Bình luận - Phê phán Quốc phòng, quân sự nước ngoài

QPTD -Thứ Năm, 13/02/2020, 09:12 (GMT+7)
Vài nét về chương trình phát triển máy bay ném bom chiến lược của Mỹ

Máy bay ném bom chiến lược ngoài nhiệm vụ đánh bom, còn có thể phóng tên lửa tiêu diệt các mục tiêu mặt đất, mặt nước từ xa. Dự báo trong nhiều thập kỷ tới, Mỹ có thể vẫn là quốc gia dẫn đầu thế giới về số lượng cũng như sự hiện đại của loại máy bay này với những chương trình phát triển dài hạn đã và đang được tiến hành.

Những thay đổi trong định hướng phát triển

Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Mỹ duy trì một lượng lớn máy bay ném bom chiến lược, đỉnh điểm vào năm 1960 lên tới 1.526 chiếc. Sau chiến dịch Bão táp sa mạc năm 1991, Không quân Mỹ duy trì 290 chiếc và giảm dần chỉ còn 158 chiếc như hiện nay, gồm 03 loại: 76 máy bay B-52H, 62 máy bay B-1B và 20 máy bay B-2A. Các loại máy bay này được đưa vào trang bị cho lực lượng không quân Mỹ vào các năm 1961, 1985 và 1993.

Kế hoạch duy trì và hiện đại hóa các phi đội máy bay ném bom chiến lược của Mỹ đã có những thay đổi rất lớn. Trước đây, Không quân Mỹ xác định sẽ hiện đại hóa toàn bộ số máy bay này. Theo đó, máy bay B-1B và B-52H sẽ được sử dụng đến năm 2040 và máy bay B-2A sẽ sử dụng đến năm 2058. Tuy nhiên, theo định hướng sử dụng máy bay ném bom chiến lược đã được Quốc hội Mỹ thông qua và công bố năm 2017, khi dòng máy bay ném bom chiến lược thế hệ mới B-21 Raider được đưa vào sử dụng tác chiến từ năm 2026, Không quân Mỹ sẽ bắt đầu đưa máy bay B-1B và B-2A ra khỏi trang bị, sớm hơn rất nhiều so với kế hoạch dự kiến trước đây. Định hướng nêu rõ, máy bay B-2A sẽ được đưa ra khỏi trang bị muộn nhất là năm 2032 và máy bay B-1B sẽ là trước năm 2036. Lý do được Không quân Mỹ đưa ra là việc cắt giảm số lượng cho từng loại máy bay ném bom chiến lược B-52H, B-1B và B-2A không hiệu quả. Bởi lẽ, phải duy trì cả 03 dây chuyền bảo đảm kỹ thuật rất tốn kém. Do đó, việc chỉ hiện đại hóa dòng máy bay B-52H và sử dụng đến năm 2050; đồng thời, loại bỏ máy bay B-1B, B-2A sẽ tiết kiệm ngân sách lên tới 38,5 tỷ USD. Khoản tiền này không chỉ đủ để hiện đại hóa toàn bộ số máy bay B-52H, mà còn cho phép củng cố các cơ sở hạ tầng hạt nhân, căn cứ, sân bay bảo đảm cho máy bay ném bom B-21 Raider.

Một lý do khác để Không quân Mỹ quyết định đưa máy bay B-1B và B-2A ra khỏi trang bị mà không phải là máy bay B-52H đã cũ hơn nhiều được dựa trên cơ sở dữ liệu hoạt động của chúng. Trong đó, máy bay B-1B và B-2A có khả năng sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ thấp hơn so với máy bay B-52H. Khả năng sẵn sàng chiến đấu của máy bay B-52H trung bình đạt 80%, trong khi máy bay B-1B và B-2A trung bình chỉ khoảng 50%. Đồng thời, khả năng khai thác toàn bộ tính năng của máy bay B-52H trung bình đạt 60%, trong khi máy bay B-1B là 40% và B-2A chỉ là 35%. Chi phí bay của máy bay B-52H, B-1B trung bình khoảng 70.000 USD/giờ bay, còn B-2A lên tới 150.000 USD/giờ bay.

Theo định hướng phát triển máy bay ném bom chiến lược, tới năm 2050, Không quân Mỹ sẽ sử dụng tác chiến ít nhất 100 máy bay mới B-21 Raider và 76 máy bay B-52H đã cải tiến. Việc hiện đại hóa máy bay ném bom chiến lược B-52H sẽ tập trung áp dụng các công nghệ, vũ khí mới, nâng cấp một số hạng mục để nâng cao khả năng trình độ tác chiến, tăng cường kết nối dữ liệu, sử dụng hiệu quả bom, đạn thông minh. Nhờ đó, sẽ mở rộng vai trò cũng như nhiệm vụ của máy bay B-52H, cho phép loại máy bay này tham gia một cách chủ động vào không gian chiến trường rộng lớn trong tương lai. Cũng theo Bộ Quốc phòng Mỹ, quá trình hiện đại hóa máy bay B-52H được chia làm 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 tập trung trang bị hệ thống thiết bị điện tử, hệ thống tác chiến và vũ khí; đến nay, đã có 08 chiếc máy bay B-52H được trang bị hệ thống trao đổi dữ liệu mới với tên gọi công nghệ truyền tin mạng chiến đấu (CONECT), cho phép trao đổi dữ liệu và thông tin dễ dàng với các máy bay khác trong khi bay. Hệ thống hiển thị thông tin trên máy bay B-52H cũng sẽ được thay thế bằng màn hình tinh thể lỏng LCD với độ phân giải cao. Không quân Mỹ sẽ thay thế ra-đa quét cơ khí AN/APQ-166 bằng ra-đa mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), cho phép tăng tầm phát hiện và khả năng giao chiến đồng thời với nhiều mục tiêu cũng như tăng cường kết nối dữ liệu và khả năng tấn công điện tử cho B-52H. Sau khi nâng cấp, máy bay B-52H sẽ được trang bị giá treo vũ khí đặc biệt cho phép mang thêm 08 quả bom tấn công trực tiếp liên quân chủng (JDAM) trong khoang và 06 quả bom treo ở giá dưới cánh. Giai đoạn 2 có vai trò quan trọng nhất, bởi vì sẽ thay thế toàn bộ 08 động cơ tua-bin phản lực TF33 đã lạc hậu; đồng thời, tiến hành 13 nghiên cứu để chọn động cơ thay thế cho máy bay B-52H. Động cơ mới phải có cùng kích thước, khối lượng, lực đẩy nhằm giảm thiểu yêu cầu cải tiến thân máy bay; chi phí bảo dưỡng và tăng hiệu suất nhiên liệu ít nhất 20%. Khoản ngân sách 727,5 triệu USD đã được chi cho giai đoạn phát triển động cơ mới, thử nghiệm trên 02 chiếc máy bay B-52H vào năm 2022. Tới năm 2026, Không quân Mỹ sẽ đặt mua thêm 74 động cơ mới và hoàn tất thay thế động cơ cho 76 máy bay B-52H vào năm 2034. Tuy nhiên, điểm yếu của B-52H là không có khả năng tàng hình như B-2A hay B-1B. Vì vậy, Không quân Mỹ vẫn cần tiếp tục phát triển dòng máy bay ném bom chiến lược tàng hình thế hệ mới B-21 Raider để thay thế cho 02 loại máy bay này.

Tập trung ưu tiên phát triển máy bay ném bom chiến lược thế hệ mới

Máy bay B-21 Raider. Ảnh: Janes

Bộ Quốc phòng Mỹ khẳng định, hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo và năng lực tấn công tầm xa là 2 yếu tố quan trọng nhất để Mỹ đối phó hiệu quả với chiến lược chống tiếp cận và ngăn chặn khu vực. Trong tương lai, cùng với sự tiến bộ của khoa học, công nghệ, Hoa Kỳ mong muốn sở hữu hệ thống vũ khí điều khiển nhỏ, gọn, độ chính xác cao, uy lực lớn, sức phá hủy tiếp cận gần với vũ khí hạt nhân. Do vậy, một chiếc máy bay ném bom chiến lược thế hệ mới có đủ năng lực đột phá về phòng thủ, đồng thời kiêm cả năng lực tấn công hạt nhân và tấn công thông thường sẽ có ưu thế rất lớn. Điều này lý giải vì sao cho đến nay, Hoa Kỳ luôn theo đuổi phát triển và trang bị cho lực lượng không quân máy bay ném bom chiến lược thế hệ mới với khả năng xuyên thủng mọi hệ thống phòng thủ để thực hiện tấn công các mục tiêu ở bất cứ đâu trên thế giới. Trước đó, ngày 09-9-2016, Không quân Mỹ chính thức công bố mô hình máy bay ném bom chiến lược tầm xa thế hệ mới mang tên B-21 Raider. Đây là máy bay ném bom chiến lược đầu tiên được Mỹ phát triển kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc. Hãng Northrop Grumman đã trúng thầu nghiên cứu và chế tạo loại máy bay này, dự kiến bay thử lần đầu tiên vào năm 2021 và đến năm 2026 sẽ bắt đầu đưa vào trang bị tác chiến. Lầu năm góc đặt ra yêu cầu đối với B-21 Raider là khả năng tác chiến linh hoạt cao, thực hiện nhiều nhiệm vụ; có hành trình dài và tần suất xuất kích lớn; phạm vi bao phủ không gian chiến trường rộng. Đồng thời, có năng lực vận tải lớn, mang được nhiều loại vũ khí hiện có và tương lai.

Theo thiết kế, B-21 Raider là máy bay ném bom chiến lược tàng hình, tốc độ cận âm, có người lái, gồm 02 động cơ; tích hợp cánh và thân nhằm giảm diện tích phản xạ ra-đa, nâng cao hiệu năng tàng hình, giúp tăng cường năng lực đột phá hệ thống phòng thủ, tăng khả năng sống còn trên chiến trường. Ngoài ra, B-21 Raider còn có khoang vũ khí bên trong, thiết kế tối ưu hóa đường hút khí và ống xả đuôi, lớp phủ bên ngoài sử dụng vật liệu mới để có khả năng tàng hình cao. Như vậy, máy bay B-21 Raider sẽ là máy bay ném bom chiến lược thứ hai được thiết kế tàng hình của Không quân Mỹ, nhưng nó còn có nhiều kỹ thuật đột phá cũng như thuận tiện về bảo dưỡng và duy tu hơn so với B-2A.

Chương trình phát triển máy bay ném bom chiến lược B-21 Raider được Bộ Quốc phòng Mỹ xác định là cấp thiết nhất hiện nay và được tập trung mọi nguồn lực để thực hiện. Hợp đồng hiện tại giữa Không quân Mỹ với hãng Northrop Grumman có 2 phần chính là: (1) Hoàn thành các hạng mục nghiên cứu đối với B-21 Raider, gồm nghiên cứu và chế tạo thử nghiệm một số mẫu ban đầu; (2) Chế tạo lô đầu tiên gồm 21 chiếc. Tổng dự toán ngân sách cho chương trình nghiên cứu và mua sắm của Không quân Mỹ đối với B-21 Raider khoảng 80 tỷ USD. Căn cứ vào thông tin được Không quân Mỹ tiết lộ gần đây, các kỹ thuật then chốt của B-21 Raider đã đạt nhiều đột phá và đây là dấu mốc quan trọng để Lầu năm góc triển khai các giai đoạn nghiên cứu tiếp theo. Tuy nhiên, vấn đề ngân sách vẫn đang là thách thức lớn nhất đối với chương trình phát triển này, vì kinh nghiệm cho thấy, đơn giá máy bay B-2A thực tế là 2,17 tỷ USD/chiếc, trong khi tính toán ban đầu chỉ là 566 triệu USD/chiếc, đã khiến cho đề xuất của Không quân Mỹ trước Quốc hội đối với loại máy bay này chỉ có 550 triệu USD/chiếc là thiếu tính thuyết phục.

Như vậy, tham vọng của Lầu năm góc trong xây dựng lực lượng máy bay ném bom chiến lược tầm xa thế hệ mới đã thể hiện rất rõ. Lộ trình đó được bắt đầu từ việc hiện đại hóa máy bay B-52H và sự vào cuộc mạnh mẽ việc nghiên cứu phát triển máy bay B-21 Raider. Để máy bay này sớm trở thành hiện thực và đưa vào biên chế cho lực lượng không quân tác chiến, Lầu năm góc yêu cầu giảm bớt tính năng nhằm giảm chi phí. Nếu chương trình này thành công, đây sẽ là lực lượng hiệu quả nhất để thực hiện mục tiêu quốc gia của Mỹ về năng lực tấn công và uy hiếp hạt nhân, bảo đảm sẵn sàng can dự bất cứ khu vực nào khi cần thiết và đảm bảo an ninh cho các đồng minh. Động thái này sẽ làm gia tăng việc chạy đua vũ trang khi Nga và Trung Quốc không muốn bị Mỹ bỏ xa trong cuộc đua này.

Đại tá ĐẶNG ĐỒNG TIẾN, Tổng cục Kỹ thuật

Ý kiến bạn đọc (0)

10 sự kiện quốc phòng, quân sự nổi bật trên thế giới năm 2018
Với cả hai gam màu “sáng - tối” đan xen, năm 2018 thế giới được chứng kiến những cuộc đối thoại lịch sử, cùng sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các nước lớn. Để góp phần làm rõ bức tranh thế giới toàn cảnh, Tạp chí Quốc phòng toàn dân lựa chọn và giới thiệu cùng bạn đọc 10 sự kiện quốc phòng, quân sự nổi bật...
Thông tin tiện ích

Giá vàng

Cập nhật : 15:45 - 03/04/2020

HCMSJC47.05048.050
Hà NộiSJC47.05048.070
Đà NẵngSJC47.05048.070

Thời tiết