Cục Cảnh sát biển (CSB) Việt Nam (thành lập ngày 28-8-1998) là lực lượng vũ trang cách mạng của Đảng, lực lượng chuyên trách của Nhà nước thực hiện chức năng quản lý về an ninh, trật tự, an toàn và bảo đảm việc chấp hành pháp luật của Việt Nam và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên trên các vùng biển và thềm lục địa của Tổ quốc. Phạm vi hoạt động của CSB Việt Nam bao gồm vùng nội thủy, lãnh hải, vùng nước cảng biển, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Được Nhà nước giao là đơn vị chủ trì trong đấu tranh chính trị và pháp luật trên các vùng biển và thềm lục địa của đất nước, CSB Việt Nam có nhiệm vụ chủ yếu là: kiểm tra, kiểm soát, tuần tra và xử lý vi phạm theo quy định của luật pháp Việt Nam và các điều ước quốc tế có liên quan để bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán; bảo vệ tài nguyên, môi trường biển; chống vận chuyển trái phép và mua bán người, vận chuyển, mua bán trái phép hàng hóa, vũ khí, chất nổ, chất ma túy, tiền chất; chống buôn lậu, cướp biển và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Bên cạnh đó, CSB Việt Nam còn có nhiệm vụ hợp tác quốc tế trong phạm vi và quyền hạn của mình; thu thập, xử lý thông tin, tìm kiếm cứu nạn, khắc phục sự cố trên biển; tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân và phối hợp với các lực lượng khác bảo vệ tài sản của Nhà nước, tài sản và tính mạng của nhân dân trên các vùng biển và thềm lục địa của Tổ quốc.

Trải qua hơn 10 năm vừa xây dựng vừa hoạt động, với sự quan tâm mọi mặt của Đảng, Nhà nước, trực tiếp là sự chỉ đạo của Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân, và bằng sự nỗ lực của chính mình, CSB Việt Nam đã hoàn thành tốt (trong đó có nhiều mặt xuất sắc) nhiệm vụ được giao. Tính đến hết năm 2008, Cục đã tổ chức được hàng trăm đợt tàu hoạt động với trên 1.300 lượt chiếc tàu tuần tra, kiểm tra, kiểm soát; hành trình 300.000 hải lý an toàn; kiểm tra 6.000 tàu, xử lý 2.500 tàu vi phạm; xua đuổi hàng nghìn tàu thuyền vi phạm chủ quyền Việt Nam. Lực lượng phòng chống tội phạm ma túy của Cục mặc dù mới được thành lập (tháng 4-2005) song đã độc lập hoặc phối hợp với các lực lượng khác phá án thành công 108 vụ mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy, bắt 261 đối tượng, thu giữ hàng chục bánh hê-rô-in, hàng nghìn viên ma túy tổng hợp và nhiều tài sản có giá trị. Đặc biệt, tháng 5-2008, lực lượng phòng chống tội phạm ma túy của Cục đã phối hợp với công an phá chuyên án 408P (chuyên án lớn, phức tạp), bắt 5 đối tượng phạm pháp là người nước ngoài, thu 8,8 tấn nhựa cần sa và nhiều tài sản khác.

Cùng với nhiệm vụ thực thi pháp luật, CSB Việt Nam luôn xác định việc bảo vệ, giúp đỡ nhân dân làm ăn trên biển là một nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên của mình. Mặc dù phương tiện trang bị còn thiếu thốn, hoạt động trong môi trường biển phức tạp, nguy hiểm, nhưng lực lượng CSB đã phát huy phẩm chất tốt đẹp của người chiến sĩ cách mạng, hoàn thành tốt nhiệm vụ. Điển hình là các tàu CSB 2001, 2002 (thuộc Vùng 5 CSB) giải cứu 4 tàu cá của tỉnh Kiên Giang với 41 ngư dân thoát khỏi bọn hải tặc, bắt 4 đối tượng người nước ngoài, thu 4 khẩu súng và gần 100 viên đạn các loại; Biên đội tàu CSB 3001, 3002 (thuộc Vùng 4 CSB) cấp cứu thành công tàu HQ 902 bị cháy, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện, ngăn ngừa sự cố gây ô nhiễm môi trường. Đặc biệt, tàu CSB 2002 đã cứu được tàu cá CM 9501 của tỉnh Kiên Giang, đưa 17 thuyền viên vào đảo Phú Quốc an toàn. Ngoài ra, lực lượng của Cục còn tổ chức cứu nạn, tiếp tế dầu, nước, lương thực, thực phẩm cho nhiều tàu thuyền, cũng như kêu gọi và hướng dẫn hàng trăm tàu thuyền vào nơi trú bão an toàn. Cùng với các nhiệm vụ đó, Cục còn chú trọng tuyên truyền về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của CSB Việt Nam để tranh thủ sự giúp đỡ của chính quyền và nhân dân.

Những kết quả đạt được nêu trên đã góp phần khẳng định hiệu lực quản lý nhà nước trong việc bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và bảo vệ các lợi ích khác trên các vùng biển và thềm lục địa của đất nước. Đó cũng là kết quả phản ánh sự trưởng thành cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức của CSB Việt Nam. Từ chỗ chỉ có Cơ quan Cục với 34 cán bộ, chiến sĩ và 2 vùng CSB, thì nay CSB Việt Nam đã trở thành một lực lượng mạnh, trực thuộc Bộ Quốc phòng với 21 đầu mối trực thuộc, gồm 4 vùng CSB, 11 cơ quan chức năng, 4 cụm đặc nhiệm phòng chống tội phạm ma túy và 2 cụm trinh sát, nhiều tàu, xuồng cao tốc và các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật. Về tổ chức đảng, từ chỗ chỉ có 1 chi bộ cơ sở cơ quan Cục, nay phát triển thành Đảng bộ CSB Việt Nam (cấp trên trực tiếp cơ sở) với 21 tổ chức cơ sở đảng trực thuộc. Đó là mặt thuận lợi rất cơ bản để CSB Việt Nam phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ trong tình hình mới.

Tuy nhiên, Biển Đông (biển lớn nhất khu vực châu Á-Thái Bình Dương) với tuyến hàng hải quốc tế huyết mạch, có vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng đối với nhiều nước, nên việc tranh chấp chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và các lợi ích kinh tế trên vùng biển này ngày càng diễn biến phức tạp, nhạy cảm và tiềm ẩn những yếu tố khó lường. Đáng chú ý là các diễn biến trên đang được các thế lực thù địch triệt để khai thác, lợi dụng, coi đó là  “điểm nhấn” trong chiến lược “Diễn biến hòa bình” của chúng nhằm phân hóa, chia rẽ tình đoàn kết giữa Việt Nam với các quốc gia có lợi ích chung trên Biển Đông, cũng như nhằm hạ thấp uy tín của Đảng và Nhà nước ta. Đó là chưa kể đến tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và các hoạt động khủng bố, cướp có vũ trang trên Biển Đông đang có xu hướng gia tăng. Tình hình đó đặt ra yêu cầu mới rất nặng nề đối với lực lượng CSB Việt Nam. Để hoàn thành trọng trách của mình, toàn lực lượng cần và phải tạo nên một sự chuyển biến toàn diện, trong đó tập trung vào mấy vấn đề chủ yếu sau:

Một là, tăng cường hơn nữa công tác tư tưởng, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn lực lượng.

Thực tiễn tiến hành công tác tư tưởng đã chỉ ra rằng, trước mỗi hoàn cảnh mới, công tác tư tưởng bao giờ cũng phải được tăng cường, đi trước một bước và phải được đặt lên hàng đầu. Đối với lực lượng CSB hiện nay, công tác tư tưởng phải được tăng cường lên một bước là rất cần thiết. Bởi lẽ, tình hình các mặt trên biển cũng như khối lượng và tính chất nhiệm vụ đang đặt ra cho toàn lực lượng những thử thách không nhỏ. Mặt khác, những dấu hiệu móc nối, mua chuộc cán bộ, chiến sĩ CSB của bọn làm ăn phi pháp trên biển đã xuất hiện và có xu hướng tăng lên.

Vì vậy, để công tác tư tưởng thật sự phát huy tác dụng, lãnh đạo, chỉ huy, khối cơ quan (trực tiếp là cơ quan chính trị) cần có sự thống nhất với chỉ huy, lãnh đạo các vùng CSB, các cụm lực lượng CSB về mục tiêu, nội dung và phương pháp tiến hành công tác này. Nội dung bao trùm nhất của công tác tư tưởng đối với lực lượng CSB lúc này là cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng và Nghị quyết của Đại hội đại biểu Đảng bộ Cục CSB lần thứ hai (nhiệm kỳ 2005-2010) vào thực tiễn xây dựng, huấn luyện và thực hiện nhiệm vụ của đơn vị. Đặc biệt, phải tiếp tục nghiên cứu, quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 (khóa X) của Đảng về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, bởi đây là nghị quyết có ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệm vụ của lực lượng CSB, cả trước mắt và lâu dài. Cùng với đó, toàn lực lượng cần tập trung giáo dục, xây dựng ý thức tự giác chấp hành kỷ luật, rèn luyện bản lĩnh, phẩm chất, đạo đức cách mạng cho mọi cán bộ, chiến sĩ. Trước những biểu hiện mua chuộc, móc nối của kẻ xấu, từng đơn vị cần có các biện pháp cảnh báo, ngăn ngừa kịp thời và có hình thức xử lý kiên quyết đối với cá nhân, tập thể có hành vi vi phạm pháp luật. Xung quanh vấn đề này, từng cán bộ, chiến sĩ phải có thái độ đấu tranh không khoan nhượng với kẻ xấu, đấu tranh với cái sai của đồng nghiệp, bảo vệ cái đúng và đấu tranh với chính mình để loại bỏ sự cám dỗ của vật chất. Tất nhiên, đi liền với các nội dung này, việc thông qua giáo dục để khơi dậy lòng yêu biển, yêu tàu, yêu nhiệm vụ, niềm tự hào được mang trên mình quân phục CSB,... cũng là một cách để đấu tranh với những suy nghĩ, hành động xa lạ với bản chất của “Bộ đội Cụ Hồ”, làm cho cán bộ, chiến sĩ CSB tự giác và kiên quyết chấp hành triệt để nhiệm vụ được giao.

Hai là, bám sát đặc điểm và tính chất nhiệm vụ để huấn luyện.

CSB Việt Nam phải thực thi nhiều nhiệm vụ, trên nhiều vùng biển. Mỗi nhiệm vụ có tính chất, đặc điểm riêng và ngay trong một nhiệm vụ khi thực hiện ở những vùng biển khác nhau cũng có sự khác nhau. Hơn nữa, do phải thường xuyên tiếp xúc với các đối tượng có sự đối lập về lợi ích, nên tính chất các nhiệm vụ của CSB không chỉ phức tạp, nhạy cảm mà còn nguy hiểm. Những vấn đề có tính đặc thù đó đòi hỏi toàn lực lượng phải bám sát thực tiễn để đảm bảo tính hiệu quả cao trong huấn luyện. Theo đó, xuất phát từ kế hoạch huấn luyện chung, lãnh đạo, chỉ huy các vùng CSB, các cụm lực lượng CSB cần xác định và đề xuất cụ thể nội dung huấn luyện của mình; trong đó, lấy huấn luyện theo nhiệm vụ là chủ yếu. Mỗi nhiệm vụ lại có nhiều nội dung cần huấn luyện, nên phải căn cứ vào đặc điểm của vùng biển (thời tiết, khí hậu, thủy văn, đặc biệt là tình hình an ninh, trật tự) để từng hải đội, biên đội xác định nội dung, thời gian và phương pháp huấn luyện cho phù hợp. Bên cạnh huấn luyện toàn diện, phải chú trọng huấn luyện đặc thù, như: pháp luật, ngoại ngữ, nhảy tàu, võ thuật, quy trình kiểm tra, tuần tra, kiểm soát và rèn luyện khả năng chịu đựng, tinh thần dũng cảm cho cán bộ, chiến sĩ. Ngoài ra, do thường có những đợt hành trình dài ngày trên biển, nên cần chú ý kết hợp vừa thực hiện nhiệm vụ vừa huấn luyện, nhất là luyện tập các phương án chiến đấu, các bài tập phán đoán, xử trí tình huống trên biển. Huấn luyện theo nhiệm vụ còn đòi hỏi các cấp chú trọng việc bồi dưỡng, nâng cao tinh thần cảnh giác trước âm mưu của các thế lực thù địch, không mắc mưu địch, qua đó, rèn luyện cho bộ đội phương pháp xử lý tình hình sao cho khôn khéo, mềm dẻo nhưng kiên quyết trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ba là, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động gắn với chức năng, nhiệm vụ được giao.

Do hoạt động chủ yếu ở môi trường biển, nên cán bộ, chiến sĩ CSB  phải thường xuyên rèn luyện cho mình tác phong làm việc khoa học, tỉ mỉ. Trước bất cứ cuộc hành trình nào, dù ngắn ngày hay dài ngày, công tác chuẩn bị phải được thực hiện chu đáo từ những việc nhỏ nhất. Sẵn sàng tốt nhất về tinh thần, chuẩn bị tốt nhất về phương tiện và các mặt đảm bảo là CSB đã tạo ra 50% hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ. Đương nhiên, để nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, toàn lực lượng còn phải nhanh nhạy trong việc nắm, đánh giá và nhận định tình hình, cũng như chủ động lập kế hoạch, xây dựng phương án đấu tranh trên các vùng biển.

Cùng với việc chú trọng công tác chuẩn bị và khâu lập kế hoạch, việc tăng cường khả năng cơ động và khả năng tác chiến là các yếu tố trực tiếp quyết định hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ của CSB. Để giải quyết được những vấn đề đó, lực lượng CSB làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm tra, kiểm soát phải tập trung vào các vùng biển trọng điểm, có phương án cơ động, phương án đấu tranh, đảm bảo kịp thời có mặt tại địa bàn làm nhiệm vụ, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống. Lực lượng CSB làm nhiệm vụ trinh sát, phòng chống tội phạm ma túy phải chú ý làm tốt công tác điều tra cơ bản, quản lý, nắm chắc địa bàn, xây dựng cơ sở bí mật,... để kịp thời đấu tranh với các loại đối tượng sao cho đúng trình tự, thủ tục và hiệu quả.

Một vấn đề quan trọng khác là lãnh đạo, chỉ huy, cơ quan các cấp phải kết hợp vừa chỉ đạo hoạt động thực tiễn vừa chú ý công tác tổng kết để qua đó, kịp thời rút kinh nghiệm nhằm từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động. Đó cũng là cơ sở để CSB Việt Nam tham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước, quân đội những vấn đề quan trọng, giúp Nhà nước ta có những đối sách phù hợp về Biển Đông, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và các lợi ích khác trên các vùng biển và thềm lục địa của Tổ quốc trong tình hình hiện nay.

Chuẩn đô đốc PHẠM ĐỨC LĨNH

Cục trưởng Cục Cảnh sát biển Việt Nam