Xây dựng tỉnh (thành phố) thành khu vực phòng thủ (KVPT) vững chắc là một chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Để biến chủ trương đó thành hiện thực, đòi hỏi phải tiến hành tổng hợp, đồng bộ các giải pháp cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức, trong đó tổ chức các cuộc diễn tập KVPT là một giải pháp quan trọng. Nhận thức rõ điều đó, những năm qua, các địa phương trong cả nước đã tổ chức nhiều cuộc diễn tập với các quy mô, hình thức, nội dung khác nhau; qua đó đã góp phần đẩy mạnh xây dựng nền quốc phòng toàn dân (QPTD), thế trận QPTD gắn với thế trận an ninh nhân dân ở địa phương. Bên cạnh những mặt tích cực, thực tiễn các cuộc diễn tập KVPT tỉnh (thành phố) cũng đã bộc lộ những điểm bất cập, hạn chế: một số địa phương chưa nhận thức thấu đáo về vị trí, ý nghĩa của diễn tập, dẫn đến biểu hiện coi nhẹ, thiếu quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo nên kết quả chưa đạt được như mục đích, yêu cầu đề ra; các cuộc diễn tập còn có nhiều nội dung chưa thống nhất cả trong tổ chức chuẩn bị và thực hành diễn tập; vận dụng phương pháp diễn tập chủ yếu là “diễn” theo “đạo”, dẫn đến người tập ỷ lại, dựa dẫm vào đạo diễn, không phát huy hết tính năng động, sáng tạo, hạn chế đến chất lượng của cuộc diễn tập. Vì vậy, để khắc phục những điểm còn hạn chế trong diễn tập, đầu tháng 12 năm 2006 Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo Quân khu 7 tổ chức cuộc diễn tập điểm KVPT tại tỉnh Đồng Nai để nghiên cứu thống nhất nội dung và tổ chức, phương pháp diễn tập; bổ sung, hoàn thiện các vấn đề về cơ chế hoạt động trong tác chiến của KVPT tỉnh (thành phố).

Về nội dung và tổ chức, phương pháp diễn tập KVPT.

Diễn tập KVPT tỉnh Đồng Nai là cuộc diễn tập điểm, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Quốc phòng và Bộ Tư lệnh Quân khu 7 để rút kinh nghiệm chỉ đạo các địa phương khác trong cả nước. Vì vậy, nội dung đưa vào huấn luyện trong cuộc diễn tập này tương đối toàn diện, bao gồm: chuyển lực lượng vũ trang (LLVT) vào các trạng thái sẵn sàng chiến đấu; chuyển địa phương từ thời bình sang thời chiến; tổ chức chuẩn bị và thực hành tác chiến KVPT. Cụ thể, trong giai đoạn chuẩn bị tác chiến, tập trung vào huấn luyện các nội dung: cấp ủy, chính quyền lãnh đạo, điều hành các lực lượng của KVPT chuyển địa phương vào tình trạng khẩn cấp; chống bạo loạn; chuyển toàn bộ nền kinh tế địa phương từ thời bình sang thời chiến và tổ chức sản xuất phục vụ quốc phòng, dân sinh thời chiến phù hợp với đặc điểm của một tỉnh có nền công nghiệp phát triển, có nhiều yếu tố phức tạp về xã hội. Trong giai đoạn thực hành tác chiến, tập trung vào huấn luyện các tình huống: phòng tránh, đánh trả địch tiến công hỏa lực; đánh địch tiến công trên bộ; đánh địch đổ bộ đường không chiến thuật, chiến dịch.

Để cuộc diễn tập đạt kết quả tốt, đúng mục đích, yêu cầu, các cơ quan của Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo, giúp Quân khu 7 thành lập Ban chỉ đạo và cơ quan giúp việc để soạn thảo ý định diễn tập, thông qua Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Các cơ quan giúp việc đã soạn thảo hơn 300 văn kiện, trong đó có gần 100 văn kiện kế hoạch “B” của KVPT tỉnh, các huyện, thành phố và hơn 200 văn kiện cho người tập. Quân khu 7 đã tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, phương pháp diễn tập cho cán bộ trong Ban chỉ đạo, cơ quan Quân khu và lực lượng tham gia diễn tập của tỉnh Đồng Nai, gồm: cơ quan Đảng, chính quyền, các sở, ban, ngành, đoàn thể của Tỉnh và các huyện, thành phố; tổ chức một lớp bồi dưỡng cho cán bộ đạo diễn và phái viên của Bộ và Quân khu; Sở Y tế tỉnh Đồng Nai phối hợp với Bộ Chỉ huy Quân sự Tỉnh tổ chức một lớp bồi dưỡng kiến thức y học quân sự cho lực lượng y tế tham gia diễn tập. Các lớp tập huấn trên đã thống nhất thứ tự, nội dung thực hành diễn tập, phương pháp đạo diễn và diễn tập; trang bị kiến thức quốc phòng cần thiết cho đội ngũ cán bộ soạn thảo văn kiện diễn tập. Quá trình chuẩn bị, các cơ quan của Bộ và Quân khu 7 luôn theo dõi, phát hiện các vấn đề chưa hợp lý để điều chỉnh, bổ sung kịp thời. Cùng với công tác chuẩn bị hệ thống văn kiện diễn tập, các cơ quan Đảng, chính quyền và cơ quan quân sự tỉnh Đồng Nai đã khảo sát, chuẩn bị sở chỉ huy, thao trường diễn tập dã ngoại, hệ thống đường giao thông, bệnh viện dã chiến, tổ chức luyện tập cho lực lượng thực binh... phục vụ cho diễn tập. Để chuẩn bị cho diễn tập chính thức, Ban chỉ đạo Quân khu đã tổ chức diễn tập thử 2 lần, qua đó bổ sung các nội dung, hoàn chỉnh các loại văn kiện, điều chỉnh tổ chức, phương pháp diễn tập. Nhờ làm tốt công tác chuẩn bị, cuộc diễn tập KVPT ở Đồng Nai đã được tiến hành theo đúng trình tự nội dung, thời gian quy định, bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Trong quá trình diễn tập KVPT tỉnh Đồng Nai nổi lên một số vấn đề về nội dung cả trong chuẩn bị và thực hành tác chiến cần được tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn chỉnh. Một nội dung mới được đưa vào diễn tập là thực hiện Pháp lệnh tình trạng khẩn cấp và Nghị định của Chính phủ quy định một số điều của Pháp lệnh tình trạng khẩn cấp đe dọa đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội (đây là bước trung gian chuyển địa phương từ thời bình sang thời chiến). Các văn bản hiện hành đều quy định: khi có tình trạng khẩn cấp, Tư lệnh Quân khu phải có mặt ở Sở chỉ huy KVPT tỉnh có tình trạng khẩn cấp. Qua diễn tập cho thấy, quy định như vậy là chưa phù hợp, vì trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng có thể cùng một lúc nhiều tỉnh trên địa bàn Quân khu phải chuyển vào tình trạng khẩn cấp, Tư lệnh Quân khu phải trực tiếp giải quyết nhiều công việc trên toàn địa bàn, nên có mặt ở Sở chỉ huy Quân khu là phù hợp hơn. Mặt khác, một số thành phần như lãnh đạo Ban Dân vận, Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ... là những lực lượng quan trọng thực hiện nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp, rất cần có mặt trong sở chỉ huy tình trạng khẩn cấp, lại chưa được xác định bằng văn bản. Thực tế diễn tập cũng cho thấy, tại các KVPT trên hướng chiến lược chủ yếu, quan trọng, khi tác chiến sẽ cùng lúc có bộ đội chủ lực của Bộ, của Quân khu, phối hợp với LLVT địa phương, nên việc hiệp đồng tác chiến, hiệp đồng bảo đảm giữa các lực lượng này là vấn đề rất quan trọng, cần được quan tâm nghiên cứu, tổ chức chặt chẽ, chu đáo và thống nhất theo kế hoạch chung của Bộ và Quân khu.

Tổ chức, phương pháp diễn tập trong cuộc diễn tập KVPT tỉnh Đồng Nai cũng cần được nghiên cứu, rút kinh nghiệm. Trong thực tế, không có khuôn mẫu cố định về tổ chức, phương pháp chỉ đạo và đạo diễn diễn tập. Phải căn cứ vào mục đích, yêu cầu, nội dung, quy mô, hình thức, phân cấp chỉ đạo và điều kiện cụ thể của từng địa phương để xác định cho phù hợp. Song, cơ cấu tổ chức của cơ quan chỉ đạo, đạo diễn phải xác định rõ nhiệm vụ, chức năng và mối quan hệ của các thành viên, bảo đảm gọn nhẹ, linh hoạt. Đạo diễn các vai tập, nhất là các vai tập là cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, các sở, ban, ngành địa phương là công việc phức tạp, cần lựa chọn cán bộ có năng lực toàn diện không những về quân sự mà cả về chính trị, kinh tế, văn hóa-xã hội và phải tổ chức bồi dưỡng chu đáo. Vận dụng phương pháp chỉ đạo cần theo xu hướng lấy người tập làm trung tâm, phát huy tính năng động, sáng tạo của người tập. Không cứng nhắc trong vận dụng phương pháp “đạo” theo “diễn” hoặc “diễn theo “đạo”, mà phải kết hợp chặt chẽ cả hai phương pháp này, trong đó lấy phương pháp “đạo” theo “diễn” là chủ đạo.

Về cơ chế hoạt động trong tác chiến của KVPT.

Theo tinh thần Nghị quyết 02/NQ-TƯ ngày 30-7-1987 của Bộ Chính trị, cơ chế lãnh đạo của KVPT được xác định là: Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành, cơ quan quân sự làm tham mưu, chỉ huy trưởng quân sự thống nhất chỉ huy các LLVT thuộc quyền. Qua thực tiễn triển khai nhiệm vụ xây dựng KVPT và tổ chức nhiều cuộc diễn tập khảo nghiệm, để phát huy hết vai trò của các cơ quan sở, ban, ngành, đoàn thể địa phương, năm 1992 Bộ Tổng tham mưu đã đề nghị bổ sung cơ chế lãnh đạo của KVPT là: Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành theo pháp luật, cơ quan quân sự, công an là trung tâm cùng các ban, ngành, mặt trận, đoàn thể làm tham mưu theo chức năng và tổ chức thực hiện, chỉ huy trưởng quân sự, công an chỉ huy thống nhất các lực lượng thuộc quyền. Hiện nay, các địa phương trong cả nước đều lấy cơ chế này làm nội dung trọng tâm của các cuộc diễn tập. Trong cuộc diễn tập KVPT tỉnh Đồng Nai, cơ chế lãnh đạo xây dựng KVPT đã được đưa vào khảo nghiệm và là nội dung cơ bản, xuyên suốt trong cả cuộc diễn tập. Trong cuộc diễn tập này, vai trò lãnh đạo, điều hành của Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch ủy ban nhân dân Tỉnh đã được thể hiện một cách bài bản, rõ nét cả về nội dung, phương pháp thể hiện, vì đã được bồi dưỡng kiến thức cơ bản tại Học viện Quốc phòng và có nhiều kinh nghiệm hoạt động trong thực tiễn. Về vai trò làm tham mưu cho cấp ủy, chính quyền của các sở, ban, ngành, đoàn thể địa phương tuy đã gắn với nhiệm vụ, chức trách và thực hiện theo đúng quy trình nhưng vẫn còn lúng túng, chưa hiểu hết phải tham mưu những nội dung gì? ở đâu? vào lúc nào? mà nguyên nhân chủ yếu là do chưa có nhiều kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn, chưa được bồi dưỡng một cách cơ bản, hệ thống về kiến thức quốc phòng. Vì vậy, vấn đề đặt ra là cần nâng cao hơn nữa năng lực làm tham mưu cho cấp ủy, chính quyền về các hoạt động chuyên ngành của các cơ quan sở, ban, ngành, đoàn thể địa phương. Đặc biệt coi trọng vai trò tham mưu của Sở Kế hoạch-Đầu tư trong việc bảo đảm tác chiến của KVPT và phát triển kinh tế dân sinh ở địa phương trong thời chiến. Để có cơ sở làm tham mưu cho cấp ủy, chính quyền, Sở Kế hoạch-Đầu tư phải bao quát, điều tiết được toàn bộ tình hình kinh tế-xã hội của KVPT khi chuyển địa phương từ thời bình sang thời chiến; kế hoạch này phải được coi là kế hoạch trung tâm để hiệp đồng, bảo đảm tác chiến của KVPT và phát triển kinh tế, dân sinh thời chiến. Hệ thống kế hoạch thuộc văn kiện khối “B” của các sở, ban, ngành địa phương cần được xây dựng, phê duyệt ngay từ bây giờ, trong thời bình, được điều chỉnh bổ sung hằng năm để khi có tình huống xảy ra, căn cứ vào thực tiễn mà điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp. Hiện nay, hệ thống tài liệu huấn luyện cho các sở, ban, ngành, hệ thống tài liệu huấn luyện tác chiến KVPT, hệ thống văn kiện mẫu của KVPT có nhiều nội dung không phù hợp cần phải chỉnh sửa, đổi mới, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Để khắc phục những tồn tại nêu trên, các cấp, các ngành cần coi trọng hơn nữa việc bồi dưỡng kiến thức quốc phòng cho đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ chủ chốt; đồng thời, cần có sự phối hợp triển khai đồng bộ, chỉ đạo, hiệp đồng chặt chẽ của các cơ quan Trung ương để cung cấp các dữ liệu thông tin cần thiết, phục vụ công tác soạn thảo văn kiện, nhất là thông tin phục vụ cho kế hoạch “B” của các sở, ban, ngành, đoàn thể địa phương.

Một vấn đề quan trọng nữa nổi lên là việc sử dụng lực lượng Quân sự, Công an trong chống bạo loạn và quá trình tác chiến của KVPT. Qua cuộc diễn tập ở Đồng Nai cho thấy, trong giai đoạn chuyển địa phương vào tình trạng khẩn cấp và tình trạng thời chiến, lực lượng nòng cốt làm nhiệm vụ dẹp bạo loạn, giữ gìn an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn là Công an, nhưng khi có bạo loạn vũ trang, sử dụng lực lượng bộ đội địa phương như thế nào? trong trường hợp nào? Đây là vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu và có các văn bản quy định cụ thể hơn. Qua diễn tập còn cho thấy, sự phối hợp hành động của cơ quan Quân sự và Công an xử lý các tình huống khi có chiến sự cần phải chặt chẽ, linh hoạt, không dập khuôn; chủ động phối hợp hành động và luôn phải được đặt trong một mục đích, lợi ích chung là giữ vững KVPT. Khi bộ đội tác chiến phòng thủ, lực lượng Công an bám sát địa bàn để bảo vệ dân, cùng bộ đội địa phương, dân quân, tự vệ trấn áp, dẹp bạo loạn, truy quét địch, tiêu diệt lực lượng phản động, chỉ điểm, tội phạm, giữ vững và làm trong sạch địa bàn, tạo điều kiện cho bộ đội tiến công tiêu diệt địch từ bên ngoài vào.

Đại tá, TS. Lê Bình

Cục Khoa học, Công nghệ và Môi trường- BQP