Tổng kết 20 năm đổi mới, tại Đại hội X, Đảng ta đã khẳng định: "Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh là khâu then chốt, là nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp đổi mới"¹. Để công tác xây dựng Đảng đáp ứng được yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng trong tình hình mới, cần giải quyết đồng bộ những vấn đề mà thực tiễn đặt ra.

Nghị quyết Đại hội X của Đảng khẳng định: Đảng đã kiên trì và nghiêm túc thực hiện nhiệm vụ then chốt về xây dựng Đảng trên cả ba mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức. Trong đó, công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng có nhiều chuyển biến, góp phần quan trọng vào việc nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy, thống nhất tư tưởng, tạo sự nhất trí trong Đảng và sự đồng thuận trong xã hội trên những vấn đề cơ bản của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đáng chú ý là, Đảng đã thường xuyên quan tâm xây dựng, kiện toàn, nâng cao chất lượng hệ thống tổ chức đảng từ Trung ương đến cơ sở; điều chỉnh, bổ sung, quy định chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạt động và lề lối làm việc của các tổ chức đảng theo hướng: tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của mỗi cấp. Việc xây dựng, củng cố tổ chức đảng gắn với xây dựng hệ thống chính trị cơ sở bước đầu tạo nên một số chuyển biến tích cực, xuất hiện nhiều mô hình tốt và kinh nghiệm mới. Công tác phát triển đảng viên được quan tâm chỉ đạo và đạt được một số kết quả, nhất là ở những vùng trọng yếu, những nơi có ít hoặc chưa có đảng viên. Công tác cán bộ được tiến hành theo đúng quan điểm, chủ trương của Đảng; đồng thời, tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc, thủ tục, Quy chế, bảo đảm cho Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ. Các cấp đã triển khai tương đối đồng bộ các khâu, các bước trong quy trình xây dựng đội ngũ cán bộ; việc luân chuyển và quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý bước đầu có chuyển biến tiến bộ, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ và khắc phục một bước tình trạng hẫng hụt về cán bộ. Công tác bảo vệ chính trị nội bộ được các cấp uỷ, tổ chức đảng quan tâm chỉ đạo, góp phần bảo vệ Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Công tác kiểm tra, giám sát có nhiều chuyển biến; tập trung vào những vấn đề trọng tâm, trọng điểm, những lĩnh vực, địa bàn có vấn đề phức tạp. Việc xử lý nghiêm đối với một số cán bộ, đảng viên (CB,ĐV) có sai lầm (kể cả cán bộ cao cấp), có tác dụng giáo dục, răn đe, được nhân dân đồng tình, ủng hộ... Trong những năm gần đây, với việc thực hiện tốt Nghị quyết Trung ương 6 (Khoá X) về "Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lư­ợng đội ngũ CB,ĐV" và Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Đảng đã có những chuyển biến tích cực về phẩm chất, năng lực, trí tuệ; đa số đảng viên vẫn giữ được vai trò tiền phong, gương mẫu, tận tụy với công việc, tích cực tham gia thực hiện đường lối đổi mới của Đảng. Chính vì vậy, Đảng ta luôn giữ vững niềm tin đối với nhân dân; vai trò lãnh đạo của Đảng được khẳng định trong thực tiễn. 

Bên cạnh những thành tựu và ưu điểm, công tác xây dựng Đảng vẫn còn những khuyết điểm, yếu kém. Tình trạng suy thoái về tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, giáo điều, bảo thủ, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận không nhỏ CB,ĐV còn diễn ra nghiêm trọng. Công tác xây dựng, củng cố, kiện toàn tổ chức cơ sở đảng (TCCSĐ) chưa được quan tâm chỉ đạo đúng mức; nhiều tổ chức cơ sở đảng bị tê liệt, thiếu sức chiến đấu và không đủ năng lực lãnh đạo, chỉ đạo để giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh. Công tác tư tưởng, lý luận còn nhiều bất cập và tính thuyết phục, tính chiến đấu chưa cao; chưa làm sáng tỏ được một số vấn đề quan trọng đặt ra trong thực tiễn công cuộc đổi mới. Công tác tổ chức và cán bộ còn bộc lộ nhiều mặt yếu kém; nguyên tắc tập trung dân chủ chưa thực hiện nghiêm; nền nếp, chế độ sinh hoạt đảng, nội dung sinh hoạt chi bộ chậm được đổi mới; chất lượng và hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát chưa cao; tự phê bình và phê bình yếu; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực còn xảy ra ở nhiều nơi nhưng chậm được phát hiện, ngăn chặn, đẩy lùi. Việc đánh giá tổ chức đảng, CB,ĐV của một số tổ chức đảng chưa đúng thực chất; công tác kết nạp đảng viên còn chú ý nhiều đến số lượng, chưa chú trọng đúng mức đến chất lượng... Thực trạng trên do nhiều nguyên nhân, song vấn đề cơ bản là: Đảng ta “chậm đổi mới tư duy về công tác xây dựng Đảng trong điều kiện mới. Nhận thức chưa đầy đủ và sâu sắc, có mặt chưa rõ, chưa thống nhất một số vấn đề quan trọng ở tầm quan điểm, chủ trương; chưa cụ thể hoá và tổ chức thực hiện kịp thời, đồng bộ một số quan điểm lớn, đúng đắn về xây dựng Đảng đã đề ra trong Cương lĩnh và các nghị quyết của Đảng. Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng còn chậm, chưa thống nhất, chưa đồng bộ với đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, đổi mới kinh tế”²... Một bộ phận không nhỏ CB,ĐV, kể cả một số cán bộ chủ chốt các cấp, thiếu ý thức tu dưỡng rèn luyện về phẩm chất đạo đức, lối sống và năng lực công tác, chạy theo chủ nghĩa cá nhân, không hoàn thành nhiệm vụ, nhưng chưa được xử lý kịp thời...

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, đất nước ta đang đứng trước thời cơ lớn, đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức gay gắt. Tình hình đó đặt ra đối với Đảng nhiều vấn đề cần phải giải quyết. Công tác xây dựng Đảng càng nổi rõ là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa sống còn, đòi hỏi phải có những chủ trương, giải pháp thiết thực, nhằm không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, vai trò tiền phong, gương mẫu của đội ngũ CB,ĐV; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới, vì mục tiêu: "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Để làm được điều đó, Đảng phải nhận rõ và khắc phục có hiệu quả những yếu kém, khuyết điểm trong công tác xây dựng Đảng; đồng thời, tăng cường xây dựng Đảng về chính trị, hoàn thiện đường lối đổi mới, nâng cao năng lực cầm quyền và năng lực tổ chức thực hiện nghị quyết của các cấp uỷ, tổ chức đảng. Đây là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn hết sức quan trọng đối với Đảng ta hiện nay. Để thực hiện được yêu cầu trên, Đảng phải tiếp tục đổi mới tư duy về công tác xây dựng Đảng trong điều kiện mới; nhận thức đúng đắn một số vấn đề quan trọng ở tầm quan điểm, chủ trương lớn về xây dựng Đảng trong quá trình phát triển kinh tế thị trường, định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế. Các cấp bộ đảng cần bám sát cơ sở, chỉ đạo, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện kịp thời, đồng bộ những nội dung về xây dựng Đảng đã được xác định trong Cương lĩnh và các nghị quyết của Đảng; tránh tình trạng đề ra nhiều chỉ thị, nghị quyết về xây dựng Đảng, nhưng chậm triển khai tổ chức thực hiện, hoặc tổ chức thực hiện nhưng kém hiệu quả. Cùng với đó, Đảng phải tập trung xây dựng và hoàn thiện cơ chế phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ chức để nhân dân tham gia xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; thường xuyên bám sát sự phát triển của tình hình, tổng kết thực tiễn, phát hiện, ủng hộ và nhân rộng những nhân tố mới, góp phần bổ sung, hoàn thiện và phát triển đường lối của Đảng.

Tiếp tục nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, lý luận của Đảng, kịp thời làm sáng tỏ hơn những vấn đề bức xúc mà cuộc sống đặt ra. Cùng với việc kiên định chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác tư tưởng, lý luận của Đảng cần nghiên cứu làm sáng tỏ thêm nhận thức về CNXH và con đường đi lên CNXH ở nước ta, về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; về Đảng cầm quyền trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; xây dựng Đảng trong các doanh nghiệp có vốn liên doanh với nước ngoài; xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng... Hướng tới Đại hội XI của Đảng, cùng với việc xây dựng Báo cáo Chính trị và các văn kiện của Đại hội, Đảng cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, phát triển Cương lĩnh 1991 đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ mới; tăng cường phát triển khoa học chính trị (đặc biệt là khoa học xây dựng Đảng), đẩy mạnh việc nghiên cứu lý luận về Đảng và xây dựng Đảng. Các cấp cần đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp tiến hành công tác tư tưởng; luôn  bám sát thực tiễn, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và những vướng mắc về tư tưởng của CB,ĐV và nhân dân để giải đáp kịp thời; nâng cao tính giáo dục, tính khoa học, tính cách mạng và tính chiến đấu trong cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng hiện nay. Trong quá trình tiến hành công tác tư tưởng, các tổ chức đảng cần khắc phục những biểu hiện phai nhạt lý tưởng, cơ hội, chạy theo lợi ích cá nhân; kiên quyết phê phán những quan điểm sai trái, những luận điệu phản động chống Đảng, chống chế độ XHCN của các thế lực thù địch. 

Vấn đề cần quan tâm trong công tác xây dựng Đảng hiện nay là, Đảng phải tập trung xây dựng, củng cố, kiện toàn hệ thống TCCSĐ, nhất là những nơi chưa có tổ chức đảng và đảng viên; hoàn thiện và thực hiện tốt các quy định về chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạt động của các loại hình TCCSĐ, chú trọng các loại hình mới, như: TCCSĐ trong các công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Toàn Đảng tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 6 (khóa X) và Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"; đổi mới nội dung và phương pháp đánh giá chất lượng TCCSĐ và đảng viên, khắc phục tình trạng hình thức, né tránh, nể nang, dĩ hoà vi quý. Trong sinh hoạt và trong hoạt động của Đảng, các cấp phải giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, phát huy vai trò, trách nhiệm của người chủ trì lãnh đạo, chỉ huy cơ quan, đơn vị; giải quyết tốt mối quan hệ công tác giữa cấp ủy với chính quyền, lãnh đạo với chỉ huy, cấp trên với cấp dưới. Các cấp uỷ cần chú ý xây dựng và thường xuyên bổ sung quy chế lãnh đạo và quy chế làm việc, nhất là đối với các mặt công tác trọng yếu, nhạy cảm; thực hiện nghiêm Quy chế chất vấn trong sinh hoạt Đảng, bảo đảm cho mọi đảng viên đều có quyền tham gia vào các công việc của Đảng. Công tác kiểm tra, giám sát phải được nhận thức đầy đủ và thực hiện nghiêm túc, góp phần phát hiện và khắc phục những khuyết điểm, thiếu sót khi mới manh nha, ngăn chặn kịp thời những hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong bộ máy Đảng, Nhà nước. Bên cạnh việc kiểm tra tổ chức và cá nhân đảng viên có dấu hiệu vi phạm, cần coi trọng kiểm tra, phát hiện nhân tố tích cực, cá nhân điển hình; tăng cường tính chủ động giám sát, kiểm tra về phẩm chất đạo đức và kết quả thực hiện nhiệm vụ của tổ chức đảng, CB,ĐV, về nhận thức và chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chấp hành Điều lệ Đảng.

Tăng cường đổi mới, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về công tác cán bộ. Theo đó, các cấp ủy cần tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, trước hết là cán bộ lãnh đạo và quản lý vững mạnh về chính trị, gương mẫu về đạo đức, lối sống, có trí tuệ, kiến thức, năng lực hoạt động thực tiễn, gắn bó với nhân dân. Trong tiến hành công tác cán bộ, cần xem trọng cơ chế, chính sách phát hiện, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trọng dụng nhân tài và đãi ngộ xứng đáng người có đức, có tài, dù người đó là đảng viên hay người ngoài Đảng. Các cấp ủy cần cụ thể hóa, thể chế hóa nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý cán bộ; đồng thời, phát huy trách nhiệm của các tổ chức và người đứng đầu tổ chức trong hệ thống chính trị về công tác cán bộ. Xây dựng đội ngũ cán bộ phải bảo đảm tính đồng bộ, có cơ cấu hợp lý, chất lượng cao; làm tốt công tác quy hoạch, tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng cán bộ, nhất là cán bộ nữ, cán bộ là người dân tộc thiểu số, các chuyên gia đầu ngành. Các cấp cần thực hiện tốt cơ chế tuyển chọn, quản lý, giám sát cán bộ; trước khi bổ nhiệm, đề bạt phải tiến hành lấy tín nhiệm của CB,ĐV và quần chúng trong cơ quan, đơn vị, kiên quyết không bổ nhiệm những cán bộ có uy tín thấp. Đảng cần nghiên cứu đổi mới và hoàn thiện chế độ bầu cử, mở rộng thực hiện bầu cử có số dư, mở rộng quyền tiến cử và tự ứng cử, giới thiệu nhiều phương án nhân sự trong bầu cử và bổ nhiệm cán bộ; khắc phục tình trạng chạy chức, chạy quyền trong đội ngũ cán bộ. Việc nhận xét, đánh giá cán bộ phải công tâm, khách quan, trên cơ sở tiêu chuẩn và tín nhiệm của quần chúng là thước đo chủ yếu; tránh mọi biểu hiện tiêu cực, động cơ thiếu trong sáng khi đánh giá, đề bạt, bổ nhiệm cán bộ. Trong công tác bảo vệ chính trị nội bộ, chú ý lịch sử chính trị, song cũng phải hết sức coi trọng vấn đề chính trị hiện nay.

Đấu tranh ngăn chặn có hiệu quả tình trạng suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống của CB,ĐV; tích cực phòng, chống tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí. Để thực hiện tốt vấn đề đó, các cấp cần xây dựng và thực hiện bằng được các nguyên tắc, thể chế thực hiện dân chủ rộng rãi trong Đảng và sự giám sát của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Các tổ chức đảng phải đặc biệt quan tâm công tác xây dựng Đảng về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; phải coi trọng tự giác học tập, rèn luyện theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, nâng cao tinh thần trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân, thật sự tiền phong, gương mẫu, đi đầu trong mọi công việc. Toàn Đảng, trước hết là các cấp ủy, cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu từng địa phương, đơn vị phải có quyết tâm chính trị cao, tiến hành cuộc đấu tranh kiên quyết, liên tục trong phòng, chống quan liêu, tham nhũng đạt hiệu quả cao. CB,ĐV, nhất là cán bộ lãnh đạo cấp cao, cần phải thực sự làm gương, đi đầu trong rèn luyện đạo đức, lối sống và đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng; các tổ chức đảng cần xử lý kiên quyết, kịp thời những vụ việc tham nhũng, làm trong sạch nội bộ Đảng, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, củng cố lòng tin và mối quan hệ đoàn kết máu thịt giữa Đảng với nhân dân trong thời kỳ mới.

PGS, TS. TRƯƠNG THỊ THÔNG

Phó Giám đốc Học viện  CT-HCQG Hồ Chí Minh

_________

1- ĐCSVN - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H.2006, tr. 72.

2 - ĐCSVN - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H.2006, tr. 275.