Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) Về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới đã đánh giá khái quát, toàn diện tình hình công tác tư tưởng, lý luận (TTLL) của đất nước những năm qua; đồng thời, phân tích sâu sắc đặc điểm tình hình và đề ra yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của công tác TTLL trong thời gian tới. Đây là cơ sở quan trọng để chúng ta nhìn nhận, đánh giá tình hình công tác TTLL trên từng lĩnh vực một cách cụ thể, thiết thực.

Những năm qua, trước yêu cầu của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, công tác tư tưởng trong quân sự, quốc phòng (QSQP) rất được coi trọng và tăng cường, góp phần nâng cao nhận thức chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; tích cực động viên nhân dân, lực lượng vũ trang (LLVT) thực hiện tốt nhiệm vụ QSQP đáp ứng yêu cầu tình hình mới. Mọi hoạt động của công tác lý luận trong QSQP đã quán triệt định hướng đổi mới tư duy lý luận của Đảng, bám sát thực tiễn hoạt động bảo vệ Tổ quốc và các diễn biến liên quan; khái quát, đề xuất luận cứ khoa học làm cơ sở để Đảng ta xây dựng quan niệm mới về bảo vệ Tổ quốc, chỉ đạo xây dựng nền quốc phòng toàn dân (QPTD), xây dựng quân đội nhân dân (QĐND) vững mạnh.

Công tác TTLL trong QSQP đã góp phần làm rõ bối cảnh thế giới sau chiến tranh lạnh, những tác động của nó đối với công cuộc bảo vệ Tổ quốc và những quyết sách của Đảng, Nhà nước ta trước tình hình đó. Trong bối cảnh không còn Liên Xô và hệ thống các nước XHCN; chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, hoạt động khủng bố diễn ra phức tạp; chính sách của các nước lớn vừa lôi kéo, lợi dụng, vừa đấu tranh, hợp tác và kiềm chế lẫn nhau, đã tác động mạnh mẽ đến chính sách đối nội và đối ngoại của các nước khác. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ phát triển, xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế tăng lên…vừa tạo điều kiện thuận lợi, vừa đặt nước ta trước những thách thức mới; các thế lực thù địch đẩy mạnh thực hiện chiến lược “Diễn biến hòa bình”, chống phá quyết liệt CNXH… Trong bối cảnh đó, với nhận thức sâu sắc bản chất của thời kỳ lịch sử mới, Đảng ta đã đổi mới mạnh mẽ nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; đề ra phương hướng, mục tiêu, biện pháp phù hợp với tình hình cụ thể của đất nước. Quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc thể hiện một tư duy vừa nhạy bén, sâu sắc, vừa mang tính lịch sử, cụ thể và phát triển: đó là bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước và chế độ, bảo vệ sự nghiệp đổi mới của nhân dân; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ môi trường hòa bình, xây dựng và phát triển đất nước. Đường lối, chính sách của Đảng trong QSQP đã thể hiện đầy đủ những yếu tố cấu thành sức mạnh quốc phòng của đất nước trong hoàn cảnh mới: đó là sức mạnh tổng hợp của tất cả các yếu tố chính trị, tư tưởng, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; trong đó LLVT làm nòng cốt, kết hợp chặt chẽ giữa kinh tế với quốc phòng, xây dựng thế trận QPTD gắn với thế trận an ninh nhân dân trong điều kiện mới,v.v.

Công tác TTLL trong QSQP đã tích cực tuyên truyền, động viên nhân dân cả nước tham gia có hiệu quả vào nhiệm vụ xây dựng nền QPTD vững mạnh; phân tích cơ sở lý luận, tính chất, nội dung và những yêu cầu của nền QPTD trong điều kiện mới. Nền quốc phòng mà chúng ta xây dựng là nền quốc phòng của dân, do dân, vì dân, mang bản chất toàn dân, toàn diện, độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, dựa vào sức mình là chính; nhằm mục tiêu giữ vững hòa bình, tạo điều kiện cho phát triển đất nước. Bởi vậy, nó đòi hỏi sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân, các bộ, ban, ngành, các tổ chức chính trị-xã hội, mọi thành phần kinh tế…Và trong thực tế chúng ta đã làm tương đối tốt vấn đề này.

Trong QĐND, công tác TTLL đã góp phần tích cực vào quá trình xây dựng QĐND cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; động viên toàn quân tích cực học tập, rèn luyện, phấn đấu hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ. Tăng cường vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng; thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên theo tinh thần Nghị quyết 51của Bộ Chính trị (khóa IX). Tập trung xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu, con đường XHCN, nhất trí cao với đường lối, quan điểm của Đảng; cảnh giác và kiên quyết đấu tranh với các quan điểm thù địch, sai trái; tạo sự đoàn kết, thống nhất cao về chính trị, tư tưởng, sẵn sàng nhận và hoàn thành nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Trong suốt thời kỳ lịch sử đầy biến động vừa qua, mặc dù các thế lực thù địch ra sức chống phá độc lập dân tộc và CNXH, song, với đường lối đúng đắn của Đảng, tinh thần cảnh giác cách mạng và sự nỗ lực phấn đấu của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân, trong đó có vai trò tích cực của công tác TTLL trong QSQP, chúng ta đã làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn của chúng; giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, thành quả cách mạng và chế độ XHCN. Đặc biệt, với việc đánh giá đúng đắn tình hình mọi mặt có liên quan, Đảng ta đã điều chỉnh chiến lược bảo vệ Tổ quốc phù hợp với tình hình và khả năng thực tế của đất nước; chấn chỉnh tổ chức, biên chế gắn với nâng cao chất lượng tổng hợp, trình độ sẵn sàng chiến đấu của LLVT; thực hiện giảm quân thường trực, trong khi vẫn bảo đảm được sức mạnh, khả năng bảo vệ Tổ quốc, tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế- xã hội, phát triển đất nước.

Trong thời kỳ mới, Nghị quyết Đại hội X của Đảng đã đề ra mục tiêu tổng quát của cách mạng nước ta: phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, huy động và sử dụng tốt mọi nguồn lực cho CNH, HĐH, nhằm “sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại”¹. Mục tiêu đó đặt ra cho công tác TTLL trong QSQP nhiệm vụ rất nặng nề, là phải tập trung nâng cao nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; nhận diện đối tượng, đối tác và làm rõ các yếu tố liên quan tác động đến khả năng quốc phòng của đất nước; đồng thời, ra sức động viên nhân dân cả nước, cán bộ, chiến sỹ LLVT tích cực thực hiện nhiệm vụ QSQP, tạo môi trường thuận lợi cho CNH, HĐH, phát triển đất nước thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.

Độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia phụ thuộc một cách hữu cơ vào sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học, giáo dục và quá trình nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Yêu cầu của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vừa đòi hỏi chúng ta phải quan tâm chăm lo xây dựng nền QPTD vững mạnh, vừa phải tập trung xây dựng tiềm lực mọi mặt của đất nước, thực hiện CNH, HĐH, hội nhập kinh tế quốc tế thắng lợi. Công tác tư tưởng trong QSQP phải giáo dục, động viên tính tích cực xã hội vào xây dựng nền QPTD vững mạnh; vừa phải khẳng định vai trò của CNH, HĐH gắn với hội nhập kinh tế quốc tế trong việc tạo ra nguồn lực, cả về vật chất- kỹ thuật cũng như chính trị- tinh thần cho công cuộc củng cố quốc phòng, xây dựng LLVT, QĐND vững mạnh. CNH, HĐH phát triển, tạo ra cơ sở vật chất cần thiết cho xã hội, kể cả với quốc phòng, an ninh; tác động tích cực đến mọi mặt của đất nước, trực tiếp nâng cao đời sống của nhân dân, góp phần ổn định tình hình chính trị, xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây chính là cơ sở tạo nên sức mạnh chính trị, tinh thần của nền QPTD và sức mạnh chiến đấu của QĐND. Không những thế, CNH , HĐH gắn với hội nhập kinh tế quốc tế thắng lợi sẽ từng bước tạo ra các thế hệ con người Việt Nam phát triển toàn diện, phục vụ cho công cuộc xây dựng đất nước; đồng thời, cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng cho nhiệm vụ xây dựng LLVT và QĐND vững mạnh; tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng, bảo đảm vũ khí, trang bị kỹ thuật đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Do âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, nên nguy cơ phá hoại, thôn tính, xâm lược nước ta không chỉ đến từ bên ngoài hoặc chỉ do từ bên ngoài, mà nó còn nằm ngay từ bên trong, ngay trong lòng xã hội ta; không chỉ bắt nguồn từ sức mạnh của các thế lực thù địch, xâm lược, mà còn tiềm ẩn và nảy sinh ngay từ các yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội, đạo đức, lối sống. Đặc biệt, trong điều kiện đất nước hội nhập ngày càng sâu, rộng vào nền kinh tế quốc tế, những nguy cơ này là không thể xem thường. Công tác lý luận trong QSQP cần phải nghiên cứu làm rõ tình hình, vạch trần âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch lợi dụng quá trình hội nhập để chống phá đất nước ta; đồng thời, nâng cao ý thức cảnh giác, định hướng suy nghĩ đúng đắn cho cán bộ và nhân dân ta. Cần phải thống nhất nhận thức rằng, trong thời kỳ mở cửa, hợp tác, đầu tư, nhiệm vụ phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh, tăng cường đối ngoại gắn bó chặt chẽ với nhau hơn bao giờ hết, nhằm bảo đảm cho đất nước phát triển, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh, bảo vệ và củng cố cục diện hòa bình, vô hiệu hóa mọi mầm mống có thể dẫn đến mất an ninh chính trị, tạo cớ cho các thế lực thù địch lợi dụng chống phá. Yêu cầu nội tại của quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi các ngành kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại phải phối hợp chặt chẽ, đồng bộ với nhau, vì mục tiêu tối cao là ổn định và phát triển đất nước. Trong bối cảnh mới, mọi lợi ích đều phải được tính toán, cân nhắc trong tổng thể lợi ích chung. Để quyết định một vấn đề về quốc phòng phải xem xét các mối quan hệ có liên quan đến kinh tế- xã hội. Cũng như thế, trong làm kinh tế, không thể vì lợi ích kinh tế đơn thuần, vì yêu cầu của các nhà đầu tư… mà ký kết các dự án, phê duyệt xây dựng các nhà máy, khu công nghiệp có thể làm phương hại lợi ích quốc phòng, an ninh của đất nước… Kinh tế, quốc phòng, an ninh phải phối hợp chặt chẽ với nhau nhằm tạo được những chuyển biến tích cực trên mọi lĩnh vực của đất nước, tạo được nội lực mạnh mẽ làm cơ sở nâng cao thế và lực cho đối ngoại. Mặt khác, công tác đối ngoại phải phấn đấu thực hiện tốt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, vừa nâng cao được vị thế của đất nước, vừa chủ động bảo vệ lợi ích quốc gia, mở rộng hợp tác, đầu tư, tìm kiếm đối tác phù hợp; vừa phối hợp chặt chẽ với quốc phòng, an ninh trong bảo vệ Tổ quốc. Kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại luôn gắn bó chặt chẽ, hợp tác, hỗ trợ thúc đẩy lẫn nhau, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, đáp ứng tốt nhất yêu cầu xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN.

Sự nghiệp củng cố quốc phòng hiện nay đòi hỏi cả nước phải tập trung xây dựng nền QPTD vững mạnh, xây dựng các khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) vững chắc, trong đó khâu quan trọng nhất là xây dựng cơ sở vững mạnh toàn diện; bao gồm xây dựng cơ sở chính trị- xã hội, xây dựng "thế trận lòng dân", thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, chống tham nhũng, bảo đảm ổn định chính trị- xã hội, xóa đói, giảm nghèo, cải thiện đời sống nhân dân. Quá trình thực hiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo điều kiện cho kinh tế của đất nước tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên, không phải mọi sự tăng trưởng kinh tế đều tác động tích cực tới tiến bộ xã hội cũng như đối với sự nghiệp củng cố quốc phòng của đất nước. Kinh tế tăng trưởng, nhưng nếu không chú ý đúng mức đến công bằng xã hội, để phân cực giàu, nghèo thêm sâu sắc, tham nhũng, hối lộ, tệ nạn xã hội không được khắc phục… thì đó là phản phát triển. Tăng cường mở cửa, hợp tác, đầu tư; nhiều nhà máy, khu công nghiệp mọc lên, du lịch, giải trí phát triển,… nhưng gia tăng thất nghiệp, tội phạm tràn lan, ý thức quốc phòng, an ninh không được đề cao, thì đó là nguy cơ nhãn tiền đối với chế độ. Trong xã hội, nếu còn để tình trạng cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất, vi phạm dân chủ mà không được xử lý triệt để; một bộ phận xã hội giàu có nhờ làm ăn phi pháp, trong khi nhân dân lao động, nhất là đồng bào các dân tộc ở vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ địa cách mạng vẫn nghèo khổ, các điều kiện y tế, văn hóa, xã hội quá thấp kém thì khó có thể nói đến sự thống nhất về chính trị, tinh thần. Đây chính là những vấn đề đặt ra cho công tác lý luận trong QSQP phải tập trung nghiên cứu, tìm ra giải pháp khắc phục, góp phần tạo sự thống nhất hài hòa giữa tăng trưởng, phát triển với công bằng xã hội, giữa phát triển kinh tế với củng cố tiềm lực chính trị, tinh thần cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc.

Quan tâm xây dựng QĐND vững mạnh là yêu cầu cơ bản, xuyên suốt của sự nghiệp củng cố và tăng cường sức mạnh bảo vệ Tổ quốc của Đảng và nhân dân ta. Trước yêu cầu của thời kỳ mới, QĐND phải được tập trung xây dựng theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại; thực sự là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu trung thành của Đảng, Nhà nước và nhân dân, hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ chế độ XHCN trong mọi tình huống. Nhằm tập trung xây dựng QĐND vững mạnh về chính trị, công tác TTLL trong quân đội phải tập trung giáo dục cho cán bộ, chiến sĩ nhận thức đúng đắn mục tiêu, quan điểm, phương châm và các nhiệm vụ cơ bản của Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Làm tốt việc tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận trong những năm đổi mới vừa qua, làm cơ sở cho sự thống nhất trong Đảng, trong quần chúng, tạo ra vũ khí sắc bén đấu tranh có hiệu quả chống lại mọi quan điểm thù địch, sai trái, các luận điệu đòi “ phi chính trị hóa” quân đội. Tập trung nâng cao ý thức giác ngộ giai cấp, giác ngộ dân tộc, quyết tâm bảo vệ chế độ, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền, bảo vệ thành quả cách mạng. Đồng thời, giáo dục cho toàn quân nhận thức đúng đắn bản chất của các thế lực thù địch, với toàn bộ âm mưu lâu dài, thủ đoạn và hành động cụ thể của chúng đối với nước ta; trên cơ sở đó đề cao cảnh giác, ra sức học tập, rèn luyện, phấn đấu xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ.

Công tác TTLL trong quân đội cần hết sức coi trọng công tác xây dựng Đảng; chăm lo xây dựng các tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh; giữ vững nguyên tắc, cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với quân đội; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự là hạt nhân lãnh đạo đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ. Chú ý tăng cường đoàn kết quân dân, nhất là mối đoàn kết gắn bó keo sơn giữa Đảng, Nhà nước, nhân dân và quân đội. Để phá hoại sự thống nhất về chính trị, tinh thần trong xã hội ta, các thế lực thù địch đang ra sức lợi dụng tác động của mặt trái cơ chế thị trường, khoét sâu những sơ hở trong quản lý, điều hành, trong thực hiện các chính sách xã hội, để kích động, gieo rắc nghi ngờ, đố kị, hòng làm giảm lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, ngăn cách quân đội với nhân dân. Chính vì vậy, trong mọi hoạt động của mình, công tác tư tưởng phải chú ý vạch trần âm mưu, thủ đoạn đó, trang bị cho cán bộ, chiến sĩ ta có cách nhìn đúng đắn; xây dựng lòng tin vào đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng; không ngừng tăng cường tình cảm đoàn kết gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân với quân đội, tạo sự thống nhất cao về ý chí và hành động trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho từng đối tượng; chú trọng giáo dục truyền thống của dân tộc, của Đảng, của quân đội; tinh thần tự lực, tự cường, truyền thống dựng nước đi đôi với giữ nước. Thường xuyên giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng; tăng cường tính chiến đấu, chống sự xâm nhập của văn hóa ngoại lai, độc hại. Đặc biệt, cần có nhiều biện pháp cụ thể, tích cực tổ chức thực hiện thắng lợi Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; tiếp tục đẩy mạnh Cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng, đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, chống suy thoái về đạo đức và lối sống… góp phần xây dựng QĐND vững mạnh, cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình mới.

Đại tá, TS. NGUYỄN VIẾT HIỂN

1- ĐCSVN - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Nxb CTQG, H. 2006, tr. 76