Tây Nguyên là địa bàn chiến lược, có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN. Trong hai cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc vừa qua, Tây Nguyên luôn là vùng tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch. Thực dân Pháp và sau này là Mỹ-ngụy, luôn tìm mọi cách chiếm Tây Nguyên nhằm làm bàn đạp khống chế chiến trường miền Nam và Đông Dương, với quan niệm: “Ai chiếm được Tây Nguyên, người đó sẽ làm chủ Đông Dương”. Sau ngày đất nước thống nhất, các thế lực thù địch tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động chống phá cách mạng nước ta bằng chiến lược “Diễn biến hòa bình”, trong đó, Tây Nguyên luôn được chúng coi là một địa bàn trọng điểm. Chúng đã cấu kết với bọn phản động trong nước, tổ chức nhiều hoạt động chống phá, như: gây bạo loạn chính trị; kích động, mua chuộc, lôi kéo một số đồng bào dân tộc thiểu số vượt biên; truyền đạo trái phép..., hòng gây mất ổn định chính trị, xã hội. Thâm hiểm hơn, chúng còn âm mưu thành lập cái gọi là “Nhà nước Đề-ga”, làm tiền đề để tách Tây Nguyên ra khỏi đại gia đình các dân tộc và chủ quyền lãnh thổ Việt Nam.

Trước tình hình trên, cùng với đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH), việc xây dựng thế trận quốc phòng-an ninh (QP-AN) trên địa bàn Tây Nguyên một cách vững chắc là yêu cầu khách quan, vừa mang tính cấp thiết, vừa mang tính cơ bản, lâu dài. Với nhận thức đó, chúng tôi cho rằng, việc xây dựng thế trận QP-AN trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay cần chú trọng một số vấn đề chủ yếu sau đây:

1. Xây dựng thế trận QP-AN ở từng địa phương phải đặt trong tổng thể của thế trận QP-AN trên địa bàn Tây Nguyên.

Tây Nguyên nằm ở trung tâm miền núi Nam Đông Dương, địa thế hiểm trở, có hành lang tự nhiên thông với Nam Lào, Đông Bắc Căm-pu-chia và Duyên Hải miền Trung của Việt Nam. Trong 5 tỉnh thuộc Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng), thì 4 tỉnh có đường biên giới dài 590 km giáp với hai nước Lào và Căm-pu-chia. Đó là những yếu tố địa lý mà quá trình xây dựng thế trận QP-AN phải tính đến. Nghĩa là, việc xây dựng khu vực phòng thủ (KVPT) ở mỗi tỉnh, huyện, trong khi căn cứ vào địa hình, khả năng kinh tế và tình hình chính trị-xã hội của địa phương, phải đặt nó trong tổng thể của thế trận Tây Nguyên, của Quân khu 5 và của cả nước. Việc xây dựng, phát triển hạ tầng, đặc biệt là những công trình lớn, như: hệ thống bưu chính-viễn thông, đường giao thông, nhà máy thủy điện, nhiệt điện, khu công nghiệp, trồng và quản lý rừng..., phải có sự thống nhất của các tỉnh Tây Nguyên, ít nhất là có sự thống nhất giữa các huyện, tỉnh liền kề nhau. Tương tự như vậy, việc xây dựng lực lượng của thế trận, bao gồm lực lượng tại chỗ và lực lượng cơ động phải được tiến hành một cách cơ bản ngay từ thời bình. Xây dựng và bố trí lực lượng cơ động dù ở quy mô nào cũng phải theo phương án dự kiến để khi tình huống xảy ra, lực lượng này có khả năng cơ động và triển khai tác chiến nhanh nhất. Lực lượng tại chỗ, chủ yếu là dân quân, tự vệ là lực lượng rộng khắp, không thoát ly sản xuất, khi hoạt động phải bám chắc địa bàn. Bởi vậy, chính quyền ở mỗi địa phương khi thực hiện chương trình KT-XH, quy hoạch phân bố, điều chỉnh dân cư cần coi trọng yêu cầu của thế trận trong KVPT, không để xảy ra các “vùng lõm”, “vùng trắng” về dân quân, tự vệ, nhất là ở khu vực biên giới.

Thực hiện tốt các vấn đề trên sẽ giảm được khoảng cách phát triển giữa các vùng, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, đồng thời, làm cho Tây Nguyên khó bị chia cắt cả về chiến lược và bộ phận, bảo đảm cho các địa phương có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau, đáp ứng với yêu cầu của thế trận chiến tranh nhân dân trong điều kiện mới. Tuy nhiên, để thế trận QP-AN của Tây Nguyên thật sự trở thành một khối liên hoàn, vững chắc thì cần có sự thống nhất về nhận thức của chính quyền các cấp, các địa phương, các ban, ngành liên quan và của toàn dân. Trên cơ sở đó, thông qua Ban chỉ đạo Tây Nguyên, lập “bản đồ thế trận QP-AN Tây Nguyên” với quy hoạch tổng thể và xác định lộ trình xây dựng từng bước, phù hợp với điều kiện KT-XH của từng địa phương.

2. Coi trọng xây dựng “thế trận lòng dân”, tạo cơ sở vững chắc cho thế trận QP-AN.

Khái niệm “thế trận”, xét về bản chất, là sự bố trí lực lượng, phương tiện, thiết bị chiến trường, kết hợp với yếu tố địa hình trên một địa bàn cụ thể. Nhưng như thế mới đề cập và nhấn mạnh đến yếu tố vật chất của thế trận. Trên thực tế, “thế trận” còn phải bao gồm cả yếu tố chính trị-tinh thần. “Thế trận lòng dân” chính là yếu tố chính trị-tinh thần. Trong các cuộc kháng chiến trước đây, nhờ hơn hẳn địch về yếu tố chính trị-tinh thần mà chúng ta đã thắng địch. Hiện nay, yếu tố tinh thần vẫn là yếu tố quyết định đến sức mạnh của thế trận QP-AN. Vì vậy, xây dựng “thế trận lòng dân” là vấn đề có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn.

Xây dựng “thế trận lòng dân” thực chất là xây dựng tình cảm, niềm tin, trách nhiệm của toàn dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong đó có sự nghiệp củng cố QP-AN. Do đó, cấp ủy, chính quyền, ban ngành các cấp phải đặt trọng tâm vào công tác giáo dục QP-AN, không chỉ làm cho đồng bào nhận thức đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm, mà còn chỉ ra được quyền lợi, lợi ích của đồng bào khi tham gia thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Khi triển khai các nhiệm vụ cụ thể, chủ thể giáo dục và xây dựng còn phải khéo vận động và tranh thủ sự giúp sức của đồng bào, nhấn mạnh vai trò to lớn của đồng bào đối với việc xây dựng thế trận QP-AN ở cơ sở. Nói cách khác, công tác tuyên truyền, giáo dục phải đi trước một bước, tức là “thông” về tư tưởng thì đồng bào mới thuận lòng ủng hộ chính quyền. Đây là bài học rút ra từ thực tiễn của “Cuộc diễn tập MT-08” trên địa bàn Tây Nguyên. Trước cuộc diễn tập, công tác tuyên truyền, giáo dục được tiến hành rất nghiêm túc. Cấp ủy, chính quyền, ban ngành các cấp, các thành phần, lực lượng tham gia và nhân dân đều có sự thống nhất cao cả về nhận thức, trách nhiệm. Vì vậy, mặc dù quy mô diễn tập lớn, tính chất phức tạp, song cuộc diễn tập lại đạt được thành công về nhiều mặt. Hoạt động phối hợp, tác chiến của quân-dân-chính-đảng rất nhịp nhàng, hiệu quả. Nổi bật nhất là hình ảnh đồng bào không tiếc công sức, tiền bạc của mình, dùng voi bắc cầu, phà để đưa bộ đội và vũ khí, trang bị qua sông, suối (cuộc diễn tập đang tiến hành thì bất ngờ gặp mưa lũ lớn, khí tài công binh chưa kịp triển khai). Đó là hình ảnh sinh động nhất về “thế trận lòng dân”, về tiềm lực chính trị-tinh thần của nhân dân.

Từ Cuộc diễn tập MT-08, suy rộng ra, thế trận QP-AN trên địa bàn Tây Nguyên có vững chắc hay không, có đáp ứng được cả yêu cầu trước mắt cũng như yêu cầu lâu dài hay không, là do “thế trận lòng dân” quyết định. Tuy nhiên, để tạo niềm tin, phát huy tiềm lực vật chất, tinh thần trong nhân dân, bên cạnh công tác tuyên truyền, vận động, còn phải chăm lo đến lợi ích của nhân dân. Đối với Tây Nguyên, chăm lo cho nhân dân là nói đến việc giải quyết các mâu thuẫn về đất đai, định canh, định cư, việc làm và văn hoá, giáo dục, y tế. Những mâu thuẫn nội tại này chừng nào chưa được giải quyết triệt để thì chừng đó còn tiềm ẩn nguy cơ gây mất an ninh nông thôn, thậm chí gây mất ổn định chính trị khu vực. Bài học của Tây Nguyên đã chỉ rõ: hầu hết các “điểm nóng” đều xuất phát từ những mâu thuẫn nội tại ở các cơ sở yếu kém. Không những thế, các thế lực thù địch còn ra sức lợi dụng điều này để đẩy tính chất của các “điểm nóng” lên thành bạo loạn chính trị, bạo loạn chính trị có vũ trang. Như vậy, việc xây dựng “thế trận lòng dân” còn phải đi đôi với các biện pháp đấu tranh quốc phòng với các lực lượng thù địch, làm “trong sạch” địa bàn và vô hiệu hóa các âm mưu, thủ đoạn chống phá của chúng. Thực hiện nhiệm vụ đó, cần có sự quyết tâm của Ban chỉ đạo Tây Nguyên, thông qua chiến lược tuyên truyền, đấu tranh, cùng với các chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội đủ mạnh, kết hợp với sự chỉ đạo, tổ chức thực hiện kiên quyết và đồng bộ… Làm được như vậy thì những mâu thuẫn trong nhân dân mới từng bước được tháo gỡ. Chỉ khi đó, mới tạo dựng được “thế trận lòng dân” một cách thực sự, làm cơ sở để xây dựng thế trận QP-AN vững mạnh trên địa bàn.  

3. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, điều hành của chính quyền và phát huy vai trò làm tham mưu của ban, ngành các cấp trong quá trình xây dựng thế trận QP-AN.

Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành, các ban, ngành làm tham mưu tạo thành một cơ chế thống nhất, trong đó, sự lãnh đạo của Đảng là thành tố quan trọng nhất bảo đảm cho quá trình xây dựng thế trận QP-AN đạt hiệu quả. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nghĩa là bất cứ nội dung nào của việc xây dựng thế trận cũng phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đảng nắm chắc các nội dung đó để gắn với chủ trương và định hướng phát triển về mọi mặt của địa phương. Những nội dung lớn còn phải được cấp ủy cụ thể hóa thành các nghị quyết chuyên đề để tập trung lãnh đạo thực hiện. Đảng ở đây, chính là đảng bộ các tỉnh, huyện, xã; chi bộ ở các thôn, buôn và các đảng viên. Bởi vậy, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng chính là đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là đội ngũ cán bộ chủ chốt phải phát huy vai trò, trách nhiệm của mình, chấp hành nghiêm túc sự lãnh đạo, phân công của cấp ủy, chủ động tổ chức quần chúng thực hiện thắng lợi các nội dung, nhiệm vụ của việc xây dựng thế trận QP-AN.  

Sự điều hành của chính quyền đối với việc xây dựng thế trận QP-AN phản ánh bước cụ thể hóa sự lãnh đạo của Đảng. Muốn điều hành tốt, chính quyền phải dựa chắc vào pháp luật. Hiện nay chúng ta đã có một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về QP-AN, đó là cơ sở và là công cụ để chính quyền các cấp triển khai, tổ chức thực hiện các nội dung của việc xây dựng thế trận QP-AN ở từng địa phương, cơ sở. Vấn đề là ở chỗ, chính quyền phải thường xuyên chú trọng việc tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luạt của Nhà nước, làm cho dân hiểu rõ, tin tưởng, tự giác tham gia vào quá trình xây dựng thế trận QP-AN. Cùng với sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành của chính quyền, vai trò làm tham mưu của ban, ngành các cấp là hết sức quan trọng. Hiện nay, bên cạnh những mâu thuẫn đã tồn tại từ nhiều năm chưa được giải quyết dứt điểm, tình hình Tây Nguyên lại tiếp tục nảy sinh những vấn đề mới rất phức tạp. Vì vậy, trước mắt, các ban, ngành cần tham mưu, đề xuất với cấp ủy, chính quyền đổi mới công tác giáo dục QP-AN, nhất là đổi mới phương pháp tuyên truyền, giáo dục. Đặc biệt, do uy tín của già làng ở Tây Nguyên có ảnh hưởng rất lớn đến cộng đồng buôn, thôn, nên cần xác định già làng là một đối tượng để tập trung bồi dưỡng kiến thức QP-AN. Với chức sắc, chức việc các tôn giáo ở Tây Nguyên cũng cần có phương pháp bồi dưỡng cho phù hợp, hiệu quả. Đối với đội ngũ cán bộ xã, buôn, thôn, cần tăng cường bồi dưỡng về phương pháp nắm, quản lý và xử trí các tình huống trên địa bàn. Cùng với việc tham mưu, các ban, ngành còn phải tích cực tham gia công tác xóa đói, giảm nghèo, giải quyết việc làm, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, góp phần cùng toàn dân xây dựng thế trận QP-AN vững chắc, làm cơ sở để Tây Nguyên ổn định và phát triển.

Đại tá NGUYỄN ĐỨC HẢI

Phó Tư lệnh-TMT Binh đoàn Tây Nguyên