp trách nhiệm, các mối quan hệ phối hợp..., bảo đảm cho quá trình nghiên cứu, khảo sát, đề xuất chính sách đáp ứng yêu cầu đề ra.

Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ, chính quyền các địa phương, cấp uỷ, chỉ huy các cơ quan, đơn vị có liên quan trong quá trình khảo sát, đề xuất chính sách. Đối tượng trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975 thuộc nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương, nay cư trú, sinh sống và làm việc ở nhiều địa bàn trong cả nước. Do đó, cấp uỷ, chính quyền các địa phương, cấp uỷ, chỉ huy các đơn vị (là chủ thể trực tiếp quản lý các đối tượng đó) có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức các hoạt động nghiên cứu, khảo sát và tự khảo sát theo hướng dẫn của trên để cung cấp những dữ liệu cần thiết cho việc đề xuất và bảo đảm cho chế độ, chính sách được thực hiện theo "đúng ý Đảng, hợp lòng dân", phù hợp với thực tiễn đất nước. Đối với các cơ quan, đơn vị quân đội, cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo cung cấp những yếu tố liên quan đến tổ chức, nhiệm vụ, lực lượng (bao gồm cả các lực lượng phối hợp), không gian, thời gian làm nhiệm vụ chiến đấu, phục vụ chiến đấu bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975; kiện toàn hồ sơ lưu trữ và phối hợp đề xuất chính sách phù hợp. Đối với các địa phương, cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và các địa phương thuộc quyền cung cấp những nội dung liên quan đến nhiệm vụ nghiên cứu, khảo sát; xác định rõ tình hình đời sống hiện nay của các đối tượng tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế đang sinh sống ở địa phương; kiến nghị những chế độ, chính sách cần áp dụng. Các đơn vị, địa phương được xác định cùng với cơ quan của các bộ, ngành Trung ương tiến hành nghiên cứu, khảo sát, đề xuất, cần tập trung chỉ đạo việc khảo sát điểm ở một số xã, huyện thuộc quyền, tổng hợp kết quả chi tiết (theo hồ sơ mẫu) báo cáo về Ban chỉ đạo; tiếp tục làm công tác tự khảo sát; tổ chức hội thảo, trao đổi dân chủ, làm rõ những vấn đề về đặc điểm, cơ cấu, hướng khả thi trong lựa chọn đối tượng; đề xuất chính sách và các biện pháp thực hiện.

Quá trình nghiên cứu, đề xuất chính sách phải phát huy được sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, các lực lượng, bảo đảm dân chủ, chặt chẽ, chính xác. Đối với các cơ quan Trung ương (ngoài Ban chỉ đạo 183 - BQP làm nòng cốt), đề nghị mời thêm lãnh đạo các cục, vụ có liên quan của các bộ, ngành tham gia các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, hội thảo xây dựng Đề án chính sách. Đối với các địa phương, tiếp tục kiện toàn Ban chỉ đạo thực hiện Quyết định 142 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách với các đối tượng tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; bổ sung thêm các ngành chuyên môn (cơ quan tổ chức đảng, nội vụ, thanh niên, mặt trận, y tế...). Trong quá trình thực hiện, cần có biện pháp tuyên truyền phù hợp để tranh thủ sự tham gia của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị và nhân dân. Các lực lượng tham gia nghiên cứu, khảo sát, đề xuất phải có nhận thức thống nhất về mục đích, yêu cầu, nắm vững nội dung, đề cương nghiên cứu và cập nhật thông tin có liên quan, bảo đảm có chiều sâu và đúng đối tượng, góp phần nâng cao chất lượng chính sách, chế độ đề xuất. Trong quá trình tổ chức các hoạt động nghiên cứu, cần phát huy dân chủ, lắng nghe ý kiến từ thực tiễn (kể cả những suy nghĩ đồng tình với dự kiến ban đầu và những kiến nghị mới xuất phát từ cơ sở). Đối với những vấn đề mới (về đối tượng, chế độ, chính sách và tổ chức thực hiện), cần được bàn bạc kỹ, lựa chọn những yếu tố hợp lý, có tính khả thi; bảo đảm nhận thức thống nhất và đồng thuận cao của các cấp, các ngành trong kiến nghị, đề xuất chính sách cũng như trong chỉ đạo thực hiện. Công tác chỉ đạo, hướng dẫn của cấp trên cho cấp dưới và cơ sở cần được tính toán và chuẩn bị kỹ, có bước đi thích hợp, sao cho hoạt động nghiên cứu, khảo sát, đề xuất của các đơn vị, địa phương đáp ứng được yêu cầu đề ra; tránh tình trạng lãng phí thời gian, công sức và gây phiền hà cho cơ sở.

Trên cơ sở nội dung đã được xác định, công tác điều hành phải có tính khoa học, bảo đảm tiến độ và chất lượng của Đề án chính sách. Phấn đấu duy trì các hoạt động nghiên cứu, khảo sát theo lộ trình đã được Ban chỉ đạo 183 - BQP phê duyệt, bao gồm: yêu cầu tiến độ chung của Ban nghiên cứu và yêu cầu, tiến độ khảo sát, đề xuất của các địa phương. Tuỳ theo tình hình cụ thể, Thường trực Ban chỉ đạo kiến nghị bổ sung, điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp, theo hướng: nâng cao chất lượng đề xuất, tập trung làm rõ những vấn đề mới, những nội dung còn vướng mắc. Trong quá trình tiến hành, cần kết hợp giữa tuần tự và song song các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, hội thảo, xin ý kiến, xây dựng và hoàn chỉnh Đề án chính sách, không cầu toàn. Trong tổ chức nghiên cứu, khảo sát, đề xuất, các bộ phận cần chú trọng khâu xử lý tình hình, xây dựng Đề án; thường xuyên tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của trên, bám sát yêu cầu của thực tiễn; từng bước trình cấp có thẩm quyền cho ý kiến chỉ đạo và kết luận các định hướng nghiên cứu, những vấn đề có tính nguyên tắc, những kiến nghị, nguyện vọng của cơ sở về đối tượng sẽ thụ hưởng; các vướng mắc và phương hướng xử lý. Các cấp, các ngành, các địa phương phải báo cáo trung thực, giải trình rõ những ý kiến khác nhau, những kiến nghị, nguyện vọng chưa thực hiện được; dự báo và phản ánh đầy đủ những ảnh hưởng tích cực và tác động ngược chiều khi chính sách được ban hành; dự toán nguồn kinh phí bảo đảm ...

Cùng với đó, các đơn vị, địa phương cần tập trung thực hiện thắng lợi các chế độ, chính sách đối với quân đội và hậu phương quân đội đã được ban hành. Theo đó, cần ưu tiên thực hiện tốt các chế độ, chính sách đối với những người tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; hạn chế việc chồng lấn nhiều chính sách tương tự nhau cùng song hành thực hiện. Thông qua đó, các cấp tổ chức rút kinh nghiệm, tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu, đề xuất và thực hiện chính sách mới đạt mục đích, yêu cầu đề ra. Các địa phương cần tiếp tục thực hiện tốt các chính sách xã hội gắn với địa bàn, chính sách xoá đói, giảm nghèo,... nhằm hỗ trợ giải quyết khó khăn đối với những người tham gia kháng chiến giải phóng dân tộc, những người trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975; qua đó, tạo ra tính đồng bộ và sức mạnh tổng hợp của các chính sách, góp phần tăng cường an sinh xã hội, xây dựng hậu phương quân đội vững mạnh trong thời kỳ mới.

Việc nghiên cứu, đề xuất chính sách đối với những người trực tiếp tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế sau ngày 30-4-1975 là thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và quân đội ta đối với những người đã đóng góp xương máu của mình cho sự nghiệp cách mạng. Bởi vậy, các cấp, các ngành, các địa phương cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, nghiên cứu, đề xuất phù hợp, chính xác những vấn đề liên quan đến các đối tượng được thụ hưởng, bảo đảm sự công bằng, tạo sự ổn định chính trị-xã hội trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN.

Đại tá, TS. TRẦN VĂN MINH

Phó Cục trưởng Cục Chính sách

__________

1- ĐCSVN- Văn kiện Đảng toàn tập, tập 51, Nxb CTQG, H. 2007, tr. 139.

2- Thông báo số 183-TB/TW, ngày 03-9-2008 của Bộ Chính trị .